IV SA/Po 138/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. IV SA/Po 138/22 Uzasadnienie Burmistrz Gminy i Miasta T. decyzją z [...].11.2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art.2 pkt 2, art.3, art.5, w związku z art. 17 ust. 1b, art. 20 ust.3, art.23, art.24, art.25, art.26 ust.3, art.30, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz. 1466), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2018r., poz. 1497) art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r.. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) oraz upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta T. udzielonego w sprawie prowadzenia postępowań i wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu świadczeń rodzinnych, po rozpatrzeniu wniosku Nr [...] złożonego dnia [...].10.2021 r., przez A. S. odmówił jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. S.. Jako powód odmowy wskazano niespełnienie przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w w dniu [...].10.2021 r. A. S. (dalej jako skarżąca - lat [...] stan cywilny: [...]) złożyła do Burmistrza Gminy i Miasta T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoim mężem H. S. (lat [...], stan cywilny: [...]). Na podstawie dokumentacji aktowej zgromadzonej w sprawie ustalono, że H. S. (ur. [...].) Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...].10.202lr. nr [...] został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...].09.2026r. Na podstawie orzeczenia ustalono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnopsrawności datuje się od dnia [...].08.2021r. H. S. w dniu ustalenia znacznego stopnia niepełnosprawności miał więc [...] lata. Skarżąca od dnia [...].09.2020r. jest uprawniona do emerytury w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W dniu [...].11.2021 r. strona przedłożyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].11.2021 r. znak: [...] zgodnie z którą ZUS po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...].11.2021r. wstrzymał jej wypłatę emerytury od dnia [...].12.2021r. W dniu [...].11.2021r. pracownik socjalny Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. sporządził wywiad środowiskowy (art.23 ust.4E u.ś.r.) z wnioskodawcą (opiekunką) A. S.. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoim mężem. H. S. z powodu swojej niepełnosprawności wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji, którą zapewnia żona. Opieka sprawowana jest prawidłowo. Skarżąca zapoznała się z warunkami ustawowymi regulującymi przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a stosowne oświadczenia zostały podpisane we wniosku. W wyniku analizy całości zgromadzonej dokumentacji oraz powyżej przedstawionego stanu faktycznego, organ I instancji stwierdził, że skarżąca niewątpliwie sprawuje opiekę nad swoim mężem, co potwierdził sporządzony przez pracownika socjalnego w dniu [...].11.2021r. wywiad środowiskowy. Jednakże z uwagi na niespełnianie przesłanek ustawowych wskazanych w art. 17 ust. 1 b - nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od [...].08.2021 r., tj. po 18-tym roku życia, organ orzekł o odmowie przyznania A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem H. S.. Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła A. S. wnosząc o jej uchylenie oraz podnosząc, że sprawuje opiekę nad mężem i zrezygnowała z pobierania emerytury. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].01.2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swej decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art.17 i 24 u.ś.r. Dalej wyjaśnił, że bezpodstawnie organ I instancji bezpodstawnie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Natomiast niezależnie od powyższego, jak wynika z uzasadnienia decyzji w rozpatrywanej sprawie skarżąca ma ustalone prawo do emerytury z ZUS, którą pobierała po osiągnięciu wieku emerytalnego. Wprawdzie z decyzji ZUS z dnia [...] listopada 2021 roku, Znak: [...] wynika również, że na wniosek Strony wypłata emerytury została wstrzymania od dnia [...] grudnia 2021 roku. Niezależnie jednak od wystąpienia w badanej sprawie przesłanki negatywnej do przyznania wnioskowanego świadczenia, w okolicznościach badanej sprawy nie ziściła się również przesłanka pozytywna przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy, bowiem zauważyć, że na podstawie art. 17 ust.1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce jeżeli nie podejmuje lub "rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Nie sposób, w ocenie Sądu zgodzić się z tezą, że Skarżąca będąca na emeryturze nie podejmując - dodatkowego - zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad mężem rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad nim. Należy zauważyć, że tak jak nie można równocześnie pobierać wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, tak również nie można pobierać jednocześnie emerytury rolniczej oraz świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Z chwilą ustalenia prawa do emerytury Strona sprawująca opiekę nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie czyni tego jednak, jak tego wymaga art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. "w celu sprawowania opieki" nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczności zatem dla których osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) są z punktu widzenia art. 17 ust.1 u.ś.r. obojętne. Organ uznał, że strona nie jest uprawniona i nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na ustalone prawo do emerytury, która pobierała po osiągnięciu wieku emerytalnego i do którego, mimo decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury, jest uprawniona. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie zasady pogłębionego zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 k.p.a.