IV SA/Po 193/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi J.N na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Prezydent Miasta Konina, na podstawie art. 30 ust. 1, 2 pkt 1-2,6,7,8 i 9 oraz art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm. - dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych ) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), zobowiązał J.N. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie po 153 zł miesięcznie za okres od 1.03.2007 r. do 31.08 2008 r. na dziecko N.N. w łącznej kwocie 2754 zł plus odsetki ustawowe w kwocie 274,83 zł. Decyzją [...] listopada 2006 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie uchyliło zaskarżoną przez J.N. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m. in., że organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisu art.130 § 1-2 i § 4 kpa, bowiem podstawą wydania zaskarżonej decyzji była decyzja organu I instancji z dnia [...] października 2008 r., Nr [...] ( zmieniająca decyzję z dnia [...].08.2006r., nr [...] w części dotyczącej czasookresu przyznania świadczenia ustalając uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego od dnia 1.09.2005 r. do 28.02.2007r., bowiem córka N. z dniem 4.03.2007 r. nabyła prawo do dodatku pielęgnacyjnego decyzja ZUS) doręczona J.N. w dniu 14 października 2008r., która w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. w dniu [...] października 2008 r. była decyzją ostateczną. Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Prezydent Miasta Konina, na podstawie art. 30 ust. 1, 2 pkt 1-2,6,7,8 i 9 oraz art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 kpa, zobowiązał J.N. do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych w formie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie po 153 zł miesięcznie za okres od 1.03.2007 r. do 31.08 2008 r. na dziecko N.N., tj. w łącznej kwocie 2754 zł oraz odsetki ustawowe w kwocie 274,83 zł plus 46,55 zł za okres od dnia 27.10.2008r. do dnia 19.12.2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...].09.2005r. nr [...] przyznano J.N. zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności na rzecz dziecka N.N. w okresie od 1.09.2005r.do odwołania w wysokości144 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...].08.2006r. nr [...] zmieniono wysokość zasiłku pielęgnacyjnego do kwoty 153 zł. Decyzję z dnia [...].08.2006r., nr [...] zmieniono decyzję z dnia [...].09.2005r. nr [...] w części dotyczącej czasookresu przyznania świadczenia. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Dnia 31 grudnia 2008 r. J.N. złożyła odwołanie od powyższej decyzji. W odwołaniu strona wskazała m. in., że jej córka N. ma przyznaną rentę od 4.03.2007r. Wszystkie dokumenty dotyczące przyznania zasiłku rodzinnego, dodatku dla matki samotnie wychowującej dziecko oraz dokumenty dotyczące przyznania córce renty złożyła w dniu 19 lipca 2007 r. Nie jest jej winą , że w MOPR panuje bałagan i dokumenty zaginęły. Działała w zaufaniu do organu. Jej sytuacja rodzinna jest pracownikom organu dobrze znana. Nadto decyzją z dnia [...].08.2007 r. przyznano jej rodzinne i dodatki. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu poza powołaniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano m.in., że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego ( art. 16 ust.6). Zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Odwołująca została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia, co potwierdziła własnoręcznym podpisem na wniosku o przyznanie świadczenia. Otrzymała także ulotkę informującą o konieczności zawiadamiania o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej i materialnej, co potwierdziła podpisem w dniu 19 lipca 2007r. J.N. pisząc odwołanie od decyzji z dnia [...]10.2008 r. twierdziła, że nie została należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Obecnie twierdzi, że na skutek niekompetencji pracowników organu I instancji pobierała zasiłek pielęgnacyjny. W świetle powyższego jej twierdzeń nie można uznać za wiarygodne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J.N. powtórzyła argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo wskazała, że pierwsze odwołanie pisała w jej imieniu inna osoba. Powiedziała jej, że nie pamięta o tym by była pouczana o swoich prawach i obowiązkach, dlatego na tym oparła odwołanie. Skarżąca wskazała także na swoją tragiczną sytuację rodzinną i majątkową. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że nie można uwzględnić tłumaczenia się nieznajomością przepisów lub wprowadzeniem w błąd przez pracownika, który poinformował stronę, że cały dochód utracony należy wpisać. Taka informacja była prawidłowa, gdyż wynika to z przepisów, a strona powinna wiedzieć, że nie może być utratą to, co nadal było wypłacane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zdaniem Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, z uwagi na to, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu stanowiąca przedmiot zaskarżenia decyzja wydana została z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia całego stanu faktycznego, oraz do załatwienia całej sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków koniecznych do jednoznacznego wyjaśnienia okoliczności sprawy, jako warunku niezbędnego wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści. Dopiero taki sposób prowadzenia postępowania uznać można za pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 kpa). Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydana została ponadto z naruszeniem art. 107 §3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ewentualne braki we wskazanym zakresie praktycznie uniemożliwiają Sądowi przeprowadzenie kontroli, co musi skutkować wyeliminowaniem wadliwych decyzji z obrotu prawnego. Odnosząc powyższe uwagi do przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego wskazać należy po pierwsze, że stosownie do art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przy czym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się zgodnie z art.30 ust 2 pkt 1 świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; pkt 2 świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Powyższe przepisy enumeratywnie wymieniają przesłanki stwierdzenia kiedy wypłacone świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Dlatego organ I instancji wydając decyzje, po ustaleniu okoliczności faktycznych i przeprowadzeniu postępowania dowodowego, powinien ustalić czy na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 czy na podstawie art.30 ust 2 pkt 2 uznał pobrane świadczenie przez skarżącą za nienależne. Takich ustaleń organ nie poczynił, a uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji sprowadza się do przepisania treści art. 30 ust. 1, 2 pkt 1-2,6,7,8 i 9 oraz art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadnienie prawne decyzji nie może polegać tylko na powołaniu przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia, czego zabrakło w niniejszej sprawie. Konsekwencją błędów w postępowaniu organu I instancji były także uchybienia w pracy organu odwoławczego. Organ winien jednoznacznie ustalić okoliczności faktyczne, aby prawidłowo odnieść się do zarzutu strony tj. twierdzenia, że wszystkie dokumenty dotyczące przyznania zasiłku rodzinnego, dodatku dla matki samotnie wychowującej dziecko oraz dokumenty dotyczące przyznania córce renty złożyła w dniu 19 lipca 2007 r. Przykładowo organ powinien przeprowadzić dowód z przesłuchania pracowników MOPR-u na okoliczność twierdzeń skarżącej. Także dowodu z akt administracyjnych dotyczących wniosku skarżącej z lipca 2007 roku dotyczącego przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku dla matki samotnie wychowującej dziecko. Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że skarżąca otrzymała ulotkę informującą o konieczności zawiadamiania o każdej zmianie w sytuacji rodzinnej i materialnej, co potwierdziła podpisem w dniu 19 lipca 2007r. Podaje, że informacje z ZUS-u o przyznaniu N.N. dodatku pielęgnacyjnego wpłynęła do organu I instancji w dniu 3 września 2008 r. Także powyższe twierdzenia organu nie są poparte dowodami, które znajdowałyby się w aktach sprawy. Zdaniem Sądu, jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Zgodnie z art. 16 ust. 2 zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. 3. Zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W dniu [...] października 2008 r. kiedy to została wydana decyzja nr [....], a także w dacie wydania decyzji organu I instancji i dacie wydania zaskarżonej decyzji N.N. była już osobą pełnoletnią. Wszystkie powyższe decyzje skierowane są mimo tego do J.N. Być może skarżąca jest pełnomocnikiem córki bądź jej opiekunem prawnym, jednak Sąd nie jest w stanie tego ustalić bowiem w aktach sprawy brak stosownych dokumentów . Tak więc, wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji powinien uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie wyżej powołanych przepisów. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ppsa Sąd orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku. /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska mb