IV SA/Po 133/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2018r wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018r. odrzucił skargę K. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma żadnego majątku o wartości powyżej [...] zł. ani własnego samochodu, a ostatni jego dochód wynosi [...] zł. Zgodnie z wyliczeniem wnioskodawcy jego koszty utrzymania wynoszą [...] – [...] zł. w tym koszty biletu miesięcznego (okazyjnie), telefon, prąd, woda, wyżywienie, opłaty za mieszkanie, środki czystości i ubrania. Dodatkowe koszty związane są z opłatami za czesne na UAM P. wynoszące ponad [...] zł. Do wniosku załączono oświadczenie, w którym wnioskodawca poinformował, że przez ostanie 6 miesięcy nie użytkował żadnych kont bankowych. Wnioskodawca powołał się przy tym na oświadczenie przesłane do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego na wcześniejszym etapie postępowania. Wnioskodawca oświadczył, że dotychczas utrzymywał się z prac dorywczych, wsparcia – pomocy żywnościowej od rodziny wskazując przy tym, że ostatnia umowa wraz pokwitowaniem otrzymanego wynagrodzenia znajduje się w aktach sprawy. Skarżący powołując się na złożone do akt sprawy oświadczenie A. S. (matki) dotyczące wysokości opłat za mieszkanie wskazał również, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w użyczonym mieszkaniu. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych będących jego własnością, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie przypomina sobie (nie ma wiedzy) aby posiadał nieruchomości, oszczędności inne niż te wykazane w deklaracji papiery wartościowe, wierzytelności a także przedmioty o wartości powyżej [...] zł. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 16 maja 2018r. (odebranym w dniu 21 maja 2018r. – k. 128) pod rygorem rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie informacji przedstawionych w formularzu wniosku, wezwano go wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopii zeznania podatkowego za 2016 i 2017r., wskazania źródła finansowania wydatków ujawnionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przypadku korzystania z pomocy finansowej należy udokumentować od kogo uzyskano wsparcie finansowe, w jakiej kwocie oraz należy przedstawić sytuację finansową i majątkową osoby, z której pomocy skarżący skorzystał, wyjaśnienia czy poza udokumentowanym dochodem z umowy zlecenia w firmie S. S. M. za wykonanie w okresie 1 – 15 marca 2018r. prac polegających na porządkowaniu dokumentów uzyskał dochód z innego źródła, w przypadku uzyskania dochodu lub podjęcia pracy (podpisania umowy) przedłożyć należy stosowne dokumenty pozwalające na ustalenie wysokości dochodu. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Na wstępie wskazać należy, iż rozpoznając niniejszy wniosek uwzględniono informacje dotyczące sytuacji finansowej, które skarżący przesłał przed wydaniem przez Sąd postanowienia o odrzuceniu skargi z dnia 17 kwietnia 2018r. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. W ocenie orzekającego w sprawie referendarza, powyższego wnioskodawca w niniejszej sprawie nie wykazał. W świetle informacji ujawnionych przez stronę we wszystkich pismach przesłanych w niniejszym postępowaniu jego sytuacja majątkowa nie jest bowiem wolna od wątpliwości. Wnioskodawca podaje również informacje, które są również ze sobą sprzeczne. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego wyjaśnień jedynym dochodem uzyskanym przez niego w ostatnim czasie był dochód [...] zł. z umowy zlecenia zawartej z S. S. M. za wykonanie w okresie 1 – 15 marca 2018r. prac polegających na porządkowaniu dokumentów. Kwota deklarowanych dochodów jest zatem znacznie niższa niż kwota deklarowanych przez wnioskodawcę stałych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem wynoszących łącznie [...] zł. Pokrycia powyższych wydatków na podstawie oświadczeń składanych przez wnioskodawcę trudno ustalić, gdyż zgodnie z jego deklaracją korzysta on wyłącznie z pomocy żywnościowej najbliższej rodziny i zamieszkuje na zasadzie użyczenia z mieszkania, które opłaca jego matka. Wśród deklarowanych dochodów trudno zatem ustalić m.in. finansowanie opłat za czesne za studia doktoranckie na UAM P. wynoszących [...] zł. W tym miejscu wskazać należy, że wyjaśnienia wnioskodawcy w tym zakresie, odwołujące się do pomocy rodziny są bardzo ogólnikowe i nie wskazują ani na konkretne kwoty, ani źródło dysponowania przez rodzinę środkami pieniężnymi. Powyższych danych wnioskodawca nie doprecyzował pomimo wezwania do wykazania zarówno kwot udzielonej pomocy finansowej ze strony rodziny jak i jej sytuacji finansowej. Ponadto trudno za wiarygodne uznać oświadczenia o utrzymywaniu się w ostatnim okresie poprzedzającym złożenie wniosku z dnia 27 kwietnia 2018r. z dorywczych prac, skoro skarżący jednoznacznie wskazał, że ostatnią zawartą przez niego umową zlecenia była umowa zlecenia zawarta ze S. S. M. za wykonanie w okresie 1 – 15 marca 2018r. prac polegających na porządkowaniu dokumentów. Nie można nie zauważyć również okoliczności pominiętych przez wnioskodawcę, iż posiada on wyższe wykształcenie prawnicze i został przyjęty na niestacjonarne studia doktoranckie na Wydziale Prawa i Administracji UAM. Ma to tyle istotne znaczenie, iż jak wynika z orzecznictwa: "Orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie" (patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, Lex nr 643270). Należy zatem stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój wiek a także dobre wykształcenie, mógłby w opinii orzekającego, podjąć zajęcia zarobkowe, zgodne z posiadanymi kwalifikacjami i zdobyć środki na zapłatę kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Dalej wskazać należy, iż wnioskodawca wbrew wezwaniu z dnia 16 maja 2018r. nie przedłożył kopii zeznań podatkowych za lata 2016 i 2017r., co uniemożliwia ustalenie źródła i wysokości dochodu w okresie bezpośrednio poprzedzającym wniesienie skargi i ustalenia możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych i opłacenie pełnomocnika z wyboru celem skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej. Wobec tego stwierdzić należy, że skarżący nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej i finansowej, czym pozbawił orzekającego w sprawie referendarza możliwości pełnej oceny kondycji finansowej jego gospodarstwa domowego. W konsekwencji nie można uznać, iż skarżący przedstawił wiarygodne oświadczenia, a tym samym określić jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji