IV SA/Po 168/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski, As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 lutego 2007 sprawy ze skargi K.Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dopłaty do wypoczynku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w Z. z dnia [...] nr [...] /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak /-/ M. Dybowski Wnioskiem z dnia [...] listopada 2005 r. skarżący K.Z. - funkcjonariusz służby więziennej – oddziałowy działu ochrony Aresztu Śledczego Z. zwrócił się do Dyrektora tej jednostki o ustalenie prawa do dopłaty do wypoczynku w 2005 roku na córkę K.Z. oraz na J.K. W treści wniosku podał, iż córka K. jest inwalidką I grupy, natomiast J.K. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w N. została umieszczona w jego rodzinie, która ustanowiona została dla niej rodziną zastępczą. Decyzją personalną z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] Dyrektor Aresztu Śledczego w Z. odmówił przyznania stronie wnioskowanej dopłaty. Decyzję podjęto na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 4, art. 74, art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.) oraz §6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 1997 r. w sprawie określenia rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych dla funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz członków ich rodzin (Dz.U. Nr 120 poz. 764). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, iż córka strony – K.Z. jest osobą dorosłą, która z tytułu trwałego inwalidztwa otrzymuje rentę socjalną oraz dodatek pielęgnacyjny, w łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Zdaniem organu powyższa okoliczność oraz zamieszkiwanie córki w innej miejscowości (N., podczas gdy wnioskodawca zamieszkuje w Z.) nie pozwala uznać, iż pozostaje ona na utrzymaniu rodziców, co w świetle art. 76 ustawy warunkuje otrzymanie świadczenia. Organ wskazał ponadto, iż strona nie dostarczyła zaświadczenia, iż córka K. nadal uczy się. Odnośnie przyznania dopłaty do wypoczynku na małoletnią J.K. organ wskazał, iż osoby umieszczone w rodzinie zastępczej nie należą do członków rodziny funkcjonariusza, określonych w art. 76 ustawy o Służbie Więziennej. Zdaniem organu nie wymienienie takich dzieci w definicji oraz okoliczność, iż dzieci umieszczone w rodzinie zastępczej nie pozostają na całkowitym utrzymaniu rodziców zastępczych, oraz toczące się postępowanie o pozbawienie władzy rodzicielskiej biologicznych rodziców dziecka to okoliczności, które uniemożliwiają przyznanie dopłaty. Składając odwołanie od powyższej decyzji K.Z. wskazał, iż decyzja ta jest krzywdząca oraz niesłuszna i wniósł o jej zmianę. Zdaniem strony zarówno córka K. jak i J.K. spełniają warunki określone w art. 76 ustawy. Wskazał, iż przepisy nie uzależniają uzyskania prawa do dopłaty do wypoczynku od wskazanego przez organ kryterium dochodowego, a także, iż miejsce zamieszkania i zameldowania dziecka ma znaczenie dla ustaleń w przedmiocie pozostawania na utrzymaniu rodziny. Wskazał, iż córka nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji, wymaga opieki drugiej osoby, stąd błędne jest twierdzenie o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego w domu, w którym zamieszkuje cała jego rodzina. Wskazał, iż każde dziecko, którego inwalidztwo powstało przed 18 rokiem życia, otrzymuje rentę socjalną. Odnośnie odmowy przyznania dopłaty na dziecko dla którego wraz z żoną tworzą rodzinę zastępczą K.Z. podniósł, iż otrzymuje częściowy zwrot kosztów jej utrzymania, co wynika z obowiązujących przepisów. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, w całości podzielając argumentację w niej zawartą. Organ podkreślił, iż córka strony osiąga dochód – rentę socjalną, której wysokość przekracza kryterium dochodowe określone w przepisach ustawy o pomocy społecznej, natomiast treść art. 76 ustawy wskazuje, iż wolą ustawodawcy nie było objęcie prawem do świadczenia osób umieszczonych w rodzinie zastępczej. W skardze na powyższą decyzję K.Z. podniósł, iż nie można dokonywać dowolnej wykładni prawa, a przepisy ustawy o Służbie Więziennej nie definiują osób pozostających na utrzymaniu funkcjonariusza. Na rozprawie przeprowadzonej przez tut. Sąd skarżący wyjaśnił, iż wraz z żona zamieszkują wspólnie z córką. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawarta w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została wadliwe z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną przyznania funkcjonariuszowi Służby Więziennej prawa do dopłaty do wypoczynku stanowi przepis art. 74 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. z 2002 r. Nr 207 poz. 1761 ze zm.), zgodnie z którym funkcjonariuszowi i członkom jego rodziny mogą być przyznane także inne świadczenia socjalne i bytowe, a także przepisy aktu wykonawczego – §6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 września 1997 r. w sprawie określenia rodzaju i zakresu świadczeń socjalnych i bytowych dla funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz członków ich rodzin (Dz.U. Nr 120 poz. 764), zgodnie z którym funkcjonariuszowi, który nabył prawo do urlopu wypoczynkowego oraz każdemu z członków jego rodziny przysługuje świadczenie w postaci dopłaty do wypoczynku, w wysokości 35% najniższego uposażenia zasadniczego w Służbie Więziennej, według stawek obowiązujących w dniu wypłaty świadczenia. Tym samym warunkiem otrzymania przedmiotowego świadczenia jest nabycie przez funkcjonariusza prawa do urlopu wypoczynkowego, a w przypadku osób nie będących funkcjonariuszami służby więziennej posiadanie statusu członka rodziny funkcjonariusza. Zgodnie z art. 76 ust. 1 przedmiotowej ustawy za członków rodziny funkcjonariusza, uprawnionych do świadczeń przewidzianych w art. 72-75, uważa się małżonka i dzieci. Natomiast zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu za dzieci uważa się dzieci (własne, małżonka, przysposobione, wzięte na wychowanie) pozostające na utrzymaniu, które nie przekroczyły 18 roku życia, a w razie uczęszczania do szkoły - 24 lat albo 25 lat, jeżeli odbywają studia w szkole wyższej, a ukończenie 24 lat przypada na ostatni lub przedostatni rok studiów (pkt 1), stały się inwalidami I lub II grupy przed osiągnięciem wieku określonego w pkt 1 (pkt 2). W sprawie bezspornym jest, że córka skarżącego – K.Z., jest osobą dorosłą i otrzymuje rentę socjalną wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z tytułu stwierdzonej u niej niepełnosprawności w stopniu znacznym, a także, że niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, iż K.Z. nie zamieszkuje wraz z rodzicami. Okoliczność ta w ocenie Sądu nie ma jednakże wpływu na wynik sprawy, bowiem wbrew argumentacji przyjętej w zaskarżonej decyzji, pozostawanie na utrzymaniu funkcjonariusza nie wyklucza zamieszkiwania dziecka w innym miejscu, aniżeli funkcjonariusz. W takim przypadku ustaleń wymagałoby, czy pomimo różnych miejsc zamieszkania skarżący wraz z żoną prowadzą z córką wspólne gospodarstwo domowe. W zaskarżonej decyzji uznano, iż skarżący i jego córka wspólnie nie zamieszkują, nie czyniąc na powyższą okoliczność ustaleń, czym naruszono przepisy art. 7 i 77 k.p.a. Przeprowadzając w tym zakresie postępowanie dowodowe należy przy tym skorzystać ze sposobu rozumienia pojęcia zamieszkiwania, które wynika z regulacji zawartej w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16 poz. 93 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak wskazuje się w orzecznictwie "o stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r. sygn. III CRN 53/75 LEX nr 1986). Dlatego dla prawidłowego wskazania miejsca zamieszkania danej osoby koniecznym byłoby wskazanie, gdzie mieści się centrum jej spraw życiowych. W rozpatrywanej sprawie ustaleń i rozważań na ten temat nie poczyniono, przy czym w ocenie Sądu wskazane w zaskarżonej decyzji okoliczności w postaci braku wspólnego zamieszkiwania z rodzicami nie pozbawiają córki skarżącego, jako członka rodziny funkcjonariusza, prawa do wnioskowanej dopłaty do wypoczynku. Zarówno bowiem przyczyna i powstanie tej niepełnosprawności jak i niewielka wysokość uzyskiwanego przez córkę skarżącego dochodu nie wykluczają uznania, iż pozostaje ona na utrzymaniu jego i żony. Powyższe wymaga jednakże poczynienia ustaleń w myśl §4 ust. 1 wskazanego rozporządzenia, zgodnie z którym przyznanie świadczeń socjalnych następuje z uwzględnieniem właściwości i warunków służby oraz sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej funkcjonariusza, a w szczególności osiąganych dochodów na osobę w rodzinie niższych od najniższego uposażenia funkcjonariusza w danym roku, samotnego wychowywania dzieci, nieotrzymania świadczeń w roku (latach) poprzednim. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podziela także stanowiska, w myśl którego warunkiem uzyskania dopłaty do wypoczynku na członka rodziny funkcjonariusza jest pozostawania członka rodziny na wyłącznym utrzymaniu funkcjonariusza. Wskazany przepis art. 76 ust. 2 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia od pozostawania członka rodziny na utrzymaniu funkcjonariusza, co zdaniem Sądu nie wyklucza przyznania świadczenia osobom, które uzyskują własne dochody. Za powyższym przemawia bowiem regulacja zawarta w §4 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia. Tym samym kierując się powyższym przepisem ustalenie prawa do świadczenia winno nastąpić z uwzględnieniem sytuacji materialnej funkcjonariusza, na która wpływ mają dochody otrzymywane przez wszystkich członków jego rodziny. Wskazać także należy, iż tak ustalony dochód zgodnie z tym przepisem odnosi się do najniższego uposażenia funkcjonariusza w danym roku. W świetle powyższego za wadliwą uznać należy argumentację organów, które w uzasadnieniu obu decyzji jako przyczynę nie przyznania świadczenia dla K.Z. wskazują osiąganie przez nią dochodu w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej, do przepisów której wskazane regulacje prawne odnoszące się do funkcjonariuszy służby więziennej nie odsyłają. Za wadliwe Sąd uznał także rozstrzygnięcie w zakresie wniosku o przyznanie dopłaty do wypoczynku na rzecz dziecka umieszczonego w rodzinie skarżącego na mocy postanowienia sądu. Charakter, jaki ustawodawca nadał rodzinom zastępczym nakazuje bowiem uznać, iż powierzenie na podstawie obowiązujących przepisów prawa pieczy nad dzieckiem w ramach tej formy opieki jest równoznaczne z ustanowieniem prawnej opieki nad małoletnim dzieckiem, a to oznacza oddanie dziecka na wychowanie w takiej rodzinie. Tym samym małoletnia J.K. wychowuje się w rodzinie skarżącego, a to oznacza, że jest ona członkiem rodziny skarżącego, o którym stanowi przepis art. 76 ust. 2 ustawy o Służbie więziennej. Zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.) rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego w niej dziecka. Wysokość tej kwoty ustalana jest w oparciu o regulacje zawarte w kolejnych punktach tego przepisu. Tym samym skoro ustawodawca wskazuje, iż ustalona dla rodziny zastępczej pomoc pieniężna ma na celu częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, to pomimo otrzymywania przez rodzinę zastępczą wskazanej pomocy dziecko takie pozostaje na utrzymaniu rodziny zastępczej. Udzielana pomoc finansowa ma charakter ryczałtowy, a to oznacza, że nie zawsze wystarcza ona na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, które w różnych okresach oraz indywidualnych uwarunkowaniach wynikających chociażby ze stanu zdrowia dziecka mogą kształtować się w różnej wysokości. Tym samym dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej pozostaje także na utrzymaniu tej rodziny, a otrzymywana na to dziecko pomoc pieniężna zaliczana jest do dochodu rodziny, w tym przypadku rodziny funkcjonariusza. Stąd także w tym przypadku ocena uprawnień skarżącego do otrzymana wnioskowanej dopłaty do wypoczynku na J.K. powinna nastąpić w oparciu o kryteria wskazane w §4 ust. 1 wyżej powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 września 1997 r. Z tych względów uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcia naruszają przepisy prawa Sąd na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia przepisu art. 152 tej ustawy Sąd nie zastosował. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe, kierując się wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku, a po jego zakończeniu wyda orzeczenie uwzględniające całokształt materiału dowodowego. /-/ I. Kucznerowicz /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ M. Dybowski jf