IV SA/Po 1552/04

Poznań, dnia 3 lutego 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2005 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi T. I. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/J.Stankowski IV SA/Po 1552/04 U Z A S A D N I E N I E Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 3 i art. 1 ust. 2 pkt 7 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 02, Nr 42, poz. 371 ze zm.) odmówił T. I. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca ze względu na wiek (12 lat) nie mógł pełnić służby w Batalionach Chłopskich. Mógł jedynie wykonywać czynności pomocnicze. Pomoc oddziałom partyzanckim była moralnym obowiązkiem wszystkich obywateli polskich zamieszkujących tereny okupowane. Podkreślono, że nie może również stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich udział w walkach z bandami UPA albowiem na tę okoliczność nie przedłożono jakichkolwiek dowodów. We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy T. I. podał, że obowiązek uzyskania dowodów spoczywa na organie administracyjnym. Wnioskodawca podał, że od 1941 roku był wraz z rodziną represjonowany, oraz że wraz z ojcem w miejscowości T. ukrywał dwie rodziny żydowskie. Od 1943 r. do 1945 r. jako nieletni żołnierz "Batalionów Chłopskich i Strzeleckich" brał udział w walkach z bandami UPA i Niemcami. Do jego zadań należało zbieranie broni i dowożenie żywności. Wnioskodawca podał, że po przekształceniu Batalionów Chłopskich w "Strzeleckie" służył w nich do marca 1945 roku oraz że jego dowódcami byli S. Z., G.S., M. J., D. E., a Jego działalność mogą potwierdzić żyjący świadkowie T. G., G. S. oraz L. M. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]roku Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję własną. W uzasadnieniu decyzji podano, że jedynie świadek G. udokumentował, że pełnił służbę w Batalionach Chłopskich, natomiast pozostali świadkowie nie udowodnili aby byli członkami Batalionów Chłopskich czy też pełnili służbę w Batalionie Niszczycielskim. Wskazano, że przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach nie wprowadza granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, to jednak konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę. Możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku i w tym zakresie powołano się na orzeczenie NSA z dnia 30 kwietnia 2002 roku sygn. akt V SA 2427/01. Wnioskodawca jako 12-13 letni chłopiec nie mógł być przyjęty do Batalionów Chłopskich jako żołnierz i dlatego zeznania świadków potwierdzających jego udział w Batalionach Chłopskich są niewiarygodne. W ocenie organu administracyjnego wnioskodawca jedynie pomagał partyzantom wykonując określone czynności np. jak przenoszenie meldunków. Organ powołując się na orzeczenia NSA z dnia 10 kwietnia 2002 r. (V SA 2157/01) i 12.08.1993 r. (SA/Wr 243/93) przyjął, że taka pomoc nie może być uznana za pełnienie służby. Odnośnie służby w Batalionie Niszczycielskim i walk z bandami UPA organ stwierdził, że zabrany materiał dowodowy nie pozwala przyjąć że wnioskodawca taką służbę odbywał. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T.I. powtórzył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ administracyjny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie opierając się na dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. 97 Nr 142 poz. 950 ze zm.) - zwaną dalej ustawą - za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945 r. Skarżący wykazywał, że zachodziły wobec niego przesłanki do przyznania uprawnień z tytułu pełnienia w latach 1943 - 1944 służby w Batalionach Chłopskich a w 1945 w Batalionie Niszczycielskim. Takie uprawnienia skarżący mógłby otrzymać z tytułu uczestniczenia w tzw. Niszczycielskich Batalionach na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45. Okoliczność uczestniczenia w Batalionie Niszczycielskim skarżący powołał w swoim życiorysie i na dowód tego przedłożył oświadczenia kilku świadków. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów co do służby w Batalionach Niszczycielskich w uzasadnieniu decyzji ograniczył się jedynie do wskazania że skarżący nie przedstawił na tę okoliczność jakichkolwiek dowodów. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zeznań świadków w sposób wystarczający i dlatego naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa. Ustawodawca nałożył na organ administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W nauce historii trafnie wskazuje się, że Istriebitielnyje Bataliony (zwane też Istriebitielnymi Otriadami) były jednostkami NKWD (J. Rutkiewicz, W.N. Kulikow "Wojska NKWD 1917-46" Warszawa 1998 s. 29, 31). Jednakże z uwagi na masowe mordy ludności polskiej, dokonywane przez nacjonalistów ukraińskich w latach 1943 - 45, uczestniczenie w Istriebitielnych Batalionach na dawnych ziemiach polskich w województwa: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim (gdzie owe mordy miały miejsce) w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944-45, zostało uznane przez nowego ustawodawcę za działalność kombatancką. Koniecznym w tej sytuacji staje się wyjaśnienie, czy Skarżący uczestniczył w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w Istriebitielnym Batalionie. Obowiązkiem Kierownika Urzędu było należycie i wyczerpująco informować Zainteresowanego o okolicznościach faktycznych i prawnych, mogących mieć wpływ na ustalenie Jego praw, będących przedmiotem niniejszego postępowania - w szczególności o potrzebie ubiegania się we właściwych archiwach polskich bądź ukraińskich o dokumenty bądź ich uwierzytelnione odpisy, mogące wskazać czy Skarżący uczestniczył w okresie od 1944 r. w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami w Istriebitielnym Batalionie. Kierownik Urzędu winien, realizując zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 kpa), zwrócić się do właściwych merytorycznie archiwów polskich bądź ukraińskich, o udostępnienie owych materiałów źródłowych. Kierownik Urzędu winien także rozważyć konieczność przeprowadzenia dowodu z zeznań strony (art. 86 kpa); okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy może także ustalić w oparciu o domniemanie faktyczne (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa - komentarz" W.Pr. PWN 1999 s. 217 UW. 1d; H. Dolecki "Ciężar dowodu w polskim procesie cywilnym" W.Pr. PWN 1998 s. 167 i n.). Dokonanie analizy dowodów i ocena materiału dowodowego winna mieć miejsce nie później niż w momencie wydania decyzji rozstrzygającej sprawę, a motywy decyzji winny wynikać z uzasadnienia decyzji, jako integralnej części (art. 107 § 3 kpa; wyrok NSA z 8.9.1989 r. - II SA 390/89 - OSP 6/91/140 z akceptującą glosą M. Mincer - Jaśkowskiej). Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Urzędu przeprowadzi dowody konieczne dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (ewentualnie zasięgając informacji w stosownych archiwach) i starannie je oceni, a wynik ustaleń i oceny zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzje należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. 153/02/1271 ze zm.). /-/J.Stankowski KB/