IV SA/Po 198/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 02 października 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi Ł. K. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w [...] z [...] r. – karta powołania [...]; 2. określa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/M. Dybowski Skarżący Ł.K. otrzymał [...] roku kartę powołania (seria [...] – dalej karta powołania), w której Wojskowy Komendant Uzupełnień w K., powołując się na następujące przepisy: art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 83 ust. 1 lub 2, art. 92 ust. 1 lub 2, lub 3, art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i 3, art. 101a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz.U. 04.241.2416 z późn. zm., dalej - oorp) powołał Skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Dnia [...] roku Skarżący złożył odwołanie od karty powołania wskazując na fakt, iż zawarł małżeństwo, z którego urodził mu się syn; obecnie jego żona ma problemy zdrowotne na skutek wypadku komunikacyjnego (dolegliwości nasiliły się po porodzie), żona nie może samodzielnie zajmować się dzieckiem (z uwagi na chory kręgosłup i krwiaki w mózgu – do akt skarżący dołączył dokumentację dotyczącą jej stanu zdrowia, z której wynika, iż wobec żony Skarżącego orzeczono lekki stopień niepełnosprawności i stwierdzono, że wymaga wsparcia w samodzielnej egzystencji). Decyzją z dnia [...] roku (nr [...]) utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Organ - Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. wskazując na art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – tj. ze zm. – dalej kpa) oraz art. 42 ust. 3 oorp jako podstawy prawne rozstrzygnięcia podniósł, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 oorp nie ma podstaw do odmiennego traktowania skarżącego na tle pozostałych osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony (zdolni do służby ze względu na stan zdrowia i wiek). W konsekwencji stwierdził brak podstaw prawnych do zmiany decyzji organu I instancji. Wskazano, że poborowemu przysługuje prawo wystąpienia z pisemnym wnioskiem do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o uznanie go za osobę posiadającą na utrzymaniu członków rodziny; na tej podstawie poborowy będzie mógł wystąpić z wnioskiem do dowódcy jednostki wojskowej o przyznanie zasiłku na utrzymanie członków rodziny. W skardze z dnia [...] roku Skarżący powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji I instancji i wniósł o "anulowanie karty powołania i nie powoływanie do odbycia służby przynajmniej do czasu, gdy żona będzie w stanie samodzielnie sprawować opiekę nad dzieckiem". W odpowiedzi na skargę z dnia [...] roku Organ powtórzył argumenty z uzasadnienia decyzji II instancji. Pismem z dnia [...] roku Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia, jak należy traktować wniosek skarżącego o niepowoływanie do odbycia służby zawarty w skardze, wskazał, iż chodzi o tymczasowe odroczenie służby wojskowej na okres 1 roku. Postanowieniem z dnia [...] roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. (sygn. akt. IV [...]) wstrzymał wykonanie decyzji traktując wniosek zawarty w skardze, a uzupełniony pismem z [...] roku, jako wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć ze względów innych niż wskazane w skardze. Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.02.153.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.05/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Zgodnie zaś z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące poboru do wojska należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98, niepubl.). Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw (art. 107 § 3 kpa). Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 kpa.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi administracyjnemu, do którego kierowana jest niniejsza skarga przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem- zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji obowiązane są podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (w szczególności w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 kpa), mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Rozpatrując przedmiotową sprawę należało stwierdzić naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 oraz 9, 11, 77 § 1, oraz 107 § 1 i 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ II instancji nie sprostał wskazanym wyżej, stawianym organom prowadzącym postępowanie, wymaganiom. W uzasadnieniu decyzji poprzestał jedynie na wskazaniu, iż z treści art. 4 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że żadna grupa społeczna, czy zawodowa nie jest zwolniona z odbycia zasadniczej służby wojskowej i nie ma powodów, by Skarżący był inaczej traktowany. Organ odwoławczy nie poczynił jakichkolwiek ustaleń stanu faktycznego w sprawie. Nie przeprowadził postępowania dowodowego, nie ustosunkował się do żądań i twierdzeń Skarżącego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 42 oorp, nie znajdujący zastosowania, gdyż nie odroczenie służby wojskowej, ale prawidłowość decyzji o powołaniu do służby wojskowej była przedmiotem sprawy. Działania organu II instancji, doprowadziły jak się zdaje do sytuacji, w której Skarżący – odwołujący się od karty powołania – uznał, iż w istocie postępowanie ma za przedmiot odroczenie służby wojskowej, czego potwierdzeniem jest oświadczenie skarżącego z dnia [...] roku, w którym wyjaśnia, iż "zwraca się z prośbą o odroczenie służby wojskowej", podczas gdy pierwotnie "odwoływał się od karty powołania" (odwołanie z dnia [...] roku). Organ w sposób ewidentny naruszył art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, nadto czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Skarżący nie może ponosić szkody z powodu nieprawidłowego działania organu, który w tej konkretnej sprawie nie tylko nie wskazał właściwych podstaw prawnych rozstrzygnięcia i nie dokonał subsumcji, ale wskazał niewłaściwą podstawę prawną i nie dokonał subsumcji. Nadto, pouczył skarżącego o możliwości wystąpienia z wnioskiem do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o uznanie go za osobę posiadającą na utrzymaniu członków rodziny i na tej podstawie ubiegania się o przyznanie zasiłku na utrzymanie członków rodziny, w sytuacji, gdy skarżący nie podnosił kwestii swojej złej sytuacji materialnej jako powodu "niepowoływania" Go do służby, a kwestią nader oczywistą była intencja skarżącego, aby do czasu polepszenia się stanu zdrowia żony Skarżącego nie musiał on odbywać służby wojskowej. W zaistniałej sytuacji zawarte w uzasadnieniu decyzji pouczenie nie tylko nie jest adekwatne do stanu faktycznego sprawy, ale wręcz można przypuszczać, że zasugerowało Skarżącemu, iż ubieganie się o rzeczony zasiłek jest jedyną możliwością działania przewidzianego prawem w sytuacji, w której znalazł się Skarżący i nie ma instytucji prawnych, które pozwoliłyby na "nieodbywanie" przez jakiś okres przez Skarżącego służby wojskowej. Oczywiście Sąd zdaje sobie sprawę, iż obowiązki informacyjne organów, nie mogą w istocie stanowić porad prawnych, gdyż nie jest zadaniem organów poradnictwo prawne. Jednakże w sytuacji, gdy organ decyduje się już na informowanie strony to winien to zrobić w taki sposób i w tym celu, aby chroniło to stronę przed negatywnymi skutkami nieznajomości prawa oraz w zakresie, w jakim ma to związek z jej prawami i obowiązkami. Organ, ponieważ wskazał art. 42 jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, miał świadomość, że intencją skarżącego było odsunięcie w czasie, w jakikolwiek prawnie dopuszczalny sposób, odbycia przez niego służby wojskowej z powodów, które wskazał, i udokumentował. Powinien więc, skoro już (jak się wydaje – lakoniczność decyzji nie pozwala w sposób jednoznaczny ustalić podstaw i motywów rozstrzygnięcia) przyjął, iż przedmiotem postępowania jest odroczenie służby wojskowej, rozważyć, czy Skarżącemu można odroczyć odbycie służby wojskowej, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Jeśli zaś w istocie (jak wskazano, nie można tego stwierdzić z całą pewnością) uznał, iż przedmiotem postępowania jest prawidłowość decyzji – karty powołania i nie ma podstaw do jej uchylenia – to winien podać właściwe podstawy prawne i odpowiednio takie rozstrzygnięcie uzasadnić. Przy czym w uzasadnieniu należało odnieść się do żądań i argumentów Odwołującego się. . Jeśli zaś Organ postanowił o czymś pouczyć stronę, to winien - w związku z treścią odwołania - wskazać na możliwość ubiegania się o odroczenie służby wojskowej. Zdaniem Sądu, również organ I instancji naruszył zasady postępowania administracyjnego, albowiem powołując podstawy prawne rozstrzygnięcia organ posłużył się alternatywą, wskazując, iż podstawą rozstrzygnięcia jest: art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 83 ust. 1 lub 2, art. 92 ust. 1 lub 2, lub 3, art. 93b ust. 1, art. 100 ust. 1 i 3, art. 101a ust. 1 oorp, co w świetle art. 107 § 1 i § 3 jest niedopuszczalne. Zgodnie ze wskazanym przepisem decyzja powinna zawierać powołanie podstawy prawnej i uzasadnienie prawne – tj. wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 60 ust. 9 oorp wydane zostało rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 maja 2004 r. w sprawie określenia wzorów kart powołania i ich przeznaczenia, a także wzorów obwieszczeń (Dz.U.04.124.1306, dalej - rozporządzenie), którego załącznik nr 1 stanowi wzór karty powołania. W oparciu o ten właśnie wzór wydana została Skarżącemu karta powołania z [...] roku. Wprowadzanie wzorów decyzji ma niewątpliwie na celu uproszczenie i przyspieszenie wydawania decyzji w takich samych sprawach. Ponieważ jednak wzory takie wprowadzane są dla szerszego kręgu adresatów decyzji – jak to ma miejsce w zakresie wydawania kart powołania – nie zawsze podstawy prawne takich decyzji są identyczne, a jedynie podobne. W związku z powyższym wzór karty powołania zawierał alternatywy, o których mowa wcześniej oraz wskazanie dla organu wydającego decyzję o konieczności skreślenia niepotrzebnych fragmentów wzoru, tj. przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy - przepisów prawnych nieznajdujących zastosowania w konkretnym przypadku. Pomimo tak uproszczonej procedury wydawania decyzji oraz bezpośredniego wskazania w samym wzorze karty powołania o konieczności skreślenia "niepotrzebnego" fragmentu treści, organ tego nie uczynił i tym samym nie wskazał prawidłowo podstawy prawnej decyzji. Nie jest bowiem dopuszczalnym, w świetle obowiązującego prawa, posłużenie się alternatywą w ramach wskazania podstawy prawnej. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych naruszeń przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 §1 pkt 1lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270), orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy administracji winny w pełni uwzględnić zasygnalizowane wyżej uwagi odnoszące się do prawidłowości postępowania. Przepisu art. 152 powołanej ustawy nie zastosowano wobec negatywnego charakteru zaskarżonego rozstrzygnięcia. /-/ k. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski