IV SA/Po 17/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant Sekr. sąd. Joanna Andrzejak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2009 r. nr [...] 2. Zasądza od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) na rzecz adwokata E. K. wynagrodzenie w kwocie 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 52,80 (słownie: pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych stawki podatków od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia [...] września 2009 r. W. W. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z wnioskiem o uregulowanie należności za energię elektryczną w wysokości 40,58 zł. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] odmówił skarżącemu przyznania pomocy w formie refundacji należności za energię elektryczną. W pierwszej kolejności organ wskazał, iż dochód W. W. przekracza kryterium dochodowe, bowiem jego dochód faktyczny wynosi 834,30 zł. Nadto wskazano, iż strona objęta jest pomocą finansową w tutejszym Ośrodku w sposób ciągły od października 2007 r. (zasiłki jednorazowe celowe). Natomiast od 03.12.2008 r. do 31.12.2010 r. przyznano zasiłek stały z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. W. W. korzysta także z pomocy w formie zasiłków celowych od stycznia 2009 r. Od [...] 06.2008 r. zasiłek stały oraz dochody z gospodarstwa rolnego objęte są zajęciem komorniczym z tytułu zaległości alimentacyjnych. W ocenie Organu wnioskodawca korzystając z comiesięcznej pomocy finansowej ośrodka ma możliwości uregulowania należności za energię elektryczną w wysokości 40,58 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji W. W. zakwestionował zasadność decyzji oraz wskazał, iż odmowa przyznania mu pomocy uniemożliwia jakąkolwiek próbę podjęcia leczenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, iż zasady udzielenia pomocy społecznej reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., nr 115, poz. 728 ze zm.- dalej ups) i w oparciu o przepisy tej ustawy organ pierwszej instancji rozpoznał wniosek Odwołującego o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zapłacenie rachunku za energię elektryczną Organ wyjaśnił, iż w dniu [...] września 2009 r. pracownik socjalny przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, w trakcie którego szczegółowo opisano sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną Wnioskodawcy. Ustalono, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 477,00 zł oraz dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości 390,30 zł. Z uwagi na fakt iż dochody te są zajęte przez Komornika na poczet długu alimentacyjnego Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej udzielił skarżącemu pomocy w formie zasiłków celowych i aktualnie w miesiącu wrześniu decyzją z dnia [...] września 2009 r Nr [...] przyznano zasiłek celowy w wysokości 200,00 zł. Natomiast negatywnie załatwił kolejny wniosek o udzielenie pomocy, gdyż organ pierwszej instancji uznał, że wnioskodawca miał możliwość uregulowania należności za energię elektryczną ze środków pieniężnych dotychczas przyznanych. Ponadto w aktach sprawy znajduje się dowód wpłaty, z którego wynika, że opłatę za energię uiściła matka wnioskodawcy dnia [...] września 2009 r., czyli przed dniem złożenia odwołania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. W. wskazując, iż "przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego to fikcja", a "dochód 444 zł miesięcznie zasiłku stałego nie jest jego dochodem, lecz dochodem komornika sądowego". Skarżący podniósł, iż wegetując za połowę egzystencjalnego minimum nie stać go na płacenie za energie elektryczną nawet 41 zł, co dwa miesiące, a jako inwalida nie powinien dźwigać, ani wykonywać cięższych prac fizycznych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.-dalej Ppsa.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 Ppsa sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Uwzględniając te uprawnienia Sądu stwierdzić należy, iż skarga jest zasadna, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które w sposób istotny mogły wpłynąć na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071; ze zm. –dalej "Kpa"). W pierwszej kolejności wskazać należy, iż jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego jest określona w art. 7 Kpa zasada prawdy obiektywnej. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organ ma, zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego tak, aby ustalić stan faktyczny zgodny z rzeczywistością (art. 77 Kpa), a samo postępowanie administracyjne prowadzić tak by pogłębić zaufanie obywateli do organów praworządnego państwa (art. 8 Kpa). W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981r., SA 810/81, ONSA 1981/1/45). Z kolei uzasadnienie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady ogólnej przekonywania (art.11 Kpa). Powinno nadto umożliwiać organom nadzoru i sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Natomiast zgodnie z art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Zatem obowiązkiem organu jest przeanalizowanie każdego przeprowadzonego dowodu, a następnie wskazanie w uzasadnieniu decyzji - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Stosownie do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw mieszkania. W przepisie art. 8 ust. 1 w/w ustawy, ustawodawca sprecyzował, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub rodziny nie przekracza kryterium dochodowego; w przypadku osoby samotnie gospodarującej przedmiotowe kryterium wynosi 477 zł. Zgodzić należy się z organem, iż przekroczenie kryterium dochodowego jest przesłanką negatywną do przyznania zasiłku celowego, jednakże w niniejszej sprawie umknęło uwadze organu, iż wszelkie działania podejmowane na podstawie powołanej ustawy stanowią szeroko rozumianą pomoc. Organ pomocy społecznej ma, zatem obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc i ta indywidualna ocena winna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanych dochodów. Należy, bowiem pamiętać, iż przekroczenie kryterium dochodowego nie zamyka stronie możliwości uzyskania zasiłku celowego. Ustawodawca w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej wskazał, iż "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Pamiętać również należy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ustawy o pomocy społecznej). W przypadku, zatem gdy z ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranych dokumentów wynika, iż kryterium dochodowe zostało przekroczone, rolą pracownika socjalnego jest ustalenie, czy występują szczególne okoliczności dające możliwość ubiegania się o takie wsparcie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż z lakonicznego uzasadnienia organu I instancji nie wynika czy organ dokonywał ustaleń, czy w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Również Organ odwoławczy nie rozważył takiej ewentualności. Ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnianiu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak muszą one nawiązywać do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych jak: żywność, lekarstwa czy zakup opału. Aby można było ocenić, czy w danej sprawie zachodzi "przypadek szczególnie uzasadniony", organ administracji winien wnikliwie ustalić sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, w tym faktyczny dochód miesięczny, wydatki strony związane z jej utrzymaniem - z uwzględnieniem stanu zdrowia strony (członków jej rodziny) i kosztów ponoszonych na mieszkanie. Organy nie dopełniły powyższego obowiązku. Ocena słusznego interesu strony, którym ze szczególnym podkreśleniem kieruje się organ w przypadku uznania administracyjnego, nie może, przeto zamykać się wskazaniem wysokości uzyskiwanego przez nią dochodu i ustaleniem, że Skarżący nie nadwyręży znacznie swojego budżetu płacąc rachunki za energie elektryczną. Nadto organ błędnie odliczył od dochodu Skarżącego kwotę zajętą przez komornika. W szczególności zwrócić należy uwagę, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. Samo gołosłowne twierdzenie organu, bez poparcia ich konkretnymi dowodami, iż skarżący w momencie ubiegania się o pomoc dysponował środkami pieniężnymi w ocenie Sądu, z uwagi na zasadę pogłębienia zaufania obywateli do organów państwa jak i zasadę przekonywania, jest niewystarczające. Ponadto z wywiadu środowiskowego, jak i uzasadnienia decyzji wynika, iż skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ciężko choruje i znajduje się pod opieką lekarzy specjalistów jak również legitymuje się orzeczeniem lekarskim o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 7 pkt 5 i 6 ustawy o pomocy społecznej pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności długotrwałej lub ciężkiej choroby. Wobec powyższego jak wynika z uzasadnienia decyzji skarżący spełnia powyższe przesłanki. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji winien dokładnie wskazać, dlaczego pomimo legitymowania się przez skarżącego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz korzystaniem przez niego z pomocy lekarzy specjalistów z uwagi na przewlekłą chorobę nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu pomocy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Rozpoznając sprawę ponownie organ administracji, mając na uwadze uwagi poczynione w niniejszym uzasadnieniu, po dokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy wyda stosowne rozstrzygnięcie dając następnie temu wyraz w należycie sporządzonym uzasadnieniu oraz załączając do akt dowody na poparcie swoich twierdzeń. W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c Ppsa orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 Ppsa. MZ