IV SA/Po 179/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 października 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] r., nr [...] w części, w której odmówiono przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. 2. odrzuca skargę w przedmiocie żądania wypłaty odsetek 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz radcy prawnego M. N. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak W dniu 19 września 2006 r. do Urzędu Miasta i Gminy w [...] wpłynął wniosek K. G. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla dziecka, D. G. Wnioskodawczyni powołała się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. sygn. akt [...], którym zmienione zostało niekorzystne dla dziecka orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. nr [...] w ten sposób, że D. G. zaliczono do osób niepełnosprawnych od dnia 19 lutego 2002 r. do dnia 02 marca 2007 roku oraz ustalono, że D. G. wymaga konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z treścią wyroku wnioskodawczyni zwróciła się również z żądaniem spłaty świadczenia wraz z odsetkami za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Zastępca Burmistrza Miasta i Gminy [...], na podstawie art. 104 i art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej określana kodeks postępowania administracyjnego) oraz art. 16 ust. 1-2, art. 16 ust. 4, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 2, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm., dalej określana ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 130, poz. 903) przyznał K. G.: - zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia, w kwocie 144 zł. miesięcznie na okres od dnia 01 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. - zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia, w kwocie 153 zł. miesięcznie na okres od dnia 01 września 2006 r. do dnia 31 marca 2007r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z przedstawionych dokumentów Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej określanej KRUS) wynika, iż do dnia 31 maja 2005 r. zasiłek pielęgnacyjny dla syna D. G., wypłacano Z. G., zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności, które z tą datą traciło swoją ważność. Ponieważ orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 28 czerwca 2005 r., D. G. nie został zaliczony do osób niepełnosprawnych spełniających kryteria uprawniające do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, świadczenia po tej dacie nie wypłacano. Prawomocny wyrok sądu powszechnego zmienił orzeczenie o niepełnosprawności w sposób uprawniający dziecko strony do otrzymania zasiłku. W związku z powyższym, po rozpatrzeniu wniosku, organ stwierdził, że zostały spełnione przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, także za okres od 1 czerwca 2005 r. Organ I instancji uznał również, że strona nie może ponosić winy za błędne orzeczenie organu administracji zaznaczając przy tym, że od dnia 01 września 2005 r. nastąpiła ustawowa zmiana organu właściwego do przyznawania i wypłaty świadczeń rodzinnych. Nadto uznano, że skoro sprawa została załatwiona w terminie ustawowym, to nie zachodzi konieczność spłaty odsetek. W odwołaniu K. G. wskazała, że wydana w sprawie decyzja nie odzwierciedla w pełni prawdy i faktów oraz jest finansowo krzywdząca dla dziecka. Podniosła, że nie może pogodzić się z odmową zapłaty odsetek i zaległych świadczeń, a ona nie ponosi winy za wadliwe działanie organów administracji. Zdaniem odwołującej się skoro wypłacanie świadczenia zostało scedowane z KRUS na organ I instancji, to organy administracji winny sprawę załatwić. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji napisano, że zgodnie z przepisem art. 48 ustawy o świadczeniach rodzinnych w okresie od dnia 1 maja 2004 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. osobom podlegającym ubezpieczeniu społecznemu rolników zasiłek rodzinny przyznawał i wypłacał Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W związku z tym tylko ten organ jest kompetentny do wypłaty odsetek oraz świadczeń za wnioskowany okres: czerwiec 2005 – sierpień 2005 r. Podkreślono, że dopiero od dnia 1 września 2005 r. organem właściwym do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego jest Burmistrz Miasta i Gminy [...], stąd od tej daty zasiłek został przyznany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] K. G. podniosła, że na każdym kroku spotyka się z oporem i niekompetencją urzędników oraz instytucji i wykorzystywaniem nieświadomości, brak natomiast woli pomocy i porozumienia. Powtarzając argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wskazała na wysokie bezrobocie w okolicy i podkreśliła, że jedynym dochodem jej rodziny jest renta współmałżonka. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie z przyczyn zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli na podstawie akt sprawy i według stanu prawnego istniejącego w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Rozstrzygając skargę w powyższym zakresie, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]r. została wydana z naruszeniem prawa materialnego w tej części, w której odmówiono stronie skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego zawarte zostały w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem organ administracji ma obowiązek przyznać i wypłacać zasiłek pielęgnacyjny w przypadku spełnienia ściśle określonych kryteriów. W niniejszej sprawie zasiłek ten był wypłacany do dnia 31 maja 2005 r. Po tym terminie dziecko nie legitymowało się orzeczeniem o niepełnosprawności, które uprawniałoby do przyznania zasiłku, tym samym odpadła przesłanka w postaci niepełnosprawności dziecka. Dopiero prawomocny wyrok sądu ubezpieczeń społecznych spowodował jej przywrócenie. W konsekwencji właściwy organ administracji sprawdza tylko istnienie pozostałych przesłanek, a jeżeli wszystkie są spełnione, nie może odmówić przyznania wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego. Wyrok Sądu Rejonowego Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń, który zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w zakresie istotnym dla ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca uzyskała w dniu 07 czerwca 2006 r. Zgodnie z art. 365 §1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a zgodnie z art. 366 tej ustawy wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Tym samym organy państwowe, w tym także orzekające w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, muszą brać pod uwagę nie tylko fakt istnienia, ale i treść prawomocnego orzeczenia Sądu, będąc faktem i treścią tego orzeczenia związane, co implikuje w sposób bezwzględny uwzględnienie powyższego w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Ratio legis art. 365 §1 Kodeksu postępowania cywilnego polega na tym, iż gwarantuje ona zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy, na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 maja 1999 sygn. akt IV SA 2543/98 Lex nr 48643. Przedłożony wyrok Sądu Rejonowego z dnia [...] r. wywołuje skutki "ex tunc", co skutkuje koniecznością przyznania świadczenia za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. Wskazać także należy, iż od dnia 01 czerwca 2005 r. obowiązywała znowelizowana ustawa o świadczeniach rodzinnych z dodanym już art. 24 ust. 3a, który przewiduje kontynuację świadczenia. W świetle powyższego prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na syna skarżącej prawidłowo ustalone zostało od dnia 01 czerwca 2005 r. Kwestią wymagająca rozstrzygnięcia jest natomiast określenie, na jakim organie ciąży obowiązek wypłaty tego świadczenia za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych prowadzi organ właściwy. Organem tym, zgodnie z art. 3 pkt 11 tej ustawy, jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Powyższa regulacja jest zasadą, od której na mocy przepisów przejściowych (rozdział 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych), w okresach od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. i od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., wprowadzono liczne odstępstwa. Tak więc w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. wójtowie (burmistrzowie lub prezydenci miast) na podstawie art. 48 ust. 3 powoływanej ustawy orzekali o przyznaniu i wypłacie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, a także zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego względem osób bezrobotnych oraz osób pobierających zasiłek przedemerytalny lub świadczenie przedemerytalne, osób, którym do 1 maja 2004 r. (wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych) zasiłek rodzinny lub pielęgnacyjny przyznawały i wypłacały ośrodki pomocy społecznej, osób ubiegających się o dodatki wskazane w art. 10-12 powoływanej ustawy lub o świadczenie pielęgnacyjne, osób zatrudnionych lub wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia lub umowy agencyjnej u pracodawcy zatrudniającego nie więcej niż 4 pracowników, osób, którym wypłacane są za okres po ustaniu zatrudnienia zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, posłów i senatorów, osób, którym po dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalono prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej lub uposażenia rodzinnego. W powyższym okresie, w sprawie zasiłku rodzinnego oraz niektórych dodatków (wskazanych w art. art. 9, 13-15 ustawy o świadczeniach rodzinnych), w drodze decyzji administracyjnej orzekał także Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - wobec osób podlegających ubezpieczeniu rolniczemu oraz właściwe organy emerytalne lub rentowe - wobec osób, którym wypłacały emerytury, renty, renty rodzinne, lub uposażenie (przed 1 maja 2004 r.). Z kolei w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. przyznawanie i wypłacanie zasiłków rodzinnych oraz innych wskazanych w ustawie świadczeń rodzinnych należeć będzie do: wójta, burmistrza lub prezydenta miasta - w drodze decyzji administracyjnej - w stosunku do wszystkich osób ubiegających się o świadczenie, z wyjątkiem pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy lub wykonujących pracę w ramach umowy zlecenia lub umowy agencyjnej u pracodawcy, który w dniu 31 lipca 2005 r. zatrudniał co najmniej 20 pracowników. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skarżąca mogła wystąpić i wystąpiła dopiero po uzyskaniu korzystnego dla dziecka wyroku sądu powszechnego – sądu ubezpieczeń społecznych, co nastąpiło w dniu 19 września 2006 roku. Zważyć należy, iż w świetle art. 48 ust. 1. ustawy o świadczeniach rodzinnych wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego zasiłku skarżąca mogła złożyć do Prezesa KRUS wyłącznie do dnia 31 sierpnia 2005 r. Z dniem 1 września 2005 r. nastąpiło przekazanie realizacji zadań w zakresie świadczeń rodzinnych wójtom, burmistrzom lub prezydentom miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne lub otrzymującej świadczenie rodzinne. Tym samym po dniu 1 września 2005 r. wyłącznie Burmistrz Miasta i Gminy [...] miał uprawnienie do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej. Jednocześnie wskazać należy, iż nowelizując od 01 września 2005 r. – zatem z chwilą zmiany podmiotów przyznających i wypłacających świadczenia, ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca dodał do art. 49 ust. 4, zgodnie z którym świadczenia rodzinne przysługujące danej rodzinie wypłaca jeden podmiot realizujący te świadczenia. Wprowadzając ten przepis do ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca ustanowił więc domniemanie właściwości organu gminy we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, w tym także dotyczących okresu od 01 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. (por. Aneta Korcz, Wojciech Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz" wyd. C.H. BECK W-wa 2007, str. 422). W ocenie Sądu analizowany przepis zawiera wskazówkę postępowania również w takiej sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca. To Burmistrz Miasta i Gminy [...], który jest organem I instancji w sprawie przyznania świadczeń od dnia 01 września 2005 r., zobligowany był przyznać i wypłacić skarżącej świadczenie za cały wnioskowany przez nią okres, a więc także za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2005 roku. Wyłącznie bowiem do tego organu, jako właściwego do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po dniu 1 września 2005 r., skarżąca mogła zwrócić się z takim wnioskiem. Za taką wykładnią przemawia także treść przepisów określających, z jakich środków wnioskowany zasiłek jest wypłacany. Z regulacji zawartej w art. 33 ust. 2 ustawy wynika, że środki na wypłatę tego świadczenia pochodziły z budżetu Państwa, przekazywane w formie dotacji celowej. Powyższe oznacza, że wraz ze zmianą właściwości rzeczowej organów administracji publicznej, środki finansowe na wypłatę przedmiotowych świadczeń mają wyłącznie organy, w których gestii jest wydawanie decyzji administracyjnych w tych sprawach. Nie ma więc przeszkód natury budżetowej, aby środki na wypłatę zasiłku za okres spornych trzech miesięcy wypłacone zostały z funduszy przekazanych na wypłatę zasiłków pielęgnacyjnych z budżetu Państwa. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję w tej części, w której odmówiono skarżącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od dnia 01 czerwca 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2005 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji publicznej zobowiązany jest przyznać stronie zasiłek pielęgnacyjny za ten okres. Sąd natomiast odrzucił skargę w części dotyczącej żądania zapłaty odsetek, ponieważ roszczenie o odsetki ma charakter cywilnoprawny; to reguły prawa cywilnego określają powstanie roszczenia o zapłatę odsetek, jego wymagalność oraz przedawnienie. Właściwość rzeczowa sądów administracyjnych, zgodnie z art. 13 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, obejmuje sprawy sądowoadministracyjne. Powyższe oznacza, że sądem właściwym w tej części skargi będzie sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. Stąd w tym zakresie skarga na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 powołanej ustawy podlega odrzuceniu. O przyznaniu wynagrodzenia Sąd orzekł na podstawie art. 250 wymienionej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przepisu art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zastosowano z uwagi na negatywny charakter zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak