IV SA/Po 190/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skarg M.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2011 r. o numerach: [...],[...] i [...] w przedmiocie zasiłków celowych i zasiłku stałego oddala skargi WSA/wyr.1-sentencja wyroku Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. w dniu [...] grudnia 2010r. wydał decyzje nr[...] i nr [...], w których działając na mocy art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2009r. Nr 115, poz. 1362 ze zm. - dalej ups) odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia dzieci i zakup opału. Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działając z upoważnienia Burmistrza J. w dniu [...] grudnia 2010r. wydał również decyzję nr [...], w której działając na mocy art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 11 ust. 2 i art. 37 ust. 1 pkt 2 ups odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Powodem wydania powyższych decyzji był brak współpracy M.W. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, a tym samym uniemożliwienie dokonania oceny aktualnej sytuacji materialno-bytowej, która jest niezbędna do ustalenia uprawnień do otrzymania pomocy społecznej. M.W. wniósł odwołanie od powyższych decyzji domagając się ich uchylenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzjami z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone decyzje [...] i nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ups pomoc w postaci zasiłku celowego może być przyznana na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu decyzją z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...] utrzymało również w mocy decyzję Burmistrza J. z dniu [...] grudnia 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ups zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Uzasadniając wszystkie wskazane wyżej decyzje, Kolegium podniosło, iż stosownie do art. 106 ust. 4 ups, decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast do art. 107 ust. 1 ups, wywiad rodzinny służy do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Organ odwoławczy wskazał, iż pismami z dnia 25 listopada 2010r. (odebranymi osobiście przez odwołującego w dniu 26 listopada 2010r.) - organ I instancji wezwał wnioskodawcę do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na 1 grudnia 2010r. na godz. 14.00. Wezwanie zawierało pouczenie, iż wywiad będzie stanowił podstawę do wydania decyzji o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia. Pracownicy socjalni, którzy udali się do miejsca zamieszkania strony, we wskazanym dniu i godzinie nikogo nie zastali. Drugim pismem z tej samej daty odwołujący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających sytuację materialną i zdrowotną jego rodziny, w szczególności źródło oraz wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów. Dokumentów tych strona do dnia wydania decyzji nie dostarczyła. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że okoliczności sprawy pozwalają na wyciągnięcie wniosku, iż nieobecność wnioskodawcy w domu w dniu i o godzinie wskazanej przez organ pierwszej instancji, przy braku zgłoszenia jakichkolwiek zastrzeżeń co do terminu, stanowi uniemożliwienie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji brak współdziałania odwołującego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał kontrolowane decyzje organu I instancji za słuszne i zasadne. M.W. kwestionując decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się ich uchylenia i podnosząc, iż zostały one wydane w wyniku przestępstwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu w odpowiedzi na skargi wniosło o ich oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 marca 2011r. działając na podstawie art. 111 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) zarządził połączenie spraw ze skarg M.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2011r. nr [...], nr [...] i nr [...] zarejestrowanych w tut. Sądzie pod sygn. akt IV SA/Po 190/11, IV SA/Po 191/11 i IV SA/Po 192/11 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd postanowił również sprawę prowadzić dalej pod sygn. akt IV SA/Po 190/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje jak i decyzje organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie z art. art. 2 ust. 1 ups pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ups), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ups). Obok uprawnień - ustawa normuje też obowiązki osób korzystających z pomocy społecznej, do których zalicza się obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ups). Przy czym, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ups). Decyzje poddane kontroli w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym (nr [...] i nr [...] ) dotyczyły świadczenia w postaci zasiłku celowego, który może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ups). Decyzja nr [...] dotyczyła zaś zasiłku stałego przysługującego pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 ups). W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenia z pomocy społecznej, konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ups ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ups, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy podnieść, że obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wyraźnie podkreślony w ustawie, jednak przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Z pewnością jednak, umożliwienie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w kontekście art. 106 ust. 4 ups, należy traktować jako jedną z form współdziałania. Z uwzględnieniem powyższego przyjąć należy, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wyegzekwowanie od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotne z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego, w świetle art.11 i art.106 ups, bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia. Z brzmienia przepisu art. 39 i art. 37 ups oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.). W myśl tego przepisu, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organy obu instancji w rozpatrywanych sprawach powyższym obowiązkom uczyniły zadość. Organy wykazały w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosków o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie (1 grudnia 2010r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania wezwań w dniu 26 listopada 2010r., uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MOPS w J., którzy udali się w dniu 1 grudnia 2010r. do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący, nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w piśmie z dnia 25 listopada 2010r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Sąd zwraca też uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniach jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skargach, nie stanowią uzasadnienia biernej postawy skarżącego wobec koniecznych czynności organu pomocy, mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Zdaniem Sądu, powyżej opisana postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargi oddalił.