IV SA/Po 194/18

Dnia 6 marca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu [...] Sp. z o.o. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2017 roku nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu oddala sprzeciw. Wnioskiem z dnia 11.04.2013 r. [...] wystąpił o rejestrację pojazdu [...], nr VIN: [...]. Do wniosku dołączono fakturę VAT [...] świadectwo zgodności WE dla pojazdu kompletnego, potwierdzające że pojazd odpowiada typowi opisanemu w świadectwie homologacji nr 61*2001/116*0211*31 z dnia 15.02.2013 r., oświadczenie [...] Sp. z o.o. w przedmiocie zgodności pojazdu z typem opisanym w w/w świadectwie homologacji. Na podstawie powyższych dokumentów Starosta Poznański zarejestrował pojazd. Wnioskiem z dnia 20.11.2015 r. właściciel zwrócił się o wznowienie postępowania rejestracyjnego, podając za przyczynę to, że świadectwo zgodności WE zawiera nieprawdziwe dane, bowiem w pojeździe zamontowane zostało oprogramowanie optymalizujące emisję tlenków azotu na stanowisku badawczym (NDEC). Postanowieniem z dnia 17.02.2017 r. Starosta wznowił postępowanie. W ramach postępowania wznowionego organ zebrał materiał dowodowy: informację Transportowego Dozoru Technicznego z dnia 31.03.2017 r. w przedmiocie postępowania dotyczącego świadectwa homologacji nr [...], informację właściwego organu niemieckiego Kraftfahrt Bundesamt (KBA) z dnia 04.05.2017 r. w przedmiocie ważności w/w świadectwa homologacji. Do akt złożone zostało także oświadczenie [...] z dnia 04.11.2015 r. o zamiarze odstąpienia od umowy sprzedaży pojazdu [...]oraz wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IX Gc 140/16. Na mocy tego wyroku zasądzono na rzecz [...] od [...] Spółka jawna z siedzibą w Poznaniu kwotę 106.950 zł wraz z odsetkami w związku z odstąpieniem strony od umowy sprzedaży przedmiotowego pojazdu. Do postępowania w charakterze strony włączony został także importer pojazdów marki [...] Sp. z o.o. Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika Spółki, jej interes prawny wynikał z art. 33 dyrektywy 207/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 września 2007 r. ustanawiającej ramy dla homologacji pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, części i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów (dalej jako "dyrektywa ramowa"). Starosta Poznański decyzją z dnia 21 czerwca 2017 r. orzekł o odmowie uchylenia decyzji w sprawie rejestracji pojazdu [...], za podstawę prawną powołując art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260, dalej jako "Pord"). Odwołanie od tej decyzji wniósł w terminie [...], zarzucając jej oparcie się wyłącznie na świadectwie homologacji z pominięciem okoliczności, że wobec pojazdu ma zostać przeprowadzona akcja serwisowa, zatwierdzona przez niemiecką władzę homologacyjną i zmieniająca parametry pojazdu. Zdaniem autora odwołania, organ nie ocenił skutków tego stanu rzeczy dla rejestracji pojazdu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzją z dnia 19 grudnia 2017 r. uchyliło zaskarżoną decyzję z 21 czerwca 2017 r. Organ wskazał, że nie został prawidłowo ustalony krąg stron postępowania. Organ wskazał, że w toku postępowania wznowionego wyszły na jaw nowe okoliczności dotyczące uprawnień właścicielskich do pojazdu. Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt IX Gc 140/16 wynika, że [...] odstąpił od umowy sprzedaży pojazdu. [...] Sp. z o.o. pismem z dnia 12 lutego 2018 r. wniosła sprzeciw od ww. decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 136 § 1 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., art. 28 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a które polegało na wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji kasatoryjnej w sytuacji gdy nie było podstaw do jej wydania, a mianowicie w sytuacji gdy: – Kolegium zaniechało podjęcia, w oparciu o art. 136 § 1 k.p.a., działań zmierzających do ustalenia, czy wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu jest prawomocny i uznaniu, że sama możliwość, iż [...] nie jest właścicielem pojazdu uzasadnia uchylenie decyzji, podczas gdy Kolegium było zobowiązane do ustalenia tej kwestii, zaś jej ustalenie prowadziłoby do wniosku, że do żadnego naruszenia przepisów postępowania w rzeczywistości nie doszło (wyrok Sądu Okręgowego został zmieniony, powództwo oddalone, a [...] pozostaje właścicielem pojazdu), – Kolegium nie rozstrzygnęło jaki jest krąg podmiotów (innych niż właściciel) mających status strony w przedmiotowym postępowaniu i poprzestało na wskazaniu wątpliwości co do tego kręgu i tylko z powodu tych rzekomych wątpliwości uchyliło decyzję Starosty, podczas gdy art. 138 § 2 k.p.a. nie tylko wymaga stwierdzenia naruszenia przepisów procedury (czego Kolegium nie uczyniło), lecz także stwierdzenia, że do wyjaśnienia pozostaje istotny zakres sprawy (na co ewentualne uznanie podmiotu rzekomo niebędącego stroną za stronę postępowania administracyjnego w ogóle nie rzutuje). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wskazuje, że w związku z tym, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., należało pismo skarżącego uznać za sprzeciw, a nie za skargę. Organ odwoławczy błędnie pouczył skarżącego o przysługującym prawie do wniesienia skargi, zamiast sprzeciwu. Sąd uznał sprzeciw za złożony w terminie biorąc pod uwagę treść art. 112 k.p.a., zgodnie z którym błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Sąd oddalił sprzeciw, gdyż zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa, w zakresie podlegającym jego kognicji, w ramach danego środka zaskarżenia. Zakreślając kwestie, będące przedmiotem badania przez sąd administracyjny, w razie wniesienia sprzeciwu, prawodawca dwukrotnie - zmieniając ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) także ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - wskazuje, że przedmiotem kontroli jest jedynie wystąpienie przesłanki, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a. (dodane art. 64e oraz 151a § 1). Przy rozumowaniu a contrario, wyłączono tym samym na danym etapie możliwość oceny przez sąd problematyki prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, co zostało uregulowane w wyodrębnionym obecnie § 2a art. 138 K.p.a. Z przyjętym rozwiązaniem koresponduje zasada, że - w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd - jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Względy wykładni językowo-logicznej, celowościowej i systemowej, przemawiają za uznaniem, że przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest wyłącznie zasadność wydania konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej), na gruncie uwarunkowań prawnych, zakreślonych przez organ administracji. Przedmiotem kontroli nie może być natomiast w danym postępowaniu, któremu z woli prawodawcy nadano wyłącznie charakter wpadkowy, kwestia właściwego rozumienia przepisów prawa materialnego, w ramach których organ skonstatował, że sprawa wymaga przekazania do ponownego rozpoznania, w ramach kryteriów, zakreślonych w art. 138 § 2 K.p.a. W takiej sytuacji organ administracji, orzekający w przyszłości w sprawie (jak i sąd, badający w legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w tym zakresie, że - wobec określonych ocen organu, co do materialnoprawnych uwarunkowań sprawy - zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpoznania w I instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego wyłącznie charakter niejako procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym rozstrzygnięciem. Wobec wyżej wskazanych uwarunkowań Sąd uznał, że nie jest dopuszczalna w rozpatrywanej sprawie - na etapie wniesienia sprzeciwu - ocena jej uwarunkowań materialnoprawnych. Wobec wskazanych ram badania zasadności sprzeciwu należy stwierdzić, że ustalenia organu, co do wystąpienia przesłanek dla wydania decyzji o charakterze kasatoryjnym są trafne. Sąd uznał, że w niniejszej sprawie naruszone zostały przez organ I instancji przepisy postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 k.p.a.), które uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Kolegium słusznie wskazało, że w przypadku rejestracji pojazdu wcześniej zarejestrowanego, złożenie poprzedniego dowodu rejestracyjnego stanowi warunek wydania decyzji o rejestracji (art. 72 ust 1 pkt 5 Pord). Decyzja o kolejnej rejestracji opiera się zatem i wprost wynika z decyzji o rejestracji chronologicznie wcześniejszej. Gdy doszło do skutecznego przeniesienia własności pojazdu, a następnie inicjuje się postępowanie, które w rezultacie może usunąć poprzednie dokumenty rejestracyjne z obrotu prawnego, to nowy właściciel powinien mieć zapewniony udział w postępowaniu. Również istotne w ocenie Sądu jest ustalenie przez organ I instancji ewentualnego istnienia interesu prawnego importera pojazdów, który mógłby być realizowany na poziomie postępowania administracyjnego w sprawie rejestracji pojazdu. W ocenie Sądu ww. uchybienia w przeprowadzonym postępowaniu uzasadniają uchylenie przez Kolegium zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji celem przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie kręgu stron postępowania. W ocenie Sądu kwestia prawidłowego ustalenia stron postępowania jest szczególnie istotna, zwłaszcza w postępowaniu przed organem I instancji. Właściwe ustalenie stron postępowania w postępowaniu przed organem I instancji zapewnia wszystkim stronom pełną możliwość korzystania z prawa do ponownego rozpoznania sprawy. Tym samym, aby nie doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, to na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego powinien być prawidłowo ustalony krąg stron postępowania. Ujawnienie strony postępowania na etapie postępowania odwoławczego ograniczyłoby jej prawa procesowe i naruszało zasadę określoną w art.15 k.p.a. W odniesieniu do zarzutów strony skarżącej w zakresie naruszenia m.in. art. 136 § 1 k.p.a., należy podkreślić, że przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części przez organ odwoławczy oraz ustalenie stron postępowania dopiero na etapie postępowania odwoławczego naruszałoby zawartą w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przy czym zasada ta nie powinna być rozumiana w sposób formalny. Do uznania, że została ona zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch różnych organów. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Każda sprawa winna być nie tylko rozstrzygnięta, ale i rozpoznana przez dwa organy administracji różnych stopni. Tylko tak rozumiana zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stwarza gwarancje realizacji praw i interesów stron oraz uczestników postępowania (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dn. 20.05.1998 r. w spr. sygn. akt IV SA 2058/97, LEX nr 43276). Organ odwoławczy wypełnił dyspozycję art. 138 § 2 k.p.a. i wskazał jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Uchybienia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym w zakresie prawidłowego ustalenia stron postępowania skutkowało koniecznością wyjaśnienia sprawy w takim zakresie, że ma to istotny wpływ na rozstrzygnięcie, w myśl art. 138 § 2 zd. 1 K.p.a. Prawidłowo, w kontekście oceny uwarunkowań prawnych, prezentowanej przez organ, wskazano też, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy (§ 2 zd. 2). W tym kontekście wydanie decyzji kasatoryjnej było uzasadnione i nie uchybia art. 138 § 2 K.p.a. Zarówno natomiast argumentacja sprzeciwu, jak i analiza akt sprawy, nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby prowadzić do uchylenia kwestionowanej decyzji. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.