IV SA/Po 138/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu dnia 22 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. Z. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lipca 2008 r.- sygn. IV SA/Po 138/08 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu; 2. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych /-/ M. Dybowski Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Postanowieniem z dnia 5 czerwca 2008 r.- IV SA/Po 138/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi S. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego- wobec wydania przez SKO decyzji autokontrolnej (art. 54 § 3 w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 ppsa; k. 27-36, 47, 48-52). Skarżący w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej na urzędowym formularzu wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem Jego utrzymania jest renta wynosząca 556 zł netto plus dodatek pielęgnacyjny. S. Z. oświadczył również, że posiada dom o pow. 57,09 m2 oraz nieuprawianą działkę o pow. 37 arów. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2008 r. – sygn. IV SA/Po 138/08, prawidłowo doręczonym Skarżącemu dnia 14 lipca 2008 r. (Skarżący omyłkowo wskazał "14.06.2008"; w istocie datę doręczenia pisma sądowego z dnia 9 lipca 2008 r. potwierdza pieczęć urzędu oddawczego- 14 lipca 2008 r.- k. 70), Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu przyznał S. Z. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w P. i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W szczegółowym uzasadnieniu Referendarz wskazał, że stronie skarżącej działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej przysługuje zwolnienie z mocy prawa (art. 239 ust.1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U.153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa). Dodatek mieszkaniowy jest bez wątpienia formą pomocy społecznej udzielanej przez władze publiczne w celu objęcia ochroną przed niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb. W tej części postępowanie w sprawie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych- jako bezprzedmiotowe- należało umorzyć (art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 ppsa). Wniosek należy traktować jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7, art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa należało przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w P. (k.64-65,70). W sprzeciwie z dnia 14 lipca 2008 r. S. Z. wskazał, że nie będzie w stanie uiścić żadnych opłat sądowych gdyż ma małą rentę; musi z czegoś żyć, ubrać się, kupić gaz, opłacić energię elektryczną i co miesiąc kupować leki za 200 do 250 zł. Do sprzeciwu załączył kserokopię faktury z dnia 1 lipca 2008 r. za leki, na kwotę 226,89 zł (k.71-73). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw wynika zapewne z nieporozumienia. Osoba pomagająca Skarżącemu redagować pismo z dnia 14 lipca 2008 r. (na co wskazuje odmienny charakter pisma Autora i osoby składającej podpis- k. 71) nie zrozumiała, że Referendarz w postanowieniu z dnia 8 lipca 2008 r. wskazał, że ustawodawca zwolnił Skarżącego od wszelkich opłat sądowych, a Referendarz przyznał S. Z. adwokata z urzędu- na koszt podatników. Zwolnienie od kosztów sądowych może wynikać bądź z ustawy, bądź z postanowienia Sądu. W niniejszej sprawie to ustawodawca zwolnił każdą stronę- w tym S. Z.- od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jako mieszczącej się w zakresie pomocy społecznej (art. 239 pkt 1 lit. a ppsa)- S. Z. nie będzie musiał zatem uiszczać żadnych opłat sądowych w niniejszym postępowaniu. Nie było zatem konieczne indywidualne badanie, czy Skarżący winien być zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w trybie indywidualnego postępowania wpadkowego, kończącego się postanowieniem o zwolnieniu od kosztów sądowych. Z tej przyczyny postępowanie w tej części należało umorzyć, jako od początku bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa; punkt 2 postanowienia). W doktrynie trafnie wskazuje się, że wykładnią, czyli interpretacją tekstów prawnych nazywa się operację myślową w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów; w toku wykładni dokonuje się przyporządkowania różnokształtnym przepisom prawnym- norm postępowania rozumianych w jakiś jeden, dostatecznie określony sposób (Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002, s.230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM Poznań 1972, s.26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002, s.47). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie po 1990 r. odstąpiono od poglądu, że dominujące znaczenie ma językowa metoda wykładni (w myśl zasady clara non sunt interpretanda), lecz kierować się należy zasadą interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat)- porównując wyniki interpretacji dokonywanej różnymi metodami wykładni (A. Municzewski "Reguły wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego 1990-2000." Szczecin 2000; E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" W-wa 1999, s. 52-53; M. Zieliński- op. cit. s. 56). Przy wykładni ustawy procesowej nie sposób pominąć metodę wykładni historycznej, uwzględniającej dorobek polskiej kultury prawnej i wykładni systemowej powstałej na tle ustaw o podobnej konstrukcji (np. kpc). Jeśli postępowanie o indywidualne zwolnienie od kosztów sądowych było od początku bezprzedmiotowe (bo ustawodawca zwolnił strony tego rodzaju postępowań z mocy prawa), to w drodze analogii (art.161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa) postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Zgodnie z art. 56 i art. 65 § 1 i 2 kc, oświadczenie woli zawarte we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata (k. 58-62) należy rozumieć w ten sposób, że wniosek ten wywołuje skutki w nim wyrażone i te które wynikają z ustawy (art. 56 kc i art. 239 pkt 1 lit. a ppsa)- jest zatem wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa) a o zwolnieniu od kosztów sądowych nie trzeba orzekać indywidualnym postanowieniem, skoro ustawodawca udzielił zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa. S. Z. ukończył 59 lat; zaliczony został do znacznego stopnia niepełnosprawności (k. 8 akt administracyjnych). Utrzymuje się z kwoty 556 zł renty netto. Na leki wydaje nie mniej niż 200 zł miesięcznie (k. 58, 72 akt sądowych). Skoro Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie- w szczególności w zakresie ustanowienia pełnomocnika z wyboru- przeto należało przyznać S. Z. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Celem przyznania pełnomocnika z urzędu jest zapewnienie równych praw w procesie stronie niezamożnej- przez przydzielenie obrony na koszt skarbu państwa (Z. Krzemiński "Adwokat w procesie cywilnym z wyboru i z urzędu" Zakamycze 1999 s. 91)- na koszt podatników. Rozwiązania prawne ppsa- przy nielicznych odrębnościach (nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy)- np. możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu mimo braku zwolnienia od kosztów sądowych- odpowiadają regulacjom zawartym w kpc. Uwzględnienie wniosku o przyznanie adwokata z urzędu- zarówno na tle kpc, jak i ppsa- z woli ustawodawcy odbywa się dwuetapowo. W pierwszym etapie sąd bądź referendarz ustanawia adwokata (art. 244, art. 253 in princ. ppsa; Z. Krzemiński- op. cit. s. 92); w drugim etapie Sąd zwraca się do właściwej Okręgowej Rady Adwokackiej (dalej ORA) o imienne wyznaczenie adwokata (art. 253 ppsa). Dopiero imienne wyznaczenie adwokata skutkuje udzieleniem pełnomocnictwa w rozumieniu art. 118 kpc (Z. Krzemiński- op. cit. s. 92); zgodnie z art. 244 § 2 ppsa ustanowienie adwokata stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez ORA adwokatowi. Ustawodawca wyraźnie- inaczej niż w kpk- podzielił kompetencje pomiędzy sąd a organ samorządu adwokackiego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245§1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, postanowiono jak w punkcie 1 (pierwszym) postanowienia. /-/ M. Dybowski M.K./