IV SA/Po 166/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę w całości Wójt Gminy W. po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek M.S., decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...], działając na podstawie art. 35 i art. 25 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności ( Dz. U. z 2015 r. poz. 388 ze zm. – dalej ustawa), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2013r. poz. 267 ze zm. – dalej k.p.a.) orzekł o wymeldowaniu P.S. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości G. przy ul. S. [...]. W toku postępowania ustalono, że P.S. opuścił dobrowolnie miejsce stałego pobytu zabierając swoje rzeczy osobiste i od roku tam nieprzebywa. Fakt nieprzebywania w miejscu zameldowania i opuszczenia miejsca pobytu stałego przez P.S. potwierdzono wykonując na tę okoliczność kontrolę meldunkową przeprowadzoną przez funkcjonariuszy policji - Komendy Miejskiej Policji w L., Zespołu Dzielnicowych w W. Wyprowadzenie się przez P.S. do P. i zamieszkiwanie tam wraz z rodzicami wywiedzono również z faktu, że w/w odbiera pod tym adresem korespondencję. Potwierdził to także pozew o rozwód złożony przez jego pełnomocnika. Na skutek odwołania wniesionego przez P.S., Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2015r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na uwadze, Wójt Gminy W. po ponownym przeprowadzniu postępowania, decyzją z dnia [...] października 2015r. nr [...], orzekł o wymeldowaniu P.S. z pobytu stałego z lokalu położonego w miejscowości G. przy ul. S. [...]. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przesłuchano strony postępowania jak również rozszerzono materiał dowodowy o zeznania świadków. Na podstawie powyższych dowodów ustalono, iż opuszczenie lokalu położonego w G. przy ul. S. [...] nastąpiło jesienią 2014. Wójt powołując się na zeznania stron i świadków, stwierdził również, że niezaprzeczalnym jest fakt, iż P.S. lokal ten opuścił dobrowolnie zabierając ze sobą wszystkie rzeczy osobiste. Stosownie do wytycznych Wojewody ustalono również, że P.S. nie jest zameldowany w P. nr [...]. Fakt ten nie ma jednak znaczenia dla ustalenia miejsca koncentracji czynności życiowych strony, a co najwyżej może świadczyć o niedopełnieniu obowiązku meldunkowego. Wójt na podstawie analizy akt sprawy stwierdził, iż P.S. nie miał utrudnionego dostępu do lokalu położonego w G. ul. S. [...] oraz jak sam oświadczył nie zwracał się poprzez dostępne środki prawne o przywrócenie prawa do korzystania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. P.S. kwestionując powyższą decyzję wniósł odwołanie, zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 10 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania zakwestionowano podstawę prawną do przeprowadzenia kontroli meldunkowej przez KMP w L., Zespół Dzielnicowych w W. Wnoszący odwołanie wskazał, że na wezwaniach do przesłuchania w charakterze świadka i strony błędnie wskazano jego imię, jako osoby której dotyczy postępowanie. Dalej wnoszący odwołanie wskazał, że M.S. przesłuchano po wysłaniu mu zawiadomienia w trybie art. 10 k.p.a. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że w świetle zeznań świadków B.P., H.W., M.S. i K.S. oraz zeznania złożonego przez wnoszącego odwołanie odnotowanego w protokole z dnia [...] września 2015 r. bezsporne jest, iż P.S. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od września 2014r. Organ II instancji stwierdził, że zeznania świadków S.F., E.S., R.S. oraz K.P. odrzucił z uwagi na to, iż były one zbyt lakoniczne i nie wniosły żadnych istotnych informacji dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Ponadto nie uwzględniono zeznań i M.S. złożonych do protokołu przesłuchania w dniu [...] października 2015 r., z uwagi na to, iż przesłuchania dokonano po zakończeniu postępowania dowodowego w przedmiotowej sprawie. Dalej organ odwoławczy przywołał treść zeznania odnotowanego w protokole z dnia [...] września 2015r., gdzie P.S. podał, że do lokalu położonego w G. miał utrudniony dostęp, w związku z czym zwrócił się do policji o pomoc, po przyjeździe której został spisany protokół. Wnoszący odwołanie nie zwracał się jednak do żadnych organów z prośbą o przywrócenie prawa do korzystania z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w G. ul S. [...]. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał na utrwalony pogląd, iż opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy, w sytuacji gdy występują przeszkody stawiane przez właściciela, ma miejsce wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Samo jedynie wyrażenie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienia jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. W sytuacji, gdy osoba faktycznie nie mieszka w miejscu zameldowania już od dłuższego czasu i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do zastosowania art. 35 ustawy. Odnosząc sie do zarzutów dotyczących naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., poprzez brak zapewnienia stronie prawa do czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu, organ odwoławczy wskazał, że wnoszący odwołanie został zawiadomiony o wszczęciu postępowania, o wszystkich czynnościach fazy postępowania wyjaśniającego oraz o zakończeniu postępowania i wydaniu decyzji. P.S. kwestionując powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), kontrola dokonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 ust. 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, która weszła w życie z dniem 1 marca 2015r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 35 ustawy, zgodnie z którym organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Poprzednio obowiązujący w przedmiotowej materii art. 15 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwana dalej ustawą z 1974 r.) stanowił, że osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca (art. 15 ust. 1). Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się (art. 15 ust. 2). Porównanie poprzednio obowiązujących i aktualnych przepisów dotyczących wymeldowania z pobytu stałego prowadzi do wniosku, że norma prawna określająca podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu - pomimo wejścia w życie nowej ustawy – została zachowana w dotychczasowym brzmieniu. Nadal podstawą wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią tego miejsca i niedopełnienie obowiązku wymeldowania. Z powyższych względów zachowują również aktualność poglądy orzecznictwa wyrażane na gruncie art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu). Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zamieszkanie w lokalu (w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy) winno łączyć się ze skoncentrowaniem w tym lokalu (z przeniesieniem do tego lokalu) centrum życiowego danej osoby. W orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym wymeldowania z pobytu stałego prezentowany jest jednolity pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183, z 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179, z 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415, z 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00, LEX nr 80643, z 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że skarżący od jesieni 2014r. nie mieszka w lokalu G. przy ul. S. [...]. Jak wynika z zeznań skarżącego złożonych do protokołu z dnia [...] września 2015r. pomieszkuje on u rodziców, u których pierze również swoje rzeczy oraz w holenderskiej przyczepie kempingowej posadowionej na działce w B.. Znaczną część czasu jako kierowca spędza również w trasie. Fakt przebywania pod adresem w P. nr [...], stanowiącym adres zamieszkania rodziców potwierdza również znajdujący się w aktach sprawy pozew o rozwód oraz wskazywanie tego adresu jako korespondencyjnego w trakcie całego postępowania administracyjnego. Podczas oględzin lokalu położonego w G. przy ul. S. [...], o których skarżący został poinformowany, stwierdzono również, że w lokalu położonym w G. nie znajdują się żadne rzeczy osobiste należące do skarżącego. Zdaniem Sądu, w tak ustalonym stanie faktycznym zasadnym jest stwierdzenie, że opuścił on dotychczasowe miejsce pobytu stałego w sposób trwały. Jak wskazuje ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 600/05, publ. Lex nr 192912). Ponadto w jego pobliżu stara się koncentrować życie zawodowe, korzystać z usług medycznych, robić zakupy. Jak wynika z akt postępowania budynek położony w miejscowości G. ul S. [...] nie stanowi ośrodka spraw życiowych skarżącego. Tym samym należy przyjąć, że został spełniony warunek trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego. W oparciu o zgromadzony materiał stwierdzić należy również, że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w sposób dobrowolny. W orzecznictwie administracyjnym wyrażono bowiem pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela), to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, V SA 108/00, V SA 3078/00). Przyjmuje się, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (por. wyrok NSA z 30 listopada 2012 r., II OSK 1369/11, LEX nr 1291933, wyrok NSA z 19 lipca 2012 r., II OSK 771/11, LEX nr 1252181). Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym lokalu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji zamieszkania w tym lokalu (por. postanowienie NSA z 8 maja 2012 r., II OSK 966/12, LEX nr 1166162, wyrok NSA z 7 marca 2013 r. II OSK 2122/11, LEX nr 1296074). Mając powyższe na uwadze, uwzględniając fakt, że jak stwierdził sam skarżący nie podejmował on żadnych czynności mających na celu powrót do lokalu, zasadnym jest przyjęcie dobrowolności zmiany miejsca pobytu. Końcowo odnosząc się do podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy stwierdzić, że organy administracyjne prowadząc postępowanie nie naruszyły ich w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Warunkiem sine qua non uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest bowiem wykazanie, że takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (patrz: uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 25 kwietnia 2005 r. sygn. akt FPS 6/04, ONSAiWSA 2005, z. 4, poz. 66, wyrok NSA z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 1098/10, LEX nr 786594 i z 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, ONSAiWSA 2006/6/157). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący był zawiadamiany o prowadzonym postępowaniu, podejmowanych czynnościach dowodowych (w tym oględzinach lokalu położonego w G. ul S. [...]) i miał możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. W tym miejscu zgodzić należy się z podnoszonym w odwołaniu zarzutem przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony (M.S.) po wysłaniu skarżącemu zawiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, co stanowi naruszenie art. 10 k.p.a. Dowód ten nie został jednak uwzględniony przez organ odwoławczy, co wskazuje, że powyższe nie miało wpływu na wynik postępowania. Analogicznie ocenić należy, błąd popełniony przez organ w wezwaniach w określeniu nazwiska osoby, wobec której prowadzone jest przedmiotowe postępowanie. Błąd w określeniu nazwiska, przy prawidłowym zaadresowaniu przesyłki nie pozbawił bowiem skarżącego jako strony postepowania możliwości złożenia zeznań. Powyższe nie uniemożliwiło również skutecznego przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.