IV SA/Po 164/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) NSA Grażyna Radzicka Protokolant Ref. staż. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] września 2013r. nr [...] Wójt Gminy G. W., na podstawie art. 17, art.20, art. 24, art. 23, art.32 ust.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3), odmówił M. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – S. Z. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 1 b, ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl zaś art.17 ust.5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni zaś nie jest osobą niepełnosprawną. Strona odwołała się od tej decyzji podnosząc, że jest jedynym opiekunem męża. Niepełnosprawność męża powstała przed 16 rokiem życia; w związku z opieką nad mężem miała już przyznane świadczenie od 1.12.2012r. bezterminowo. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]listopada 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na nowy stan prawny wynikający ze zmiany przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, M. Z. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, z którego po nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013r. ma prawo skorzystać określona grupa beneficjentów, jakimi są opiekunowie niepełnosprawnych dzieci. Wobec tego, w zakresie uwzględniającym aktualnie obowiązujący stan prawny, rozstrzygnięcie organu I instancji należało uznać za prawidłowe. Dalej organ II instancji stwierdził, że z dniem 1.01.2013r. do katalogu świadczeń opiekuńczych wprowadzono nowe świadczenie - specjalny zasiłek opiekuńczy, do którego uprawnienie ustala się z uwzględnieniem kryterium dochodowego. Jednak decyzją z dnia 13 września 2013r. organ I instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania tego świadczenia. M. Z.zaskarżyła wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca. Pozostaje bowiem jedynym opiekunem męża, choroba występowała u niego już przed 16 rokiem życia. Miała przyznane świadczenie pielęgnacyjne bezterminowo, a 30 czerwca otrzymała ostatnią jego wypłatę. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy G. W. dnia [...] września 2013 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z przedłożonych sądowi akt administracyjnych bezspornie wynika, że w dniu 24 lipca 2013 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Ponadto z akt wynika, że S. Z. został uznany za niepełnosprawnego w stopniu znacznym bowiem orzeczeniem z dnia 25 października 2012 r. został zaliczony przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, a niepełnosprawność powstała przed 16 rokiem życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 26.01.2012r. Podstawą materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (cyt. na wstępie) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz.1548), która z dniem 1 stycznia 2013 r. zmieniła kryteria przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 - 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a). Nadto zgodnie z art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter norm prawnych bezwzględnie obowiązujących, a to znaczy, że aby móc otrzymać świadczenie pielęgnacyjne trzeba spełnić wszystkie wymienione w nim przesłanki. Wskazaną przez organy przyczyną odmowy przyznania świadczenia był fakt, że S. Z. pozostaje w związku małżeńskim z M. Z.która nie jest osobą niepełnosprawną. Jednakże fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną powołał się z kolei na zmianę przepisów i katalog nowych świadczeń. Uzasadnienie tej decyzji jest lakoniczne, przywołuje jedynie treść przepisów ustawy. Organ II instancji nie ustosunkował się w ogóle do podstawy odmowy świadczenia przez organ I instancji, nadto nie rozpoznał sprawy we własnym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, że niepełnosprawność męża skarżącej powstała przed 16 rokiem życia (a zatem przed ukończeniem przez niego 18 lat), a organy całkowicie pominęły ten fakt. Należy pamiętać, że orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ma charakter deklaratoryjny w zakresie, w jakim potwierdza znaczny stopień niepełnosprawności i okres, w którym powstała. Wymóg legitymowania się takim orzeczeniem należy rozumieć jako wymóg potwierdzenia istnienia niepełnosprawności. Należy pamiętać, że prawidłowo sformułowane uzasadnienie decyzji powinno odzwierciedlać poszczególne etapy prowadzonego postępowania administracyjnego, w tym postępowania dowodowego, nadto wskazać, jakie fakty ustalono oraz zawierać opis dokonanej subsumpcji. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego w ustalonym stanie faktycznym. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Z akt administracyjnych nie wynika też czy skarżąca pobierała wcześniej świadczenie pielęgnacyjne. Nie wynika również aby organy poinformowały skarżącą o zmianie przepisów. W odwołaniu skarżąca podniosła, że pobierała takie świadczenie, ale organ II instancji nie odniósł się do zarzutów odwołania. Brak zaś prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu i istotnych okoliczności, spornych w sprawie, stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego aktu. Z uwagi na powyższe Sąd uwzględnił skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzji organu pierwszej instancji, stosownie do unormowania wynikającego z art. 135 p.p.s.a., wobec stwierdzenia naruszenia prawa, a więc podstawy z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu.