IV SA/Po 147/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych, oddala skargę Dnia 11 września 2009r. do Urzędu Gminy w R. wpłynął wniosek J.W. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na rzecz dzieci S.W., Ż.W, M.W., M.W., A.W. i dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu podjęcia przez dzieci nauki w szkole poza miejscem zamieszkania i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Wniosek został opatrzony stosownymi dokumentami (k. 1-12 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] listopada 2009r.nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R działający z upoważnienia Wójta Gminy R , na podstawie art.20 w związku z art.3 pkt 1, 2, 10, art. 4-5, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 pkt 4a, 6,7, art.12a, art.14, art.15 ust.1 pkt 2, 23, art.24 ust.1, ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. 139/06/992 ze zm.- dalej uśr bądź ustawa o świadczeniach rodzinnych), § 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105/05/881 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. 129, poz. 1058- dalej rozporządzenie RM), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm.- dalej kpa), odmówił przyznania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz S.W., Ż.W, M.W., M.W., A.W (k. 14 akt administracyjnych). W uzasadnieniu organ wskazał, iż dochód pomniejszony o składkę na ubezpieczenie społeczne, o podatek dochodowy oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne wyniósł [...] zł, miesięczny dochód wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł, a więc przekracza kryterium uprawniające rodzinę do pobierania zasiłku rodzinnego oraz dodatków na dziecko o kwotę [...] zł. W odwołaniu od decyzji J.,W wskazała, iż z funduszu alimentacyjnego na dzieci otrzymuje [...] zł, jej pensja wynosi [...] zł miesięcznie. Na dzieci zaś wydaje [...] zł miesięcznie z tytułu zakupu książek i przyborów szkolnych, syn A ma zaś postępującą wadę wzroku i ok. [...] zł miesięcznie kosztują okulary. Koszty utrzymania domu wynoszą [...] zł miesięcznie. Ponadto organ I instancji nie honoruje umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego stanowiącego jej własność, a z którego nie uzyskuje żadnych dochodów, (k. 2 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (dalej Samorządowe Kolegium), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2009r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Strona złożyła wniosek w dniu 11 września 2009r. ze wszystkimi niezbędnymi dokumentami o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz pięciorga dzieci., z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 5.26.76 ha przeliczeniowych. Dochód rodziny w roku kalendarzowym :2008 wyniósł kwotę [...] zł, dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł, (zaliczka plus fundusz [...] zł. Łączny dochód rodziny w roku 2008 wyniósł kwotę [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi [...] zł. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 2 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje, jeśli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie. Dlatego też nie przyznano prawa do zasiłku rodzinnego. Poza tym zgodnie z art.5 ust.8 cyt. ustawy, w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art.18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r. Nr 136, poz.969). Z brzmienia tego przepisu wynika, iż z ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego czy się w nim pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Utrzymuje się z gospodarstwa rolnego także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Zatem organ I instancji prawidłowo ustalił łączny dochód rodziny, (k. 11-6 akt administracyjnych). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.W. podniosła te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/2002/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnej polega wyłącznie na ocenie jej legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej w danym postępowaniu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Sąd podziela ustalenia organu I i II instancji, czyniąc je integralną częścią ustaleń Sądu. Nadto Sąd ustalił, że dzieci skarżącej są w wieku 19, 18, 17, 15 i 14 lat. Nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Skarżąca wcześniej nie korzystała z form pomocy społecznej. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania dzieci - nawet przez ubogich rodziców. Prawu do zasiłku rodzinnego nie można przypisać funkcji zapewnienia środków utrzymania dziecka (W. Maciejko [w:] A. Korcz- Maciejko, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz." wydanie 2, C.H. Beck. Warszawa 2008, s. 155 nb 3). Do prawa zabezpieczenia społecznego należą w szczególności: ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. 71/01/734 ze zm.), ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 64/04/593 ze zm.- obecnie j. t. Dz. |U. 115/08/728 - dalej ups), ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym i(Dz.U. 122/03/1143 ze zm.- dalej uzs), ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 99/04/1001 ze zm.- upz), ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U 39/04/353 ze zm.) i szereg innych - z uwagi na stan faktyczny - nie mających zastosowania w sprawie. Ustawy te tworzą system zabezpieczenia społecznego, realizujący w szczególności art. 65-66, art. 67-71, art. 74-76 i 81 Konstytucji RP. Założeniem tego systemu jest spójność i wzajemne uzupełnianie się instytucji zabezpieczenia społecznego. Co do zasady - chyba że ustawodawca wyraźnie postanowi inaczej - klient zabezpieczenia społecznego nie powinien na koszt podatnika otrzymywać kilku świadczeń z tego samego tytułu, na podstawie różnych ustaw z zakresu zabezpieczenia społecznego (przykładowo: art.1 ust. 3 uzs, art. 3 ust. 3 udm, art. 6 pkt 3 i 4, i art. 8 ust. 3- 13 ups, art. 3 pkt 1- 3 uśr). Ustawa o świadczeniach rodzinnych jest jednym z filarów systemu zabezpieczenia społecznego. W zakresie, w jakim świadczenia rodzinne nie stanowią o zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb osób ubogich, mogą one ubiegać się o świadczenia z pomocy społecznej. Skarżąca nie dostrzega, że mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o (świadczeniach rodzinnych (art. 6 ust. 2 pkt 2, art. 11a ust. 1 i 3, art. 14 ust. 1 i 2 uśr) w sposób kategoryczny i jednoznaczny wskazują określoną kwotowo, wysokość możliwych i zgodnych z prawem świadczeń rodzinnych, o które ubiega się Skarżąca: zasiłku rodzinnego na dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. Organy administracji nie mogły przyznać Skarżącej kwoty świadczeń rodzinnych, ( nawet mając pełną świadomość obiektywnie trudnej sytuacji materialnej rodziny Skarżącej. Postępując odmiennie i przyznając świadczenie chociaż dochód na rodzinę przewyższa ustawowy limit, naruszyłby prawo, a w konsekwencji organ odwoławczy byłby zmuszony takie niezgodne z prawem rozstrzygnięcie uchylić. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 4 ust. 1 uśr zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Świadczenie to nie jest więc "refundacją" kosztów wychowywania dziecka, i nie taki był cel ustawodawcy. Środki przyznawane na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych mają oznaczoną prawem wysokość. Organy administracji nie mogą w takiej sytuacji posługiwać się uznaniem administracyjnym, czego zdaje się oczekiwać Skarżąca, opisując swą, obiektywnie trudną, sytuację finansową. Słusznie zatem Samorządowe Kolegium wskazało, że dochód rodziny odwołującej w roku kalendarzowym 2008 zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Skarbowego w K. o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych wynosił kwotę [...] zł, inny dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego tj. [...] x [...] zł x 12 m-cy = [...] oraz zaliczka + fundusz [...] zł). Łączny dochód rodziny w roku 2008 wynosił kwotę [...] zł co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...] zł miesięcznie. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie skarżącej ustalone zgodnie z art.5 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może przekroczyć kwoty 504 zł miesięcznie. Zgodnie z przepisem art.4 ust.2 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują: 1.rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, 2.opiekunowi faktycznemu dziecka, 3.osobie uczącej się. Natomiast art.5 ust.1 powołanej ustawy, stanowi że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art.4 ust.2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł przy jednoczesnym spełnieniu wymogów przepisu art.6 ust.1 ustawy tj. do ukończenia przez dziecko 1.18 roku życia lub 2.nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia, albo 3.24 roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub szkole wyższej i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasiłek rodzinny przysługuje osobie uczącej się w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24 roku życia (art.6 ust.1 a). W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje (art.5 ust.3 ustawy). Dochód w rozumieniu art.3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne naliczone od kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochód rodziny (art.3 pkt 2 ustawy) - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Zgodnie z przepisem art.5 ust.8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art.18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006r. Nr 136, poz.969). Z brzmienia powyższego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że ustawodawca w przepisach o świadczeniach rodzinnych przyjął domniemanie, iż z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Przepis art.5 ust.8 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Z kolei zaznaczyć należy, że zgodnie z art.5 ust.8a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem : 1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z przedłożonej przez skarżącą umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego o powierzchni 5.25 ha wynika, iż nie została ona zawarta w celu uzyskania prawa do emerytury lub renty. Zatem dochód uzyskiwany przez skarżącą z gospodarstwa rolnego, wyliczony według wskazanych wyżej zasad, podlega wliczeniu przy obliczeniu jej dochodu na potrzeby ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Wyjątki zawarte w przepisie art.5 ust.8a nie mają w sprawie zastosowania. Organ I instancji prawidłowo ustalił łączny dochód rodziny Skarżącej za 2008r. na (kwotę [...] zł przy założeniu, iż z gospodarstwa rolnego o powierzchni 5.2676 ha przeliczeniowych uzyskała ona dochód za 2008r. w wysokości [...] zł. Ponadto Skarżąca uzyskała dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w wysokości [...] zł oraz inny dochód niepodlegający opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości [...] zł. Tym samym miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę [...] zł. W takim przypadku rodzina Skarżącej nie spełnia kryterium dochodowego w przeliczeniu i na osobę wynoszącego w myśl art.5 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych 504 zł, ani też kryterium dochodowego obliczonego stosownie do art.5 ust.3 cytowanej ustawy. Kontrolując zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą Sąd stwierdza, że organy obu instancji postąpiły zgodne z przepisami prawa, a zarzuty Skarżącej, choć zrozumiałe ze względu na trudną sytuację życiową, są całkowicie bezpodstawne. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił.