IV SA/Po 159/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "S. W. w W." w Ś. W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 159/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "S. W. w W." w Ś. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Stowarzyszenie S. W. w W. wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania. Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 159/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że Stowarzyszenie w formularzu, podobnie jak w poprzednim wniosku, podało, że nie posiada konta bankowego i nie ma żadnego majątku ani środków finansowych, a jako organizacja non profit swą działalność opiera na ofiarności swych członków. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełnioną funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. Referendarz sądowy wskazał na zasadę, iż w obowiązującym stanie prawnym formularz złożony wraz ze sprzeciwem od zarządzenia w przedmiocie pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania podlega odrębnemu rozpoznaniu. Dalej napisał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – daje jako "Ppsa") można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Dalej referendarz sądowy podkreślił, że wnioskujące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1393 z późn. zm.; dalej w skrócie: "pr.stow.") jest to uproszczona forma stowarzyszenia – nieposiadająca osobowości prawnej – o daleko posuniętych ograniczeniach ustawowych działalności, wynikających z art. 42 pr.stow. Zgodnie z art. 42 ust. 2 pr.stow. stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które są środkami działania i które uznać należy za majątek stowarzyszenia. Dodatkowo wskazał, iż zmiana Prawa o stowarzyszeniach wprowadzona ustawą z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1393), która weszła w życie 20 maja 2016 r., umożliwiła stowarzyszeniom pozyskiwanie środków z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Referendarz wskazał też na regulamin Stowarzyszenia, zgodnie z którym majątek Stowarzyszenia pochodzi m.in. ze składek członkowskich. Wnioskujące Stowarzyszenie oświadczyło, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". W takiej sytuacji, jak stwierdził, przyznanie Stowarzyszeniu wnioskowanego prawa pomocy nie jest możliwe. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przy uwzględnieniu stanowiska członków Stowarzyszenia odmawiających uiszczania składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie. Referendarz ocenił, że okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie. W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia referendarza w całości, sprostowanie i uzupełnienie postanowienia w części orzekającej, ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd proceduralny, polegający na braku określenia, że "stwierdzenie niedopuszczalności odwołania" dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w cytowanym przepisie, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa). W ocenie Sądu sprzeciw skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 Ppsa, ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Stowarzyszeniu spoczywał więc ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje, i że jest to sytuacja uprawniająca je do uzyskania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 Ppsa Konieczna jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym zawartych w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa Zgodnie z tym unormowaniem można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nie posiadającej osobowości prawnej, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd orzekający w pełni podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu referendarza. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym (tu: opłacenie pełnomocnika z wyboru) jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, uw. 3 do art. 246). Analiza znajdujących się w aktach sprawy: formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym na ustanowienie pełnomocnika zawodowego z wyboru. Za niewystarczające uznać bowiem należy twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu, a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Stowarzyszenie powinno wziąć pod uwagę swój przewidywany udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki, np. w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest, jak twierdzi, organizacją "non profit". Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego Skarżący może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji nieegzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby niejako "z założenia" finansowana ze środków publicznych. A to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia podstawowej zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność przede wszystkim w oparciu o własne (pozyskiwane we własnym zakresie) środki finansowe oraz majątek. Jak trafnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, a jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (zob. np. postanowienia NSA: z 20.12.2006 r., II OZ 1433/06; z 25.03.2010 r., II OZ 252/10; z 14.09.2010 r., II OZ 853/10; z 09.09.2010 r., II OZ 842/10 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Takie okoliczności nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie przez Skarżącego. Nawet nie podjęto takiej próby, ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Samo zaniechanie egzekwowania obowiązku opłacania składek członkowskich – a tym samym przyjęcie jako obowiązującej zasady, iż działalność oparta jest na pracy społecznej członków stowarzyszenia – nie uzasadnia przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że referendarz sądowy trafnie w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Niezależnie od powyższego Sąd nie dopatrzył się potrzeby sprostowania lub uzupełnienia zaskarżonego postanowienia we wskazanym w sprzeciwie zakresie, uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za wolne od wad i dostatecznie precyzyjne. Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 Ppsa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, przy czym na mocy art. 260 § 3 Ppsa uczynił to na posiedzenie niejawnym