IV SA/Po 1388/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant ref. staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/B. Popowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/M. Dybowski MW sygn. IV SA/Po 1388/04 U Z A S A D N I E N I E Wnioskiem z dnia [...] listopada 2003 r. J. W. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej Kierownik Urzędu) o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.). Skarżący wyjaśnił, iż w okresie drugiej wojny światowej wraz z braćmi doznał represji, bowiem gdy miał pół roku utracił ojca i został sierotą; ich matka została w czasie wojny przez okupanta z przyczyn politycznych osądzona i skazana, udało jej się jednak zbiec z więzienia i do końca wojny- przez 23 miesiące- zmuszona była ukrywać się. Zdaniem Skarżącego pozbawienie małych dzieci opieki rodziców, ich troski i miłości oraz lata dzieciństwa spędzone u obcych ludzi, było represją i uprawnia Go do uzyskania uprawnień kombatanckich. Do wniosku Strona załączyła dowody na okoliczność: pozbawienia opieki rodziców w czasie wojny- odpis tłumaczenia przysięgłego informacji Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej w Arolsen, wskazującego na pobyt i śmierć Ojca dnia 14 stycznia 1943 r. w obozie koncentracyjnym w Mauthausen; kserokopię fragmentu publikacji w opracowaniu W. Pruchnickiego "Ziemia Szamotulska w walce, cierpieniu i wolności 1.9.1939- 27.1.1945"; represji jakim podlegała Jego matka (oświadczenia świadków A. W. i T. W. ), i negatywną rekomendację Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Zarządu Okręgowego . Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1 - 4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.) odmówił przyznania J. W. uprawnień z wnioskowanego tytułu. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, że wnioskowany przez J. W. rodzaj represji nie jest represją w rozumieniu ustawy. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy J. W. podtrzymał wcześniejszą argumentację, w szczególności akcentując, że pozbawienie Go opieki rodzicielskiej w tak wczesnym dzieciństwie, było bardzo wielką krzywdą, powodującą bardzo negatywne odczucia, zaburzenia w psychice itp. Ustawa wspomina o niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych. Decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa, i art. 1-4 wyżej wskazanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.), utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. Zdaniem organu podnoszona przez stronę okoliczność pozbawienia opieki rodzicielskiej w czasie wojny nie jest represją w rozumieniu ustawy i nie może zostać potraktowana jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. W skardze na powyższą decyzję J. W. wniósł o jej uchylenie, w całości podtrzymując uprzednio prezentowaną argumentację. Skarżący wskazał, iż w myśl przepisów ustawy, która dotyczy osób represjonowanych, represją było pozbawienie małych dzieci opieki rodziców. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. 1. Skarżący J. W. wystąpił do Kierownika Urzędu z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 ustawy, uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 3 i 4 ustawy. O spełnieniu tych warunków orzeka Kierownik Urzędu lub osoby przezeń upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji (art. 22 ust 1 ustawy). Ustawa ściśle definiuje w art. 1, 2, 3 i 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, ewentualnie za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania ww. przepisów w stosunku do osób, które im podlegały. Ustawodawca w art. 4 ust. 1 zd. 2 zdefiniował pojęcie represji w rozumieniu ustawy, a definicja legalna jest dla organów administracji publicznej i dla Sądu Administracyjnego wiążąca. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przeżyć i udręki, jakie niosło za sobą pozbawienie małoletnich dzieci opieki rodziców aresztowanych i więzionych przez okupanta, jak również zadośćuczynienia w ten sposób za pobyt w obozie koncentracyjnym i śmierć osób bliskich, w tym rodziców małoletnich dzieci. Te doświadczenia, rzutujące z pewnością na całe dalsze życie Skarżącego i jego braci, nie stanowią podstawy do uznania ich za działalność kombatancką lub równorzędną z nią. 2. Skarżący nawiązuje do rozumienia pojęcia represja, powszechnie przyjętego w języku polskim ("surowe środki odwetu; ich stosowanie"- "Słownik języka polskiego" pod red. M.Szymczaka- PWN 1992 t.3 s.47; "kara, karanie (przez państwo albo sądy); polityczny: środek odwetu, ucisku, tłumienia