IV SA/Po 133/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. Ś. i W. Ś. na decyzję Samorządowe Województwa z dnia 01 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia 01 czerwca 2021 r. znak: [...]; 2. zasądza od Samorządowe Województwa na rzecz skarżących B. Ś. i W. Ś., solidarnie, kwotę 2.173,00 zł (słownie: dwa tysiące sto siedemdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z 1 czerwca 2023 r. ([...]) Samorządowe Województwa (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania B. i W. małżonków Ś., utrzymało w mocy decyzję Starosty P. z 1 czerwca 2021 r. ([...]) o wymierzeniu kary pieniężnej za zniszczenie drzew. Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Przywołaną wyżej decyzją z 1 czerwca 2021 r. Starosta P. (dalej jako "Starosta" lub "organ I instancji") wymierzył B. i W. Ś. administracyjną karę pieniężną za zniszczenie dwóch drzew gatunku daglezja zielona i świerk kłujący, rosnących na terenie działki nr ewid. [...], ark. mapy 1, obręb W., gmina P. (działka [...] nr [...]), w wysokości [...] zł, wskazując w uzasadnieniu, że w trakcie oględzin nieruchomości w dniu 13 stycznia 2021 r. stwierdzono, że dwa drzewa mają usunięte części wierzchołkowe korony. W toku postępowania ustalono, że Państwo Ś. dokonali zniszczenia dwóch drzew gatunku daglezja zielona i świerk kłujący, pozbawiając je korony w wymiarze przekraczającym 50%. Odwołanie od tej decyzji wnieśli B. i W. Ś. (dalej łącznie jako "Skarżący"), którzy – jak wskazało SKO – ocenili, że drzewa zostały przycięte ze względów bezpieczeństwa. Utrzymując w mocy decyzję Starosty – przywołaną na wstępie decyzją z 1 czerwca 2023 r. – SKO stwierdziło w uzasadnieniu, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie administracyjne i dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności protokołu z oględzin terenu z 7 kwietnia 2021 r. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że drzewa zostały zniszczone, pozbawione korony (wskazuje na to dokumentacja fotograficzna oraz protokół z oględzin, w aktach sprawy). Korony przedmiotowych drzew wysklepione są wysoko, a w części odziomkowej oba drzewa mają zbudowane pnie pozbawione gałęzi bocznych. Świerk kłujący na pobocznicy pnia jest silnie porośnięty bluszczem pospolitym, zaś daglezja zielona w części wierzchołkowej poniżej miejsca cięcia posiada dużą ilość widocznych wycieków żywicznych. W wyniku cięć doszło do powstania w obrębie pni zniszczonych drzew tzw. wrot infekcyjnych. Zdaniem SKO, powołane w odwołaniu teoretyczne wyliczenia średniego rocznego przyrostu nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu, z uwagi na dynamikę środowiska przyrodniczego. Średni roczny przyrost drzewa zależy od wielu czynników, w tym warunków termicznych i specyfiki miejsca, w którym się znajduje. Przedmiotowe drzewa rosną na terenie ogródka działkowego, gdzie ich wzrost nie był ograniczany, a warunki bytowe sprzyjały prawidłowemu rozwojowi drzew. Poza tym średni przyrost odnosi się do całego drzewa, a nie tylko obrębu korony, której dotyczy art. 87a ust. 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2022 r. poz. 916, z późn. zm., dalej w skrócie "u.o.p."). Pnie zniszczonych drzew są zdrowe: proste, statyczne, bez objawów świadczących o toczącym się procesie chorobowym. Wobec powyższego argument Skarżących, że drzewa zostały jedynie przycięte ze względów bezpieczeństwa jest – w ocenie SKO – chybiony i nie znajduje uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. W konkluzji SKO uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość kary administracyjnej za zniszczenie drzew. Końcowo SKO zaznaczyło, że na wniosek Skarżących organ I instancji może, na podstawie art. 88 ust. 8 u.o.p., rozłożyć karę na raty, na okres nie dłuższy niż 5 lat. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, B. i W. Ś., reprezentowani przez r.pr. M. P., wnieśli o: - wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty – z uwagi na fakt, że w przypadku wykonania wskazanych decyzji zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia Skarżącym znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków – oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi, celem wykazania okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania wskazanych decyzji [żadne takie dokumenty nie zostały do skargi załączone – uw. Sądu]; - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji; - zobowiązanie SKO, aby w toku ponownego rozpoznania sprawy uchyliło decyzję Starosty i umorzyło postępowanie albo zobowiązało Starostę do umorzenia postępowania; - zasądzenie od SKO na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa w tym postępowaniu, według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie: 1) art. 89 ust. 10 u.o.p. w zw. z art. 189g § 1 i art. 189h § 4 pkt 1 k.p.a. – przez nieumorzenie postępowania i nałożenie na Skarżących kary administracyjnej, pomimo upływu 5 lat od dnia zniszczenia drzew, o których mowa w zaskarżonej decyzji. Skarżący podkreślili, że w związku z wejściem w życie przepisów art. 189g i 189h k.p.a. uległo dezaktualizacji dotychczasowe (niejednolite) orzecznictwo, próbujące wiązać art. 89 ust. 10 u.o.p. z art. 105 § 1 k.p.a. i w związku z tym akcentujące istotną rolę organu I instancji. Obecnie jednolite orzecznictwo i stanowisko doktryny, poparte wyraźnym brzmieniem art. 189h § 4 pkt 1 k.p.a., wskazują na to, że termin przedawnienia możliwości nałożenia kary administracyjnej biegnie również w trakcie postępowania przed organem drugiej instancji, a jeżeli upływa przed wydaniem decyzji przez ten organ, wówczas postępowanie takie powinno zostać umorzone, po uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji; 2) art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 i art. 140 k.p.a. – przez całkowicie dowolne przyjęcie, bez przeprowadzenia żadnych obiektywnych dowodów, pomiarów i obliczeń, jakoby dokonane przez Skarżących w 2017 r. przycięcie drzew objęło ponad 50% ich korony. Zdaniem Skarżących ustalenie to zostało dokonane przez Starostę całkowicie dowolnie, "na oko", bez oparcia w jakichkolwiek pomiarach lub obliczeniach, co doprowadziło do wydania oczywiście bezpodstawnej decyzji przez Starostę i obligowało SKO do uchylenia tej decyzji; 3) art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. – przez to, że SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnie przyjęło (za Starostą), iż przycięcia dokonane przez Skarżących w 2017 r. dotyczyły usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony drzew, podczas gdy zgromadzone w sprawie dowody nie pozwalały na dokonanie takich ustaleń faktycznych. W szczególności nie przedstawiono opinii biegłego, nie dokonano też żadnych obmiarów czy wyliczeń, które pozwalałyby przyjąć, jaki procent korony drzew został przycięty przez Skarżących; 4) art. 7, art. 8, art. 11, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. – przez to, że SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zupełnie zignorowało zgłoszone przez Skarżących zarzuty dotyczące dowolnych i błędnych ustaleń faktycznych, dokonanych przez Starostę. SKO ani słowem nie odniosło się bowiem do zgłoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących tego, że Starosta dowolnie i błędnie określił, iż przycięcia dokonane przez Skarżących w 2017 r. dotyczyły usunięcia gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony drzew; 5) art. 87a ust. 5 u.o.p. – przez uznanie, że w przedmiotowej sprawie doszło do zniszczenia drzew, o których mowa w decyzji Starosty, podczas gdy wskazana kwalifikacja prawna została oparta na całkowicie dowolnej i niczym nieuzasadnionej tezie Starosty o rzekomym przycięciu ponad 50% korony drzew; 6) art. 77 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p. – przez to, że SKO nie dokonało żadnego ustalenia co do tego, czy stopień rzekomego zniszczenia drzew wyklucza, czy nie wyklucza zachowania żywotności drzew. Wskazane naruszenie procedury uniemożliwiło SKO wydanie orzeczenia co do obligatoryjnego odroczenia płatności kar wynikających z decyzji Starosty; 7) art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p. – przez niezamieszczenie w treści decyzji obligatoryjnego orzeczenia o odroczeniu płatności kary wynikającej z decyzji Starosty. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione zarzuty, koncentrując się na zagadnieniach: nieuwzględnienia przez organ 5-letniego okresu przedawnienia karalności spornego deliktu, nieprawidłowego ustalenia dotyczącego procentowego zakresu przycięcia korony drzew, braku kontroli SKO nad decyzją Starosty (nieodniesienia się do zarzutów odwołania) oraz nieorzeczenia przez organy o obligatoryjnym odroczeniu płatności kary. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 19 marca 2024 r. o sygn. akt IV SA/Po 133/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 11 kwietnia 2024 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; w skrócie "u.COVID-19"), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., o czym strony zostały powiadomione pismami z 11 kwietnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie wypada zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15zzs4 ust. 1 u.COVID-19, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału. Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem tak sprawowanej kontroli była w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej decyzja Samorządowe Województwa z 1 czerwca 2023 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Starosty P. z 1 czerwca 2021 r. ([...]) o wymierzeniu B. i W. Ś. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za zniszczenie 2 drzew gatunku daglezja zielona i świerk kłujący na terenie działki [...] nr [...] (dz. nr ewid. [...], ark. mapy 1, obręb W., gmina P.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2023 r. poz. 1336; w skrócie "u.o.p."), na czele z jej art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 90. W myśl pierwszego z przywołanych przepisów wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za zniszczenie drzewa lub krzewu. Jednakże w przypadku gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – chodzi o drzewa lub krzewy usytuowane na nieruchomości będącej własnością gminy (i niebędącej w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu), to zgodnie z art. 90 ust. 1 u.o.p. czynności, o których mowa w art. 83-89, w zakresie, w jakim są one wykonywane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, wykonuje starosta. Już w tym miejscu wypada zauważyć, że odrębną (od zniszczenia drzewa lub krzewu – art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p.) podstawę wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej stanowią: usunięcie drzewa lub krzewu (art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p.; z tym że usunięcie tylko drzewa – także pkt 5 i 6) oraz uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa (art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p.). W związku z tym należy wyjaśnić, że kara za zniszczenie drzew lub krzewów, przewidziana w art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., jest uzupełnieniem dwóch podstaw odpowiedzialności – kary za usunięcie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia i kary za usunięcie drzew lub krzewów bez zgody posiadacza (art. 88 ust. 1 pkt 1 i 2 u.o.p.). Zastosowanie tego przepisu następuje w powiązaniu z przepisami art. 87a ust. 2, 4 i 5 u.o.p., w których ustawodawca określił sytuacje, w których dochodzi do uszkodzenia drzewa, a w których do zniszczenia drzewa. Zgodnie z art. 87a ust. 4 u.o.p. usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 30% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2 – tj. niż: usunięcie gałęzi obumarłych lub nadłamanych (pkt 1), utrzymywanie uformowanego kształtu korony drzewa (pkt 2) lub wykonanie specjalistycznego zabiegu w celu przywróceniu statyki drzewa (pkt 3) – stanowi uszkodzenie drzewa. Natomiast usunięcie gałęzi w wymiarze przekraczającym 50% korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa, w celu innym niż określony w ust. 2, stanowi zniszczenie drzewa (art. 87a ust. 5 u.o.p.). Zatem w przypadku oddziaływania na koronę drzewa, organ będzie zobligowany do ustalenia procentowego, o jaką część została ona zredukowana, oraz czy wyczerpuje to przesłanki zniszczenia wymienione w art. 87a ust. 5 u.o.p. (50%). Innymi słowy, w przypadku negatywnego oddziaływania na koronę drzewa, przyjęcie, iż nastąpiło drzewa zniszczenie, będzie wymagało uprzedniego ustalenia, ile zostało usuniętych, w ujęciu procentowym, gałęzi z jego korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa (por. wyrok NSA z 08.03.2023 r., III OSK 7045/21; o ile inaczej nie zastrzeżono, wszystkie orzeczenia przywołane w nin. wyroku są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA"). Wypada zaznaczyć, że w analizowanym przepisie art. 87a ust. 5 u.o.p. procentowy limit redukcji korony drzewa, po przekroczeniu którego następuje jego zniszczenie, odniesiono do "korony, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa". Znamienne, że w przepisie tym posłużono się czasownikiem dokonanym ("rozwinęła się"), a nie trybem przypuszczającym ("rozwinęłaby się"). Nie chodzi zatem o hipotetyczną koronę drzewa, jaka rozwinęłaby się w całym okresie biologicznej żywotności drzewa, bez jakiejkolwiek ingerencji człowieka, lecz o koronę bezpośrednio sprzed rozpoczęcia prac redukujących jej rozmiar. Tym samym punktem wyjścia parametryzacji zredukowanej korony drzewa, w kontekście odpowiedzialności za jego zniszczenie na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 87a ust. 5 u.o.p., jest stan korony drzewa bezpośrednio sprzed rozpoczęcia prac przycinkowych (por. wyrok WSA z 21.11.2018 r., II SA/Rz 971/18). W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżących zasadnie zarzucił naruszenie przepisów k.p.a. normujących postępowanie wyjaśniające (dowodowe), gdyż w aktach administracyjnych sprawy brak jest dostatecznych dowodów potwierdzających – po pierwsze – okoliczność zniszczenia spornych drzew, tj. usunięcia ich koron w stopniu przekraczającym owo "wymagane" 50%. W protokole oględzin z 13 stycznia 2021 r. podano ogólnie, że daglezja zielona i świerk kłujący "mają obcięte czubki" oraz że korona daglezji "została znacznie ograniczona". Brak natomiast jakiejkolwiek wzmianki o stopniu "ograniczenia" korony świerka. Z kolei w protokole oględzin z 07 kwietnia 2021 r. już bardziej precyzyjnie i kategorycznie stwierdzono – acz bez wyjaśnienia, na jakiej konkretnie podstawie (np. w oparciu o jakie pomiary lub obliczenia) – że daglezja "posiada usunięte ponad 50% korony" oraz że świerk "także posiada uszkodzenie korony powyżej 50%" (w tym kontekście, notabene, może jawić się jako znamienne, że już w pierwszym zdaniu ustaleń protokołu mowa jest generalnie o drzewach "uszkodzonych", sic!, a nie "zniszczonych"). Uczestniczący w tych ostatnich oględzinach Skarżący zakwestionowali ww. wielkość, podając, że "usunięto 1/3 korony". W odpowiedzi na wezwanie Starosty z 13 kwietnia 2021 r. o udokumentowanie swego stanowiska, Skarżący w piśmie z 26 kwietnia 2021 r. podali, że "drzewa zostały przycięte w okresie kwiecień-maj 2017 roku" oraz że obecnie "żyją i mają nowe przyrosty", a także przedstawili własne wyliczenia (a w istocie: symulacje), mające wykazywać, że świerk obcięto o ok. 2,0 m, co stanowi 27,4% całej wysokości drzewa, a daglezję o 3,0 m, co stanowi 35,7% całej wysokości tego drzewa. Wprawdzie w cytowanym piśmie Skarżący błędnie skoncentrowali się na oszacowaniu, jaki procent całkowitej wysokości drzew został usunięty – podczas gdy w art. 87a ust. 5 u.o.p. chodzi raczej o ustalenie procenta usuniętej objętości korony drzewa – ale przynajmniej starali się oprzeć swe twierdzenia na pewnych zobiektywizowanych założeniach, wskaźnikach i wyliczeniach, poddających się intersubiektywnej weryfikacji. Tymczasem Starosta nie przeciwstawił twierdzeniom i wyliczeniom Skarżących żadnych własnych wyliczeń lub ustaleń (w szczególności pomiarów, szacunków itp.), a w uzasadnieniu swej decyzji ograniczył się tylko do ogólnikowych stwierdzeń, że "uszkodzone zostały korony przedmiotowych drzew, które nie sięgały aż do ziemi, tj. nie obejmowały pnia na całej wysokości zniszczonych drzew. Dolne części pni tych drzew pozbawione są gałęzi wskutek tzw. naturalnego oczyszczania się pnia. Procent uszkodzenia potwierdzony w toku postępowania administracyjnego nie odnosi się do wysokości drzew, tylko do koron, które rozwinęły się w całym okresie rozwoju drzew". W istocie więc organ I instancji zakwestionował – i słusznie – poprawność, a przede wszystkim przydatność wyliczeń dokonanych przez Skarżących, natomiast w żaden sposób nie wyjaśnił, a tym bardziej nie wykazał, w jaki konkretnie sposób ustalił, że doszło do zniszczenia drzew, tj. że redukcja ich koron objęła ponad 50% stanu "wyjściowego" (sprzed ich przycięcia). Podobnie SKO ograniczyło się jedynie do zanegowania mocy dowodowej wyliczeń przedstawionych przez Skarżących (cyt.: "Powołane w odwołaniu teoretyczne wyliczenia średniego rocznego przyrostu nie mogą stanowić wiarygodnego dowodu, z uwagi na dynamikę środowiska przyrodniczego"), zaś jeśli idzie o udowodnienie faktu, "że drzewa zostały zniszczone, zostały pozbawione korony", poprzestało na blankietowo odsyłającym stwierdzeniu, że "wskazuje na to dokumentacja fotograficzna oraz protokół z oględzin znajdujące się w aktach sprawy". Jednakże, w ocenie Sądu, dowody i materiały (w tym zdjęciowe) zgromadzone dotychczas w przedłożonych Sądowi aktach administracyjnych sprawy nie dają dostatecznych podstaw do przyjęcia, że faktycznie – jak uznały organy obu instancji – doszło do "zniszczenia" spornych drzew w rozumieniu 87a ust. 5 u.o.p. (Dotyczy to zwłaszcza świerka kłującego, który na zalegających w aktach wydrukach zdjęć prezentuje się, prima vista, dość okazale). W kontekście zaakcentowanych wyżej braków w materiale dowodowym sprawy oraz związanych z tym zarzutów skargi, należy zaznaczyć, że starosta zalicza się do organów wyspecjalizowanych w zakresie ochrony przyrody (por. art. 91 pkt 3 u.o.p.), którego pracownicy dysponują w związku z tym zwykle ponadprzeciętną, fachową wiedzą z tego zakresu, obejmującą także wiadomości wykazujące cechy tradycyjnie rozumianych wiadomości specjalnych (art. 84 § 1 k.p.a.). W związku z tym wypada podzielić pogląd, zgodnie z którym "zarówno kwestia ustalenia gatunków drzew, czy też kwestie: czy doszło do ich usunięcia, czy do zniszczenia, nie zawsze wymagają sięgania do dowodu z opinii biegłego z zakresu dendrologii. Niemniej, aby konieczność przeprowadzenia dowodu z takiej opinii należycie rozważyć, należy najpierw zgromadzić kompletny materiał dowodowy, w tym dokumentację zdjęciową, w ramach której poszczególne zdjęcia zostaną wprost powiązane z poszczególnymi drzewami objętymi karą, a ponadto z których jednoznacznie wynikać będzie prawidłowość dokonanych pomiarów" (zob. wyrok WSA z 11.08.2021 r., II SA/Gl 329/21). W kontrolowanej sprawie organy obu instancji – jak dotychczas – nie zgromadziły materiału dowodowego w takim zakresie, który w sposób przekonujący wykazywałby, w jakiej części (procencie) doszło do usunięcia koron spornych drzew w wyniku ich przycięcia na zlecenie Skarżących, ani nie rozważyły ewentualnej konieczności uzupełnienia tego materiału np. o opinię biegłego. W konsekwencji stwierdzenie organów, że doszło do zniszczenia spornych drzew w rozumieniu art. 87a ust. 5 u.o.p., które uzasadniało wymierzenie Skarżącym administracyjnej kary pieniężnej zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 3 u.o.p., jawi się jako niedostatecznie wyjaśnione i wykazane, a przez to co najmniej przedwczesne. Niezależnie do tego organy – po drugie – nie wyjaśniły i nie rozważyły, czy pomimo wykonanych zabiegów (przycięć) sporne drzewa mogą zachować żywotność. Tymczasem jest to okoliczność istotna w świetle przepisów art. 88 ust. 4 i 5 u.o.p., w myśl których termin płatności kar wymierzonych na podstawie ust. 1 pkt 3 odracza się na okres 5 lat, jeżeli stopień zniszczenia drzewa lub krzewu nie wyklucza zachowania jego żywotności (ust. 4) – w takim przypadku odroczenie terminu płatności kar wymierzonych za zniszczenie korony drzewa dotyczy 70% wysokości kary (ust. 5). Z kategorycznego brzmienia art. 88 ust. 4 u.o.p. ("termin płatności kar... odracza się") wynika, że aby odstąpić od odroczenia terminu płatności, o którym mowa w cytowanych przepisach, organ musi wykazać, że zachowanie żywotności zniszczonego drzewa nie wchodzi w ogóle grę (por. wyrok WSA z 11.08.2021 r., II SA/Gl 329/21). W przeciwnym razie, a więc w przypadku gdy drzewo rokuje zachowanie żywotności, organ administracji ma obowiązek odroczenia terminu płatności kary na okres 5 lat. Wypada podkreślić, że ustalenia w tym zakresie powinny być dokonane już w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej. Odroczenie terminu płatności ma bowiem miejsce w decyzji wymierzającej karę pieniężną (por. wyroki WSA: z 21.10.2015 r., II SA/Kr 1071/15; z 04.01.2022 r., II SA/Ol 550/21). Tymczasem w kontrolowanej sprawie brak jest jakichkolwiek rozważań i stanowczych ustaleń organów w powyższym zakresie. I to pomimo wyraźnego wskazania przez Skarżących jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji (bo w wyjaśnieniach z 26 kwietnia 2021 r.) – a później także w odwołaniu od decyzji Starosty (o czym niżej) – że drzewa żyją i mają nowe przyrosty. Co więcej, już w protokole oględzin z 13 stycznia 2021 r. wyraźnie zostało stwierdzone, że "świerk zachował żywotność", zaś w odniesieniu do daglezji nie wykluczono zachowania żywotności przez to drzewo, a jedynie zaznaczono, że "znaczne ograniczenie korony spowodowało obniżenie jego stanu zdrowotnego". Należy podkreślić, że kwestia zachowania przez sporne drzewa żywotności i związana z tym konieczność wzięcia przez organy pod uwagę "łagodzącego przepisu art. 88 ust. 4" u.o.p. była podnoszona przez Skarżących nie tylko w skardze, ale już na etapie postępowania odwoławczego, co najwyraźniej uszło uwagi organu II instancji. Wbrew bowiem treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji tego organu, odwołanie Skarżących nie ograniczało się do wskazania przyczyny przycięcia drzew ("ze względów bezpieczeństwa ludzi i mienia") oraz przedstawienia "teoretycznych wyliczeń" dotyczących średniego rocznego przyrostu spornych drzew, lecz przede wszystkim koncentrowało się na zakwestionowaniu przyjętej przez organy wielkości usuniętych części koron tych drzew (50%), a także właśnie na wytknięciu braku odniesienia się przez organ I instancji do regulacji art. 88 ust. 4 u.o.p. przewidującej obligatoryjne odroczenie terminu płatności kary za zniszczenie drzewa, które nie wyklucza zachowania jego żywotności. Mimo to także SKO nie odniosło się do ww. regulacji i możliwości jej zastosowania w kontrolowanej sprawie, zamiast tego informując Skarżących o możliwości ubiegania się przez nich o rozłożenie wymierzonej kary na raty, na podstawie art. 88 ust. 8 u.o.p. Tym samym trafnie zarzucono SKO w skardze nieodniesienie się do ("zignorowanie") istotnych zarzutów odwołania. Po trzecie, kolejną istotną okolicznością faktyczną sprawy, która nie została należycie przez organy wyjaśniona, jest to, kiedy rzeczywiście doszło do stwierdzonej redukcji koron ("ogłowienia") przedmiotowych drzew. Choć Starosta w skierowanym do Skarżących wezwaniu z 13 kwietnia 2021 r. wyraźnie zaznaczył – w nawiązaniu do sformułowanego oczekiwania podania przez Skarżących dokładnej daty dokonanych cięć w obrębie koron zniszczonych drzew – że "podczas oględzin, które odbyły się 13.01.2021 r., na pobocznicy pnia w miejscu cięcia widoczne były wycieki żywiczne, wskazujące na przerwanie przewodów żywicznych w trwającym okresie wegetacyjnym", to w uzasadnieniu swej decyzji poprzestał już jedynie na stwierdzeniu, że "Państwo Ś. wnieśli uwagi do protokołu oględzin z informacją, że usunięcia części koron przedmiotowych drzew dokonano w 2017 r." Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO kwestia daty dopuszczenia się przez Skarżących zarzucanego deliktu nie została w ogóle poruszona, ani nawet wzmiankowana. Wobec tego należy wytknąć, że organy błędnie nie zweryfikowały twierdzeń Skarżących odnośnie do daty przeprowadzenia zabiegu przycięcia drzew i nie poczyniły stanowczych ustaleń w tym zakresie (choćby poprzez wyraźne stwierdzenie, że np. nie kwestionują wiarygodności wyjaśnień Skarżących w tej mierze). Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w myśl art. 89 ust. 10 u.o.p. nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat. W świetle cytowanego przepisu okoliczność, kiedy doszło do zniszczenia drzewa, ma niewątpliwie kluczowe znaczenie dla samej dopuszczalności wymierzenia kary za ten delikt. Stwierdzone wyżej braki w ustaleniach niektórych istotnych okoliczności faktycznych sprawy prowadzą do wniosku, że organy obu instancji co najmniej przedwcześnie uznały, że zachodzą podstawy do nałożenia na Skarżących orzeczonej administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie drzew (i to bez odroczenia terminu jej płatności). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając: koszt uiszczonego przez Skarżących wpisu stosunkowego od skargi (356 zł), należne pełnomocnikowi Skarżących wynagrodzenie ustalone według stawek minimalnych na podstawie § 2 pkt 4 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), w wysokości 1800 zł, a także koszt uiszczonej opłaty skarbowej od złożonego do akt pełnomocnictwa (17 zł) – łącznie 2173 zł. Ponownie rozpoznając sprawę po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku organ administracji uwzględni wyrażone wyżej uwagi, oceny prawne i wskazania Sądu. W szczególności w niezbędnym zakresie uzupełni postępowanie wyjaśniające, poczynając od ustalenia okoliczności relewantnych na gruncie art. 89 ust. 10 u.o.p. W zależności od wyników tego postępowania, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.