IV SA/Po 144/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] 2. stwierdza nieważność decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] 3. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I.Kucznerowicz /-/B.Popowska /-/M.Dybowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku Dnia 27 lipca 2006 r. R. B. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w P. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na troje swoich dzieci: A. i A. D., oraz A. A. Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] przyznano R. B. zasiłek rodzinny na córki po 64 zł miesięcznie na okres od 01.09.2006- 31.08.2007 oraz na ten sam okres zasiłek w wysokości 48 zł miesięcznie na syna, a także dodatki do zasiłku rodzinnego na córki oraz syna. 15 lutego 2007 r. R. B. zgłosiła w MOPR w P. fakt, iż córki A. oraz A. przebywają obecnie pod opieką ich ojca. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...].10.2005 r. (prawomocne od dnia 11.04.2006 r.) powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córkami- A. oraz A., ich ojcu, zapewniając R. B. prawo do współdecydowania w istotnych sprawach córek. W związku z tym, że – jak podaje R. B. w ww. piśmie- "(...) od XII. 2006 r. zasiłek rodzinny na A. i A. D. pobieram niezgodnie z przepisami prawa(...)", prosi o uchylenie decyzji MOPR z dnia 17. 08.2006 r. oraz o uwzględnienie jej sytuacji osobistej i "umorzenie nienależnie pobranych zaliczek na zasiłek rodzinny". Tego samego dnia R. B. złożyła oświadczenie, wyrażając zgodę na zmianę decyzji MOPR z dnia 17. 08.2006 r. w punkcie przyznania zasiłków na córki, tak, by "ww. świadczenia były przyznane od 01.09.2006 r. do końca X. 2006 r." Podano także, że od dnia 01.12.2006 r. to Ona zobowiązana jest płacić alimenty na rzecz córek. Dnia 08 marca 2007 r. R. B. ponowiła wniosek o zmianę decyzji MOPR z dnia 17. 08.2006 r. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] uchylono decyzję własną z dnia 17.08.2006 w części dotyczącej przyznania zasiłku oraz dodatku do zasiłków na A. oraz A. D.. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do zasiłku na córki, tj. 27.07.2006 r., R. B. nie sprawowała opieki nad córkami, a zatem nie spełniała podstawowej przesłanki uprawniającej do wypłaty zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na córki. Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] zmieniono decyzję własną z 05 października 2005 r. przyznająca zasiłek rodzinny na okres od 01 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., w ten sposób, że przyznano zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku na córki A. oraz A. od 01.09.2005 r. do 30.04.2006 r. W uzasadnieniu wskazano, że od miesiąca maja 2006 r. Skarżąca nie posiadała uprawnień do świadczeń rodzinnych na rzecz córek. Decyzją z dnia [...] października 2007 r. [...] orzeczono, iż kwota 2656 zł jest świadczeniem nienależnym. Powołano się na 2 decyzje przyznające świadczenia i 2 decyzje weryfikujące: 1/ z 25.06.2007 (ww.) i z 27.06.2007 r. (ww.). Organ powołał się na art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 nr 139 poz. 992 j.t.) wskazując, iż osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W związku z powyższym kwota 2656 zł wypłacona R. B. stanowi świadczenie nienależne. Organ nie wyjaśnił, jak obliczono kwotę nienależnie pobranego świadczenia. Odwołanie od powyższej decyzji R. B. złożyła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego dnia 10 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że w swoich wnioskach o przyznanie zasiłku zawsze podawała prawdziwe dane. Nigdy celowo nie wprowadzała w błąd urzędu, a główną przyczyną, dla której zwlekała z poinformowaniem urzędu o zasiłku rodzinnym był silny stres (2 lata spraw sądowych) i problemy zdrowotne. Po zabiegu usunięcia tarczycy, jest pod stałą opieką lekarza i do końca życia musi przyjmować leki hormonalne, co wywołało u Niej silną nerwicę. R. B. zwróciła się do organu o umorzenie długu, gdyż nie posiada żadnych oszczędności, ma bardzo niskie zarobki, a na utrzymaniu 4,5 letniego syna. Decyzją z 23 listopada 2007 r. nr [...] "na podstawie art. 155 kpa zmieniono ostateczną decyzję własną z dnia 03.10.2007 r." oraz ustalono, że kwota 2616 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym. Decyzję doręczono stronie 27 grudnia 2007 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] SKO, po rozpatrzeniu odwołania od decyzji z 03.10.2007 r. w przedmiocie ustalenia, iż kwota 2565 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. SKO podzieliło argumentację organu I instancji, powołując się na art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zwrócił też uwagę na fakt, iż Skarżąca sama zgłosiła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie przedstawiając postanowienie Sądu Rejonowego, a w chwili składania wniosku o zasiłek nie sprawowała już opieki nad córkami. Na powyższą decyzję R. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca podtrzymała swoje wcześniejsze argumenty, a nadto dodała, że w dniu 27.07.2006 r.- kiedy składała wniosek o zasiłek rodzinny na córki, na kolejny okres zasiłkowy - córki przebywały pod Jej opieką i na Jej utrzymaniu. Wspólnie spędziła z córkami 2 miesiące wakacji, a pieniądze z zasiłku wydała zgodnie z ich przeznaczeniem, tzn. na zakup książek szkolnych i organizowanie ich zajęć pozaszkolnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w oczywisty sposób zasługuje na uwzględnienie. Organy administracji publicznej, dopuściły się licznych uchybień, głównie proceduralnych, które nie tylko wpływają na wynik sprawy, ale w sposób rażący naruszają obowiązujący porządek prawny. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej p.p.s.a.), Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Uwzględniając te uprawnienia Sądu stwierdzić należy, iż skarga jest zasadna, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które w sposób istotny mogły wpłynąć na wynik sprawy. Nadto decyzja z dnia 23 listopada 2007 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Odnośnie do decyzji z dnia 23 listopada 2007 r. nr [...], należy powołać treść art. 155 k.p.a. W myśl tego przepisu: decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Powyższy przepis ma zastosowanie do zmiany ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie nabytych na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej praw. W żadnym razie natomiast nie można tego przepisu zastosować do decyzji nieostatecznej. Decyzje ostateczne to w rozumieniu kodeksu decyzje, od których nie służy odwołanie, a zatem te decyzje, które nie mogą być weryfikowane w administracyjnym toku instancji. Do decyzji ostatecznych należy zaliczyć decyzję organu pierwszej instancji, w stosunku do której upłynął termin do złożenia odwołania i nie został przywrócony w przepisanym trybie, decyzję wydaną przez organ odwoławczy (organ drugiej instancji) oraz decyzje ostateczne z mocy wyraźnego przepisu prawa materialnego (komentarz do art. 16 § 1 kpa, Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Zakamycze 2005). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła w przypisanym terminie odwołanie od decyzji z dnia 03.10.2007 r., (dostarczoną skarżącej 27 listopada 2007 r.) co spowodowało, iż owa decyzja nie była ostateczna. Organ I instancji, wydając decyzję zmieniającą decyzję nieostateczną, naruszył zawartą w art. 16 kpa zasadę trwałości decyzji. Dokonując zmiany decyzji, organ nie wykazał także, by zgoda na zmianę tej decyzji została udzielona przez stronę. Powyższe postępowanie organu stanowi rażące naruszenie prawa procesowego, stanowiące podstawę do stwierdzenia nieważności tej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 155 k.p.a.). Zdaniem składu orzekającego, decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r. oraz decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z 03 października 2007 r. należało uchylić. W uzasadnieniu decyzji obu instancji brak jest jakichkolwiek wyjaśnień, co do sposobu obliczenia nienależnego świadczenia. Lakoniczne odniesienie się do tej kwestii, która zasadniczo dotyczy meritum decyzji sprowadza się do jednego zdania, iż "kwota 2565 zł wypłacona R. B. tytułem świadczeń rodzinnych na rzecz A. i A. D. okresie od 01.05.2006 r. do 31.05.2007 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane". Na marginesie należy zwrócić uwagę, iż w decyzji mowa jest o A., a nie o A. Owa decyzja została zaakceptowana przez SKO, które również nie ustosunkowało się do sposobu, w jaki kwota nienależnego świadczenia została obliczona. Warte podkreślenia jest również to, iż kwota tego świadczenia została obliczona w sposób błędny. Organ I instancji sam przyznał się do faktu błędnego i nierzetelnego naliczenia kwoty nienależnego świadczenia, wydając decyzję zmieniającą z dnia 23.11.2007 r. W głównej mierze uchybienia wyżej wskazane godzą w zawartą w art. 7 zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 8 stanowiący zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa urzeczywistniająca zasadę demokratycznego państwa prawnego, a także zawartą w art. 11 zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Jednym z warunków poprawności decyzji jest istnienie wewnętrznej spójności między rozstrzygnięciem, a uzasadnieniem i prawnym i faktycznym. Tylko wymieniona spójność pozwala na stwierdzenie, że decyzja rozstrzyga konkretną sprawę. Uzasadnienie jest integralną częścią decyzji, a jej głównym zadaniem jest przekonanie strony o prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Oczywistym jest, że uzasadnienie w tych warunkach winno być tak skonstruowane by umożliwiało realizacje zasady ogólnej przekonywania (art.11). Błędem skutkującym koniecznością uchylenia skażonej decyzji jest niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia, w tym opisanej wyżej wątpliwości, co do sposobu obliczenia kwoty nienależnego świadczenia. Dotyczy to także precyzyjnego wskazania przesłanek, które – zdaniem Organów – przesądziły uznanie, iż określona kwota stanowi świadczenie nienależnie pobrane. I tak w uzasadnieniu decyzji z dnia 27 czerwca 2007 r. nr [...] wskazano, że od miesiąca maja 2006 r. Skarżąca "nie posiadała uprawnień do świadczeń rodzinnych na rzecz córek", nie wskazując – w oparciu o właściwy przepis - brak jakiej przesłanki zadecydował o takim stwierdzeniu. Przedstawione wyżej naruszenia powodują konieczność stwierdzenia nieważności decyzji z 23 listopada 2007 r. oraz uchylenia decyzji pierwszej i drugiej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę, Organ winien naprawić opisane wyżej uchybienia, uwzględniając obowiązujące przepisy oraz - zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- obowiązujące Organ wskazania i oceny zawarte w niniejszym uzasadnieniu. Reasumując, skala i rozmiar dokonanych przez organ uchybień skutkowały, z mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ppsa oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a także z mocy art. 145 § 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., orzeczeniem jak w sentencji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski