IV SA/Po 15/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 maja 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/B. Popowska Decyzją z dnia [...] października 2008 r., [...] Wójt Gminy J. (dalej Wójt) przyznał na wniosek strony postępowania K. K. pomoc w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności dla rodziny w kwocie 150 zł miesięcznie w okresie od dnia 1 września do dnia 30 września 2008 r., wskazując, że biorącymi świadczenia są K. K. i Ł. K. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Strona zamieszkuje z mężem i czworgiem dzieci. Podstawowym źródłem utrzymania w rodzinie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową był dochód męża Strony z tytułu pobierania renty inwalidzkiej w kwocie 584,70 zł, a poza tym rodzina pobiera świadczenia rodzinne w łącznej kwocie 926 zł, na które składają się zasiłki rodzinne w kwocie 240 zł, dodatki do zasiłków rodzinnych z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w kwocie 160 zł, dodatki na dwoje dzieci w kwocie 220 zł z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego oraz dwa zasiłki pielęgnacyjne w łącznej kwocie 306 zł. Zasadnym jest, by pomocy finansowej w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" udzielić Stronie i Ł. K., osobom bez dochodu. Pozostałym członkom rodziny, tj. mężowi strony oraz dzieciom Z., D. oraz M. K. świadczeń pieniężnych na dożywianie się nie przyznaje. Powodem tego jest przebywanie w miesiącu wrześniu 2008 r. poza miejscem zamieszkania, tj w sanatorium w D.. W sanatorium było zapewnione całodobowe wyżywienie. Ponadto dzieci otrzymały z pomocy społecznej dofinansowanie do kosztów leczenia sanatoryjnego w kwocie 150 zł, a mąż dofinansowanie do kosztów pobytu opiekuna w kwocie 50 zł. Odwołując się od powyższej decyzji K. K. wskazała, że na początku wywiadu środowiskowego mąż poprosił pracownice GOPS, aby protokół lub załącznik do wywiadu był wykonany w dwóch kopiach. Pani D. poinformowała ich, że jest to niezgodne z przepisami Kpa i zabroniła tego robić. Mąż poinformował także panie o kosztach wyżywienia na turnusie w wysokości 766 zł plus koszty przejazdu, które musieli ponieść z własnych środków. Mąż chciał, by zapisano to w protokole wywiadu i dołączono do niego fakturę, na co nie wyrażono zgody. 200 zł, które mąż otrzymał od Ośrodka nie starczyło na przejazd w jedną stronę do OW D.. Zdaniem Odwołującej, w myśl ustawy dożywianie należy się wszystkim członkom rodziny. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W lakonicznym uzasadnieniu wskazano, że stosownie do art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Natomiast zgodnie z art. 102 tej ustawy świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej. Wnioskodawczyni może więc ponownie wystąpić do organu pomocy społecznej w J. o przyznanie zasiłku celowego z odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. W skardze na powyższą decyzję K. K. wskazała, że nie rozumie, dlaczego ma składać ponowny wniosek. Odpowiadając na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje wcześniejsze argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Nadto dodano, iż z uwagi na fakt, że spór o wysokość zasiłku na dożywianie dotyczy miesiąca września, a sprawa była rozpatrywana w miesiącu grudniu 2008 r., to zasadnym było utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 § 1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 u.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej p.p.s.a.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie. Skarżąca jest zamężna z H. K.. Małżonkowie mają czworo dzieci. Troje dzieci w wieku szkolnym, tj. Ł. K., M. K. i Z. K., a D. K. uczęszcza do Publicznego Przedszkola. Organy administracji w sposób błędny uznały, że pomoc społeczna na rzecz Skarżącej i jej rodziny jest świadczona w sposób adekwatny do sytuacji tej rodziny. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy osoby uprawnione otrzymują w sposób dlań niezrozumiały i na podstawie błędnych przesłanek, świadczenia z pomocy społecznej w rozmiarach niewynikających z prawidłowej oceny sytuacji rodziny Strony. Po pierwsze, organy w sposób nieuzasadniony uznały, że mąż Skarżącej posiada regularne dochody, które są jedynie jego osobistymi dochodami. Należy podkreślić, że nawet ten sam organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że podstawowym źródłem utrzymania w rodzinie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc finansową był dochód męża Strony z tytułu pobierania renty inwalidzkiej w kwocie 584,70 zł. Organ błędnie uznał, że wnioskowane świadczenie jest nienależne mężowi, bo ma on "regularny dochód", skoro sam wyżej wskazał, że jest to de facto dochód całej rodziny. Mąż Skarżącej, co zrozumiałe, nie korzysta sam ze swojej renty, lecz przeznacza ją na utrzymanie całej rodziny. Kolejną wadą ustalonego stanu faktycznego było nie przyznanie dzieciom w wieku szkolnym i przedszkolnym pomocy w zakresie dożywiania, gdyż w miesiącu wrześniu przebywały one w sanatorium, gdzie miały zapewnione całodobowe wyżywienie. W rzeczywistości, D., M. i Z. przebywali w sanatorium od 06-20 września 2008 r., a więc nie cały miesiąc, jak twierdzi Organ. Wskazać należy, że wydanie decyzji odmownej w sferze uznania administracyjnego obliguje organ do jego precyzyjnego uzasadnienia; jak to wskazuje art. 11 kpa - do wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy. Oznacza to, że organ nie może poprzestać na przytoczeniu ogólnych sformułowań ustawowych, lecz winien dokładnie i w przystępny sposób wytłumaczyć stronie, dlaczego w stwierdzonym stanie faktycznym podjął decyzję o takiej, a nie innej treści. W zakresie uznaniowych decyzji administracyjnych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania, czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, wynikających z przepisów prawa materialnego, a także czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ups, celem pomocy społecznej jest wspieranie rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym według wskazań art. 3 ust. 4, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy winny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Organ przyznający zasiłek ma obowiązek w sposób całościowy ocenić sytuację wnioskodawcy i w sposób wyczerpujący uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Organ II instancji uchybił przepisom, opierając się w pełni na twierdzeniach zawartych w uzasadnianiu decyzji organu I instancji, mimo że dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu niższej instancji, powinien w toku postępowania administracyjnego wszechstronnie i wnikliwie zebrać materiał dowodowy i ocenić go stosownie do wymogów art. 80 kpa, co winno następnie znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 kpa. SKO nie dokonało jednak tej kontroli w sposób prawidłowy i w uzasadnieniu decyzji, i z naruszeniem art. 107 § 3 kpa, nie przedstawiło motywów, jakimi kierowało się przy wydawaniu nieprzychylnej dla strony decyzji. Z wywodu nie wynika, dlaczego utrzymano w mocy decyzję o odmowie przyznania właśnie takiej a nie innej kwoty zasiłku i nie wskazano jasno, dlaczego inna kwota nie mogła zostać przyznana. Sąd nie uznaje za wystarczające zawarte w uzasadnieniu decyzji organu II instancji wskazanie, że zgodnie z art. 102 ups świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej. Wnioskodawczyni może więc ponownie wystąpić do organu pomocy społecznej w J. o przyznanie zasiłku celowego z odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. Tak lekceważąca postawa Organu jest dla Sądu nie do przyjęcia. Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy ( art. 8 i 11 kpa). Motywy te winny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. W opinii Sądu, skoro organ odwoławczy nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do argumentów przedstawionych w odwołaniu, ani nie uzasadnił w pełni swojego rozstrzygnięcia, to zaskarżoną decyzję uznać trzeba za dowolną i wydaną z przekroczeniem granic swobodnego uznania. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania, należy stwierdzić, iż nie mają racji pracownicy Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej, odmawiając Stronie zamieszczenia w protokole żądanych przez nią treści, związanych ściśle z wnioskowaną sprawą, a także odmawiając wydania kserokopii protokołu. Stosownie do treści art. 67 § 1 Kpa Organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba, że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. W szczególności sporządza się protokół: z przyjęcia wniesionego ustnie podania (§ 2 pkt 1). Zgodnie natomiast z art. 73 Kpa w każdym stadium postępowania organ administracji publicznej obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek i odpisów. Przepis ten statuuje zasadę jawności postępowania, nie można więc ograniczyć prawa strony odmawiając jej wydania kopii protokołu, bądź dołączenia konkretnego dokumentu. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji powinny uwzględnić powyższe uwagi, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kpa i przepisów ustawy o pomocy społecznej. W takim stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/B. Popowska /-/M. Dybowski /-/I. Kucznerowicz MZ