IV SA/Po 1347/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant ref.staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego 1. oddala skargę 2. przyznaje Kancelarii Adwokackiej Adwokata J. K. kwotę 240 (dwieścieczterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem udzielonej z urzędu pomocy prawnej – od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu . /-/B.Popowska /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/M.Dybowski KB/ Sygn. IV SA/Po 1347/04 U Z A S A D N I E N I E: Pismem bez daty i prezentaty M. F. poinformował MGOPS, że z dniem [...] marca 2003 r. wyszedł z Zakładu Karnego . Decyzją z dnia [...]czerwca 2003 r.- nr [...]Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , na podstawie art. 163 kpa w zw. z art. 27 ust. 4 pkt 1 i ust. 6 w zw. z art. 43 ust. 1 i art. 35a ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej ( j.t. Dz.U. 64/98/414 ze zm.- dalej ustawa z 1990 r.), art. 8 pkt 17, art. 16 ust. 8, art. 25 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. 28/97/153 ze zm.) zmienił wysokość zasiłku stałego wyrównawczego przyznanego M. F. od [...]czerwca 2003 r. do [...]lutego 2005 r. z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w związku z przebywaniem Zainteresowanego w zakładzie karnym, z dniem [...]czerwca 2003 r. ulega zmianie kwota zasiłku stałego wyrównawczego na 30 % świadczenia od kwoty 418 zł, t.j. [...] zł. Decyzją z dnia [...]maja 2004 r. nr [...]Kierownik Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , na podstawie art. 162 §1 pkt 1 i § 3 kpa i art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- dalej: ups) postanowił zakończyć realizację decyzji nr [...] z dnia [...] z powodu "wygasła z mocy ustawy od dnia 2004/05/[...]". Stanowisko swe Kierownik Ośrodka uzasadnił tym, że art. 149 § 1 ups stwierdził wygaśnięcie decyzji wydanych na podstawie dotychczasowej ustawy. Ponieważ decyzja ta stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie jej wygaśnięcia nakazuje art. 149 § 1 ups, należało orzec jak w sentencji. W odwołaniu od tej decyzji M. F. podnosił, że skoro dotychczasowa decyzja była wręcz niezbędna (mimo, że przebywa w zakładzie karnym), nie rozumie, dlaczego obecnie może być zbędna. Sytuacja odwołującego nie polepszyła się- przeciwnie- z dnia na dzień się pogarsza. Jako tymczasowo aresztowany a później skazany, jest nadal tym samym człowiekiem i korzysta z takich samych praw, jak człowiek żyjący i egzystujący na wolności. Odwołujący się jest w podeszłym wieku, samotny, bezdomny, schorowany, jest inwalidą II grupy. Od 14 roku życia Zainteresowany choruje na przewlekłą chorobę żołądka, na rozszczep kręgosłupa, na padaczkę (epilepsję). Jest po ukrytym zawale serca, w zastraszającym tempie traci wzrok. Może wykonywać tylko bardzo lekkie prace w warunkach chronionych. Nie spełnia przesłanek z art. 8 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 98/97/602 ze zm.- dalej prd), zatem musi się poruszać pod opieką drugiej osoby. Zakłady karne nie dysponują ośrodkami pracy w warunkach chronionych, nie może zatem pracować (z zawodu był malarzem- tapeciarzem). Decyzja o wygaśnięciu z dniem [...]maja 2004 r. decyzji przyznającej i tak tylko 30 % pełnego świadczenia z tytułu zasiłku stałego wyrównawczego, jest dyskryminacją Odwołującego się tylko dlatego, że przebywa w zakładzie penitencjarnym. Przebywając w zakładzie karnym nie ma wszystkiego, co jest potrzebne do egzystencji. Jako samotny i bezdomny, nie może liczyć na żadną pomoc z zewnątrz. Otrzymując dotychczas [...] zł miał możliwość dokupienia sobie niektórych środków higienicznych, zdrowotnych i żywnościowych. W tym roku oczekuje na usunięcie w szpitalu ZK na usunięcie prawej nerki. Decyzją z dnia [...]sierpnia 2004 r.-nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Jak wynikało z motywów rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie nowa ustawa o pomocy społecznej. Dyspozycja zawarta w art. 149 ust. 1 ups, nie jest zależna od woli organu administracyjnego, a wynika z mocy prawa, a decyzja "jakoby potwierdza zaistniały stan prawny". Zgodnie z art. 13 ups, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. M. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. Obok argumentów zawartych w odwołaniu podnosił, że doszło do naruszenia art. 32, 67 ust.1 i 2, art. 69 Konstytucji i art. 14 Konwencji Europejskiej w postaci dyskryminacji Skarżącego tylko dlatego, że jest osobą skazaną i odbywa karę pozbawienia wolności, choć nie został przez to pozbawiony praw publicznych i obywatelskich. Nie powiadomiono Skarżącego, czy w tym wypadku może ubiegać się o inny zasiłek lub wsparcie finansowe. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd na wniosek Skarżącego ustanowił dlań adwokata z urzędu, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka . Profesjonalny pełnomocnik ani w pismach procesowych z dnia: [...] i [...] grudnia 2004 r., i [...] lutego 2006 r., ani na rozprawie (k. 41, 46, 56, 63) nie zgłosił dalszych argumentów prawnych ponad te, które przedstawił sam Skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadną. 1. Sąd podziela ustalenia faktyczne organów obu instancji, zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Kierownika Ośrodka z dnia [...]maja 2004 r. nr [...]. Nadto na podstawie odpisu orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że orzeczeniem z dnia [...]lutego 2002 r. nr [...] Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności zaliczył M. F. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności; wskazał, że orzeczony stopień niepełnosprawności ma charakter okresowy i orzeczenie wydano na okres do [...] lutego 2005 r.; ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] maja 2001 r.; odnośnie zatrudnienia wskazano pracę lekką; Zainteresowany nie spełnia przesłanek art. 8 ust. 1 prd. W toku postępowania skargowego w zaświadczeniu lekarskim o stanie zdrowia, wydanym dla potrzeb Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2005 r. lekarz J. R. z Zespołu Opieki Zdrowotnej Zakładu Karnego rozpoznał u M. F. : stan po operacji dróg moczowych w 2001 r.; padaczkę; zespół bólowy kręgosłupa; chorobę wrzodową żołądka; rozległe zwapnienia w aorcie (k. 18 akt administracyjnych; k. 52 akt sądowych). Sąd dał wiarę odpisom obu dokumentów, bowiem zostały wystawione przez właściwe i uprawnione po temu podmioty, a nadto nie nasuwały wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa). 2. Zagadnienia istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie pozostawały w sferze ustaleń faktycznych (bowiem stan faktyczny pozostawał bezsporny), lecz w sferze prawnej. Sąd w postępowaniu sądowoadministracyjnym dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeśli ustawy- jak w rozpatrywanym przypadku- nie stanowią inaczej), według stanu prawnego, obowiązującego w dniu podejmowania zaskarżonej decyzji ( art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych- Dz.U. 153/02/1269 ze zm.). Przywołując art. 67 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319), Skarżący pominął, że ustrojodawca wprowadzając zasadę, że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, jednoznaczne wskazał, że zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa ( art. 67 ust. 1 zd. 2 Konstytucji). W zakresie normatywnym, istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ustawą tą jest ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.). Już pod rządem ustawy z 1990 r. utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego był pogląd, że nie można powołując się bezpośrednio na Konstytucję, domagać się świadczenia z pomocy społecznej (np. zasiłku stałego); art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o świadczenie z pomocy społecznej. Muszą być bowiem spełnione warunki przyznania takiego świadczenia, przewidziane w ustawie o pomocy społecznej ( wyrok SN z 14.3. 2002- III RN 141/01- Rp 22.8.2002 s. C 1= OSNAP 24/02/584). Pogląd ów zachował aktualność pod rządem nowej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.). Wbrew ocenie Zainteresowanego, nie doznaje On dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z tej przyczyny, że jest pozbawiony wolności na podstawie wyroku Sądu (art. 32 ust. 2 Konstytucji). Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, nie narusza zasady równości wobec prawa ( art. 32 ust. 1 Konstytucji) różnicowanie obywateli w zależności od czynnika, które w istotny sposób różnicuje sytuację prawną obywateli, jeśli temu zróżnicowaniu można przypisać uzasadniony charakter ( przykładowo- orzeczenie TK z 3.9.1996 r.- K 10/96- OTK 4/96/33 s. 281; wyrok TK z 24.X.2001- SK 22/01- OTK 7/01/215 s. 1080-1081 i inne wyroki TK, akceptowane przez L. Garlickiego w: "Konstytucja RP. Komentarz" Wyd. Sejmowe 2003 s. 22- 23do art. 32). W szczególności takim istotnym czynnikiem jest fakt pozbawienia wolności, w trakcie którego Państwo w istotnym stopniu bierze odpowiedzialność za obywatela. W sytuacji pozbawienia wolności Państwo na koszt podatników zapewnia skazanemu dach nad głową, wikt i opierunek, opiekę medyczną. W tej sytuacji nie dochodzi do naruszenia zakazu dyskryminacji w rozumieniu art. 32 ust. 2 Konstytucji i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Dz.U. 61/93/284 ze zm.). 3. Wskazywane przez Skarżącego sytuacje, w których opieka ta w jego subiektywnej ocenie jest niewystarczającą, nie może wpływać na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Jest bowiem zgodne z doświadczeniem życiowym, że przy ograniczonej ilości środków materialnych, nigdy nie dochodzi do zaspokojenia wszystkich potrzeb. Polska wśród państw Unii Europejskiej zajmuje 24 miejsce w poziomie dochodu narodowego brutto na głowę mieszkańca. W tej sytuacji mieści się w sferze uprawnień ustawodawcy dokonywanie wyboru preferencji, które pragnie osiągnąć w oparciu o ograniczone zasoby materialne podatników, przy zachowaniu istoty tych praw (odpowiednio- uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24.X.2005- sygn. P 13/04- OTK-A 9/05/102 i przywołane w punkcie III ppkcie 8 wyroki TK). Skoro Skazany na koszt podatników uzyskuje utrzymanie i opiekę medyczną (przykładowo- badania, których owocem jest zaświadczenie lekarskie z dnia [...].5.2005 r.- k. 52 akt sądowych), to brak jest podstaw, by dodatkowo na koszt podatników wypłacać Mu świadczenia z pomocy społecznej w okresie Jego pobytu w zakładzie karnym. 4. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 30 kwietnia 2004 r. ustawodawca wprowadził w art. 38 ust. 3 ustawy z 1990 r., że osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Takim wyjątkiem był art. 28 zd. 1 ustawy z 1990 r. wskazujący, że osobie pobierającej zasiłek stały wyrównawczy ( art. 27 ust. 4 ustawy), tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności, przysługuje 30 % przyznanego świadczenia. Jednocześnie w art. 28 zd. 2 ustawy z 1990 r. ustawodawca dopuścił orzekanie w ramach uznania administracyjnego, przyjmując pewien zakres związania- że pozostała ( 70 % - art. 28 zd. 2 ustawy) część zasiłku może być przeznaczona wyłącznie na pokrycie wydatków obejmujących opłaty mieszkaniowe ( S. Nitecki w: "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Gdańsk 2001 s. 168 t. 1). Ponieważ Skarżący jest bezdomnym i nie posiadał prawa do lokalu, przeto Kierownik Ośrodka prawidłowo przyznał M. F. w okresie Jego pobytu w zakładzie karnym jedynie 30 % zasiłku stałego wyrównawczego ( decyzje Kierownika MGOPS z dnia: [...] kwietnia 2002 r. nr [...] ; [...]października 2002 r. nr [...];[...] czerwca 2003 r. nr [...]). Jedynie w okresie po wyjściu z zakładu karnego dnia [...]marca 2003 r., Kierownik Ośrodka decyzją z dnia [...]nr [...] zmienił wysokość zasiłku stałego wyrównawczego od [...] marca 2003 r. do [...] lutego 2005 r. (k. 21- 24 akt administracyjnych). Owej zasady przyznawania zasiłku stałego wyrównawczego w okresach pobytu na wolności i zmniejszania do wysokości 30 % jego wysokości w okresach kolejnych pobytów z zakładach karnych, Skarżący w poszczególnych postępowaniach zakończonych decyzjami ostatecznymi nie kwestionował. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowanym pod rządem ustawy z 1990 r. trafnie wskazywano, że osoba aresztowana bądź skazana zaspokaja swe potrzeby ze środków publicznych ( odpowiednio- wyrok NSA z 28. 8.1998 r.- I SA 900/98). Pomoc społeczna także wypłacana jest na koszt podatnika. Ratio legis art. 28 ustawy z 1990 r. wskazywało, że co do zasady osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności winna była korzystać jedynie z 30 % zasiłku. Wyłącznie "w razie potrzeby" (verba legis) osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności, mogła korzystać z pozostałej części zasiłku- jedynie na pokrycie wydatków na opłaty mieszkaniowe. 5. Odmienne uregulowania w tej materii wprowadziła ups, która wraz z wchodzącą tego samego dnia ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm.), doprowadziła do znaczącej reformy świadczeń socjalnych. Wśród regulacji, zawartych w nowych ustawach, ustawodawca wprowadził zasadę, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej ( art. 13 ust. 1 ups). Ustawa z 12.3.2004 r. ups nie wprowadziła odpowiednika art. 28 ustawy z 1990 r. Nie pozbawia to obywatela prawa do zabezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 67 ust. 1 Konstytucji, skoro ustawodawca na koszt podatników zapewnia konieczny poziom świadczeń na koszt podatników w ramach pobytu w zakładzie karnym, w tym także w zakresie opieki zdrowotnej ( na podstawie obowiązującej od dnia 1 kwietnia 2003 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia- Dz.U. 45/03/391 ze zm., jak i na podstawie obowiązującej od 1 października 2004 r. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych- Dz.U. 210/04/2135 ze zm.). Należy podkreślić, że zgodne z doświadczeniem życiowym jest, że także osoby przebywające na wolności mają ograniczony dostęp do świadczeń z pomocy społecznej ( np. zasiłki okresowe udzielane są jedynie przez 2- 3 miesiące, gdy aktualne zasoby finansowe ośrodków pomocy społecznej pozwalają na bieżące zaspokajanie świadczeń obligatoryjnych i starcza na uruchomienie świadczeń fakultatywnych) i świadczeń zdrowotnych z ubezpieczenia zdrowotnego (np. kolejki do specjalistów i do zabiegów rehabilitacyjnych czy operacji). 6. Zgodnie z art. 149 ust. 1 ups, z dniem wejścia w życie ustawy ( 1 maja 2004 r.), wygasają decyzje wydane na podstawie ustawy z 1990 r., za wyjątkiem decyzji określonych w ust. 2 i 3, i art. 152 ust. 3, i art. 154 ust. 8 ups ( niniejszej sprawie żaden z tych wyjątków nie zachodził). W odniesieniu do decyzji przyznających świadczenia (np. zasiłek stały wyrównawczy), art. 149 ust. 1 ups należy tak rozumieć, że stanowi on o wygaśnięciu tych decyzji, których okres obowiązywania wykraczał poza dzień 1 maja 2004 r. (wyrok NSA z 4.3.2005- OSK 1310/04). Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jasno wynika, że Skarżącemu za czas odbywania kary pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do żadnych świadczeń z pomocy społecznej ( art. 13 ust. 1 ups). Wydanie zaskarżonej decyzji miało walor informacyjny dla Zainteresowanego (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański "Komentarz do ustawy o pomocy społecznej" Wyd. Pr. LEGES 2004 s. 38, 231). Zagadnienie pomocy postpenitencjarnej regulowane jest przez odrębne przepisy; całkowicie subiektywne jest stwierdzenie Zainteresowanego, że "w praktyce nie istnieje" (k. 5v akt sądowych); Skarżący deklaruje, że wielokrotnie przebywał w zakładach karnych, przeto za każdym razem opuszczając zakład karny korzystał z dostępnych form tej pomocy. M. F. opatrznie rozumie art. 8 prd. W istocie osoba niepełnosprawna o obniżonej sprawności ruchowej, kierująca pojazdem samochodowym zaopatrzonym w kartę parkingową, może nie stosować się do niektórych znaków drogowych dotyczących zakazu ruchu lub postoju, w zakresie określonym przepisami rozporządzenia o znakach i sygnałach obowiązujących w ruchu drogowym ( art. 7 ust. 2 prd). Tym samym ze wskazania w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, że Zainteresowany nie spełnia przesłanek z art. 8 prd nie wynika, że po drogach winien On się poruszać pod opieką osoby drugiej, lecz jedynie to, że względy zdrowotne nie przemawiają za wydaniem Zainteresowanemu karty parkingowej. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa materialnego ni procesowego. Z przedstawionych przyczyn skargę należało oddalić ( art. 151 ppsa). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata J. K. ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. 163/02/1348 ze zm.). /-/B.Popowska /-/D.Rzyminiak-Owczarczak /-/M.Dybowski za nieobecnego sędziego D.Rzyminiak- Owczarczak /-/M. Dybowski KB/