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].02.2022 r., nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] listopada 2021 roku, Nr [...] i przyznało A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, H. S., na okres: - od dnia [...] grudnia 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w wys. [...] zł. - od dnia [...] stycznia 2022 roku do dnia [...] grudnia 2022 roku w wysokości [...] zł miesięcznie - od dnia [...] stycznia 2023 roku do dnia [...] września 2026 roku w miesięcznej kwocie ustalonej na rok 2023 i lata następne w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oraz uwzględniając coroczną waloryzację świadczenia emerytalnego. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wyjaśniło, że w zakresie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezzasadnie organ w niniejszej sprawie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. Pominięcie tego wyroku stanowi naruszenie normy, której niekonstytucyjność została w nim stwierdzona, a która stanowiła podstawę wydania decyzji odmownej. Zdaniem organu II instancji brak jest podstaw prawnych dla dokonywania przez organ wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzącej do sytuacji, w której pomimo uznania niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy przepis ten nadal, w niezmienionym kształcie, stanowi Wobec tego uznano, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Mając na względzie zarzut dotyczący naruszenia art.8 Kpa poprzez odstąpienie bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze korzystając z dyspozycji art.54 § 3 p.p.s.a., działając w trybie autokontroli po wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, uznało, że należy uwzględnić skargę w całości i zgodnie z żądaniem skarżącej oraz w jej interesie wyeliminować z obrotu prawnego zarówno zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 roku, Nr [...] i utrzymaną w mocy decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] listopada 2021 roku, nr [...], odmawiającą A. S. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, H. S.. Dlatego w zakresie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a) ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, Kolegium doszło do przekonania, że należy opowiedzieć się za rozwiązaniem przyjętym w wyrokach w sprawach I OSK [...], I OSK [...] oraz I OSK [...], a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej do wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że zespół orzekający Samorządowego Kolegium Odwoławczego stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie w całości i działając w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a., na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2022 roku, Nr [...], doręczonej w dniu [...] lutego 2021 roku, uchylił w całości zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 roku, Nr SKO- [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] listopada 2021 roku, Nr [...] i przyznał A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem H. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", zgodnie z którym organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie organ skorzystał ze wskazanego uprawnienia i działając w trybie autokontroli uwzględnił skargi w całości w rozumieniu art. 54 § 3 p.p.s.a. W trybie autokontroli Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].02.2022 r., nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 roku, nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] listopada 2021 roku, Nr [...] i przyznało A. S. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, H. S., na okres: - od dnia [...] grudnia 2021 r. do [...] grudnia 2021 r. w wys. [...] zł, - od dnia [...] stycznia 2022 roku do dnia [...] grudnia 2022 roku w wysokości [...] zł miesięcznie, - od dnia [...] stycznia 2023 roku do dnia [...] września 2026 roku w miesięcznej kwocie ustalonej na rok 2023 i lata następne w drodze obwieszczenia ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" oraz uwzględniając coroczną waloryzację świadczenia emerytalnego. Zatem w istocie wydano rozstrzygnięcie zgodne z wolą strony skarżącej. Zgodnie z art. 161 § 1 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę; 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania; 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jedną z "innych przyczyn" bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego skutkującą jego umorzeniem jest wydanie aktu autokontrolnego w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Akt ten zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i jest aktem organu II instancji. Wydanie takiego aktu uwzględniającego skargę w całości powoduje, co do zasady, konieczność umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie, Sąd umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ w całości, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany. Sąd nie kontroluje natomiast aktu autokontrolnego, gdyż naruszyłby zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 20 marca 1999 r., sygn. akt OPS 16/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 94 oraz A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III.). W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżone decyzje zostały przez organ wyeliminowane z obrotu prawnego. Zdaniem sądu skoro po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego doszło do skutecznego wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego, to brak jest możliwości dalszego prowadzenia postępowania sądowego. Brak przedmiotu zaskarżenia uniemożliwia bowiem rozpoznanie sprawy. Wobec powyższego zasadne było umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a.