buntu"- W.Kopaliński "Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych" WP 1990 s.438-9). W przypadku Wnioskodawcy- we wrześniu 1942 r. półrocznego chłopca- podniesione we wniosku pozbawienie codziennej troski ze strony ojca- aresztowanego a następnie zamordowanego przez Niemców w obozie koncentracyjnym, a nadto matki (ukrywającej się przez 23 miesiące przed Niemcami z uwagi na grożące Jej aresztowanie), było represją wymierzoną w małoletnie dziecko polskie w rozumieniu politycznym (jako środek ucisku), lecz nie w rozumieniu karnym. Jednakże ustawodawca nie każdą represję objął działaniem ustawy, wyraźnie definiując pojęcie represje w rozumieniu art. 4 ust. 1 zd. 2 ustawy. Obowiązkiem Sądu Administracyjnego jest badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem (jeśli- jak w rozpatrywanym przypadku- ustawy nie stanowią inaczej; art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych- Dz.U. 153/02/1269 ze zm.), nie zaś zastępowanie ustawodawcy w określaniu, które jeszcze rodzaje represji winny wiązać się z nabyciem uprawnień na podstawie ustawy. Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych (art. 2 i art. 32 Konstytucji RP z 2.4.1997 r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319; uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 12.10.1998- OPS 5/98- ONSA 1/99/1- na tle art. 2 ustawy z dnia 31.5.1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osobom osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich- Dz.U. 87/96/395 ze zm., który to pogląd jest przekonujący także na tle art. 4 ust. 1 zd. 2 ustawy o kombatantach). Art. 4 ustawy przewiduje stosowanie ustawy również do osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Ustawa nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy- w szczególności ustawa przewiduje świadczenia tylko dla tych osób, wobec których okupanci stosowali represje w zaostrzonej formie- np. w postaci umieszczenia małoletnich dzieci w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone p o z o s t a w a ł y w d y s p o z y c j i h i t l e r o w s k i c h w ł a d z b e z p i e c z e ń s t w a , bądź do osób, które jako dzieci zostały o d e b r a- n e r o d z i c o m w c e l u poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (jak np. córki dra F. W. ). Nie ulega wątpliwości, że sytuacja przymusowo zatrudnionych, izolowanych od dotychczasowego środowiska, była nieporównanie gorsza od sytuacji innych, przymusowo zatrudnionych osób, i to nawet wówczas, gdy warunki pracy były porównywalne (uzasadnienie uchwały 7 S NSA z 12.10.1998 - ONSA 1/99/1)- podobnie jak sytuacja małoletnich dzieci odebranych rodzicom w celu poddania eksterminacji, w porównaniu z małoletnimi dziećmi, których rodzice byli represjonowani, a opiekę nad dziećmi sprawowali inni przedstawiciele polskiej rodziny dzieci bądź przyjaciele rodziców dzieci. 3. Rację ma Skarżący, iż opisane we wniosku działania Niemców wobec obojga rodziców stanowiły wobec Nich represje, których skutki dotykały również pośrednio J. W. , lecz nie można ich uznać za represje wobec Wnioskodawcy w rozumieniu ustawy, bowiem wykładnia przepisów art. 1-4 ustawy wyklucza uznanie za działalność kombatancką lub równorzędną z nią działań czy stanów nie wymienionych w poszczególnych podpunktach tych artykułów. Represja powołana przez Skarżącego we wniosku nie wypełnia przesłanek z art. 4 ustawy. Skarżący złożył w toku postępowania kwestionariusz, życiorys, odpisy: dokumentu, publikacji i oświadczeń świadków potwierdzające wojenne losy rodziców. Skarżący przedłożył także określoną w art. 22 ustawy rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju represji. Rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność rodzaju działalności kombatanckiej (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), stąd co do zasady brak pozytywnej rekomendację nie wyklucza przyznania uprawnień, tak samo jak jej treść nie przesądza sama przez się o przyznaniu uprawnień. Uwaga ta nie odnosi się jednakże do stanu faktycznego niniejszej sprawy, bowiem wnioskowana represja nie jest represją uprawniająca stronę skarżącą do uzyskania uprawnień kombatanckich. W tych okolicznościach Sąd Administracyjny, który na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/ 1270 ze zm.), sprawuje kontrolę decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem, stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 151 tej ustawy skargę oddalono. /-/B. Popowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/M. Dybowski MW