IV SA/Po 144/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 07 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi kasacyjnej G. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 144/17 w sprawie ze skargi G. W. na postanowienie Rektora [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania 1. uchyla pkt 1 zaskarżonego wyroku; 2. uchyla zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2017r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie IV SA/Po [...] oddalił skargę (punkt 1sentencji) i zasądził na rzecz skarżącego G. W. od Rektora [...] w P. kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów sądowych (punkt 2 sentencji). Od powyższego wyroku, z zachowaniem terminu, skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący G. W., reprezentowany przez adwokata wyznaczonego z urzędu. Zaskarżony wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] lutego 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpłynęła skarga G. W. (zwanego dalej: skarżący) na postanowienie Rektora [...] w P. (zwanego dalej: Rektor) z dnia [...] grudnia 2016 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że dnia [...] listopada 2016 roku wysłał drogą elektroniczną odwołanie od decyzji Dziekana Wydziału [...] II Uniwersytetu [...] im., K. M. w P. (zwanego dalej: Dziekan) z dnia [...] października 2016 r. nr [...] na adres [...] i uczynił to z zachowaniem ustawowego terminu, który upływał z końcem dnia [...] listopada 2016 roku. Na powyższe pismo skarżący otrzymał, w dniu [...] listopada 2016 r., odpowiedź w formie elektronicznej - bez powołania podstawy prawnej – wskazujące, że w postępowaniu obowiązuje tylko forma pisemna (nie elektroniczna), co skarżący uznał za ewidentne naruszenie obowiązujących przepisów, w szczególności art. 6 Kpa. Kolejno skarżący wywodził, że wobec powyższego zawiadomienia niezwłocznie, tj. w dniu [...] listopada 2016 r. złożył odwołanie osobiście w sekretariacie Uniwersytetu. Skarżący nadmienił również, że – w jego ocenie – na mocy art. 7 oraz art. 12 Kpa Uniwersytet powinien wszelkie zawiadomienia dostarczać niezwłocznie, a nie po dwudziestodniowej zwłoce, tym bardziej, że sam zastosował negowaną przez siebie formę elektroniczną. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie, z naruszeniem art. 7, 8 oraz 9 Kpa, świadomie pomija korespondencję przesyłaną drogą elektroniczną, czego konsekwencją było to, że Uniwersytet nie dokonał wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Końcowo skarżący podniósł także, że żadna decyzja, postanowienie, czy jakiekolwiek powiadomienie, nie zawierało wcześniej pouczenia o niedopuszczalności wniesienia odwołania drogą elektroniczną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi w całości. Organ wyjaśnił, że zaskarżonym postanowieniem organ orzekający stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dziekana w sprawie skreślenia skarżącego z listy studentów I roku, studiów pierwszego stopnia, kierunek Optometria Wydziału [...] II Uniwersytetu [...] im. K. M. w P.. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu [...] października 2016 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru. Dalej organ wyjaśnił, że skarżący przesłał drogą elektroniczną skan odwołania od ww. decyzji, a pracownik Dziekanatu poinformował skarżącego, również elektronicznie, że w postępowaniu tym obowiązuje forma pisemna i sprawie nie nadaje się biegu. W dniu [...] listopada 2016 roku skarżący złożył odwołanie od tej decyzji, w formie pisemnej. Wywodzono, że mając na uwadze datę doręczenia decyzji tj. [...] października 2016 r., termin do złożenia odwołania upłynął z końcem dnia [...] listopada 2016 roku. Organ podkreśli, że w jego ocenie organ I instancji prawidłowo pouczył skarżącego o możliwości i terminie wniesienia odwołania, zaś składając odwołanie po terminie skarżący, wiedząc o nieskuteczności drogi elektronicznej, nie złożył wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji, zdaniem organu, nie miał on innej możliwości, jak tylko stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania (art. 134 Kpa). Jednocześnie organ stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie przyjęto datę doręczenia decyzji, albowiem zamiast [...] października (data nadania) należało przyjąć [...] października (data doręczenia), co skutkowało mylnym przyjęciem, iż termin do złożenia odwołania upływał 4 listopada a nie 7 listopada. Zdaniem organu odwoławczego nie miało to jednak wpływu na ustalenie uchybienia terminu skoro odwołanie wniesione zostało w dniu [...] listopada 2016 r. Zdaniem organu skarga jest w całości bezzasadna, a zarzut niezgodności działania organu zgodnie z prawem jest oczywiście chybiony. Rektor argumentował, że wymóg zachowania formy pisemnej w postępowaniu administracyjnym jest oczywisty i ma potrzeby pouczania o braku możliwości posłużenia się drogą. Jednocześnie podkreślił, że art. 14 Kpa dopuszcza formę elektroniczną, ale w ramach ustawowo określonych wymogów formalnych. Tymczasem posłużenie się tą formą (wyłącznie dla przekazania informacji) przez pracownika dziekanatu wynikało głównie z troski o interes strony. Podkreślono, że upływ czasu na tę reakcję wynikał jedynie z faktu, że trudno było się spodziewać, że w poczcie elektronicznej jest właśnie taka korespondencja. Zdaniem Rektora pominięcie w uzasadnieniu postanowienia faktu korespondencji elektronicznej, pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji, gdyż korespondencja ta nie wywierała żadnych skutków prawnych. Wyrokiem opisanym na wstępie WSA oddalił skargę i orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku Sąd zawarł następujące rozważania. Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Rektora z dnia [...] grudnia 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Na wstępie Sąd wskazał, że postępowanie odwoławcze składa się z trzech faz: wstępnej, postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji (lub odpowiednio postanowienia). W pierwszej fazie postępowania organ zobowiązany jest do ustalenia, czy odwołanie jest dopuszczalne, a zatem czy w ogóle dotyczy aktu zaskarżalnego tego rodzaju środkiem odwoławczym, czy pochodzi od strony postępowania i czy zostało wniesione z zachowaniem terminu. Ocena charakteru pisma winna zostać dokonana przez organ odwoławczy już w fazie wstępnej, bowiem w razie stwierdzenia niedopuszczalności lub uchybienia terminu do wniesienia odwołania organ odwoławczy nie może rozpatrzyć merytorycznie bezskutecznego środka zaskarżenia, lecz w drodze postanowienia stwierdzić niedopuszczalność odwołania lub uchybienie terminu do jego wniesienia (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt . II SA/Po 900/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym badanie dopuszczalności wniesionego odwołania powinno wyprzedzać ustalenia w przedmiocie zachowania terminu do jego wniesienia. Odwołanie może być wniesione przez stronę osobiście w siedzibie organu (urzędu go obsługującego), ale może też skorzystać ona z pośrednictwa operatora pocztowego wyznaczonego w rozumieniu przepisów ustawy z 2012 r. - Prawo pocztowe lub innych alternatywnych możliwości określonych w art. 57 § 5 Kpa pozwalających na zachowanie - w świetle prawa - terminu do dokonania takiej czynności procesowej, pomimo że faktycznie odwołanie wpłynie do organu w terminie późniejszym, już po jego upływie. Czynności tej strona nie musi również dokonywać osobiście. Może posłużyć się pomocnikiem (posłańcem), który nie będąc pełnomocnikiem w rozumieniu Kpa pomaga stronie postępowania w pewnych czynnościach faktycznych, jak np. złożeniu pisma (korespondencji) u operatora pocztowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1307/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie decyzja Dziekana z dnia [...] października 2016 r. została doręczona skarżącemu w dniu [...] października 2016 r. Natomiast spór dotyczył wyjaśnienia, czy pismo nadane przez skarżącego drogą elektroniczną dnia [...] listopada 2016 r. stanowiło odwołanie od ww. decyzji. W związku z tym Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 63 § 3a ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 j.t. z późn. zm., zwanej dalej: Kpa) podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego powinno: być opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, lub uwierzytelniane w sposób zapewniający możliwość potwierdzenia pochodzenia i integralności weryfikowanych danych w postaci elektronicznej; zawierać dane w ustalonym formacie, zawartym we wzorze podania określonym w odrębnych przepisach, jeżeli te przepisy nakazują wnoszenie podań według określonego wzoru; zawierać adres elektroniczny wnoszącego podanie. Jeżeli podanie, o którym mowa w § 3a, nie zawiera adresu elektronicznego, organ administracji publicznej przyjmuje, że właściwym jest adres elektroniczny, z którego nadano podanie wniesione w formie dokumentu elektronicznego, a gdy wniesiono je w innej formie i zawiera ono żądanie, o którym mowa w art. 391 § 1 pkt 2, doręczenie pism następuje na adres wskazany zgodnie z § 2, przy czym w pierwszym piśmie poucza się o warunku podania adresu elektronicznego w żądaniu doręczania pism środkami komunikacji elektronicznej. Organ administracji publicznej jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda. W przypadku wniesienia podania w formie dokumentu elektronicznego organ jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania przez doręczenie urzędowego poświadczenia odbioru na wskazany przez wnoszącego adres elektroniczny. Zgodnie natomiast z art. 64 § 2 Kpa jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Jeżeli odwołanie nie zawiera wszystkich koniecznych elementów, w tym podpisu, wówczas organ odwoławczy zobowiązany jest wezwać wnoszącego odwołanie do usunięcia jego braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Odwołanie bez oryginalnego podpisu strony, a więc niespełniające określonych w art. 63 § 3 Kpa wymogów, nie jest bowiem odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 Kpa i art. 128 Kpa, a jego rozpoznanie jest dotknięte wadą nieważności określoną w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa (tak wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 09 września 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 517/16, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tle powyższych rozważań Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organ I instancji nie uczynił zadość obowiązkowi wskazanemu w art. 64 § 2 Kpa, gdyż otrzymując drogą elektroniczną podanie z dnia [...] listopada 2016 r., nie wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego odwołania poprzez jego podpisanie. Tymczasem brak na podaniu wnoszonym w formie elektronicznej bezpiecznego podpisu elektronicznego, weryfikowanego za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu jest brakiem formalnym, który może być usunięty w trybie art. 64 § 2 Kpa, o ile znany jest adres wnoszącego podanie. Brak ten można uzupełnić poprzez przesłanie podania opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym, złożenie odwołania w formie pisemnej, bądź też wniesienie go ustnie do protokołu. Wskazać również należy, że gdyby strona nie uzupełniła braków formalnych wniesionego odwołania to art. 61 § 2 Kpa przewiduje możliwości pozostawienia odwołania bez rozpoznania. Przy czym, podkreślenia wymaga, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania w żadnym wypadku nie może polegać na całkowitej bierności organu prowadzącego postępowanie i niepodejmowania przez niego żądnych czynności w tym postępowaniu (tak: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Kr 181/15, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zaś w niniejszej sprawie organy nie wezwały skarżącego do podpisania pisma, nie było podstawy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, ani też do pozostawienia pisma bez rozpoznania. Stwierdzając zatem uchybienie terminu do wniesienia odwołania naruszono wskazane powyżej przepisy art. 134 i 62 § 2 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego rozpoznając sprawę ponownie organy administracji zobligowane będą rozważyć stanowisko wskazane w uzasadnieniu tego wyroku, będąc związanymi oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Końcowo Sąd stwierdził, że z powyższych względów konieczne było uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa i orzeczenie o kosztach na podstawie art. 200 Ppsa. W skardze kasacyjnej wniesionej w imieniu skarżącego przez uprawnionego pełnomocnika, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (art. 182 par. 2 Ppsa) i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały pokryte nawet w części. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono : - naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego poprzez naruszenie art. 141 par. 4 i art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na : - sformułowaniu w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] kwietnia 2017 r. oceny prawnej oczywiście sprzecznej z sentencją orzeczenia poprzez uznanie skargi za zasadną i wskazanie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c Ppsa jako podstawy prawnej wyroku, podczas gdy w sentencji rozstrzygnięcia orzeczono o oddaleniu skargi, co wskazuje na zastosowanie art. 151 Ppsa. Uzasadniając przedstawione zarzuty strona skarżąca przytoczyła tezy uzasadnienia wyroku Sądu I instancji i przytoczona tam podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że całość wywodów uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje na to, że Sąd uznał skargę G. W. za zasadną i dostrzegł podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, co stoi w rażącej sprzeczności z sentencją wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 141 par. 4 Ppsa uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że wywody uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozostają w oczywistej sprzeczności z jego sentencją. Mamy więc tutaj do czynienia z taką wadliwością uzasadnienia wyroku, która nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia, ponieważ uniemożliwia rekonstrukcję podstawy rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku z dnia [...] kwietnia 2017 r. zostało sporządzone w taki sposób, że nie pozwala na ustalenie w sposób pewny przesłanek, jakimi kierował się WSA w Poznaniu. Treść uzasadnienia orzeczenia powinna być tak skonstruowana, aby umożliwiała prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, którymi kierował się przy rozstrzyganiu o zgodności lub braku zgodności z prawem zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z 25.04.2016 r., sygn. akt II OSK 604/16). W niniejszej sprawie oczywistym jest, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku pozostaje w sprzeczności z jego sentencją. Zawarta w uzasadnieniu wyroku z 27 kwietnia 2017 r. podstawa prawna i jej wyjaśnienie pozostają w rażącej sprzeczności z sentencją orzeczenia. Stwierdzić zatem należy, iż doszło do naruszenia art. 141 par. 4 i art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 151Ppsa. Organ administracji - Rektor Uniwersytetu [...] w P. nie ustosunkował się do zarzutów skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015 r. wszedł w życie przepis art. 179a o brzmieniu "Jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna." W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę oczywiście usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn. akt I OZ 1173/09, publ. CBOSA). W toku postępowania międzyinstancyjnego, wszczętego na skutek wniesienia skargi kasacyjnej przez skarżącego G. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi jedna z przesłanek określona w cytowanym przepisie, stanowiąca podstawę do wydania autokontrolnego orzeczenia. Stwierdzono bowiem, że oczywiście usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 Ppsa, poprzez błędne sformułowanie sentencji wyroku z dnia [...] kwietnia 2017r. w punkcie 1. Świadczy o tym zarówno treść uzasadnienia wyroku, które Sąd niniejszym w całości podtrzymuje, ale także sam fakt orzeczenia o kosztach postępowania w sytuacji, gdy z art. 200 Ppsa wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Intencją zatem Sądu I instancji było uchylenie zaskarżonego postanowienia z zaleceniami dalszego postępowania zawartymi w uzasadnieniu wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa. Błędne sformułowanie punktu 1 sentencji spowodowało konieczność uwzględnienia zarzutów skargi kasacyjnej jako oczywiście usprawiedliwionych. Ponownie rozpoznając sprawę Rektor [...] w P. uwzględni wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 kwietnia 2017r. w sprawie IV SA/Po 144/17 Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowieniu adwokata, którego wyznaczyła Okręgowa Rada Adwokacka w P.. Skoro skarga kasacyjna okazała się skuteczna, należało orzec jak w sentencji czyli uchylić punkt 1 zaskarżonego wyroku na podstawie art. 179a ( w trybie autokontroli) i uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O kosztach postępowania kasacyjnego (wynagrodzenie dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu) orzeczenie wyda referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym.