IV SA/Po 20/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak WSA Bożena Popowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...] r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Wnioskiem z dnia [...] września 2006 r. J. B. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej w C. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków i dojazdy do lekarzy. Napisał, że będąc inwalidą nie może podjąć pracy, a leki które zażywa są kosztowne i nie ma za co ich wykupić. Do wniosku załączył rachunki z apteki oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] 2004 r. zaliczające J. B. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności z tym, że orzeczony stopień niepełnosprawności miał charakter okresowy a orzeczenie wydaje się na okres: [...] kwietnia 2007 r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy C. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., na podstawie art. 39 w związku z art. 7, art. 8 ust. 1 i art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) przyznał zasiłek celowy w wysokości 50 zł. w miesiącu październiku 2006 r. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek przyznano, ponieważ z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, a przyznana kwota wynika z możliwości finansowych ośrodka pomocowego i ilości osób ubiegających się o pomoc. Podkreślono, że zasiłek jest przeznaczony jako dofinansowanie do zakupu leków. W odwołaniu od decyzji J. B. napisał, że przyznanie zaledwie 50 zł. na wykup leków jest krzywdzące, ponieważ miesięcznie wydaje na same leki 150 zł., płaci 50 zł. alimentów a miesięczny dochód wynosi 418 zł. Wskazał, że nie jest możliwe aby z pozostałej kwoty wyżyć, porobić opłaty i wydać na dojazdy do lekarzy. Od wielu lat choruje, ze względu na stan zdrowia nie może pracować w związku z czym żyje na skraju nędzy i biedy. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu napisano, że niespornym w sprawie jest, że J. B. spełnia przesłanki ustawowe uprawniające do korzystania ze środków finansowych pomocy społecznej. Przyznanie stronie zasiłku celowego mieści się w sferze tzw. uznania administracyjnego, a zarówno przywołany przez organ I instancji przepis art. 39 ustawy o pomocy społecznej jak i inne przepisy wymienionej ustawy nie precyzują wysokości zasiłku celowego oraz nie podają kryteriów ustalania tej wysokości. Rodzaj, forma i rozmiar pomocy społecznej są zależne od okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz celu jaki ma spełnić, a potrzeby zainteresowanych mogą być uwzględnione, jeżeli mieszczą się w możliwościach finansowych pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. B. napisał, że od wielu lat choruje, a ze względu na stan zdrowia nie może podjąć pracy i cały czas musi brać leki. SKO swoją decyzję oparło na decyzji organu I instancji, a pracownik ośrodka pomocowego źle ocenił sytuację skarżącego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że podtrzymuje wywody zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści. Sąd w pełni podziela pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uznaniowym charakterze decyzji dotyczącej zasiłku celowego. Zacytowane w decyzji organu I instancji przepisy art. 39 ustawy o pomocy społecznej jedynie przykładowo wskazują, jakie potrzeby bytowe uzasadniają przyznanie tego zasiłku. Ustawa nie wskazuje ani sposobu jego obliczenia przez organ administracji, ani granic w jakich może być przyznawany. Ustawodawca określił jedynie ogólne warunki, jakie winien spełnić ubiegający się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. W art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy określone zostało kryterium dochodowe dla osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Bezspornym jest, że ustalony w trakcie aktualizacji wywiadu środowiskowego (rodzinnego) dochód skarżącego – 418 złotych, był niższy zarówno od kwoty kryterium dochodowego obowiązującej w chwili przeprowadzania wywiadu (461 złotych) jak i kwoty kryterium dochodowego obowiązującej w chwili wydawania decyzji przez organ II instancji (477 złotych) a ustalonej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950). Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji ograniczył się właściwie do stwierdzenia, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, wobec czego istnieją przesłanki do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. Lakonicznie wskazano, że przyznana kwota wynika z możliwości finansowych i ilości osób ubiegających się o pomoc, przy czym brak w decyzjach organu I instancji odniesienia do wysokości przyznanego zasiłku. Zdaniem Sądu, skoro organ administracji powołuje się na pewne uwarunkowania wpływające na wysokość przyznawanego zasiłku, a co za tym idzie na kształt merytorycznego rozstrzygnięcia, to powinien te okoliczności należycie uzasadnić. Nadmienienie o możliwościach finansowych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w związku z ilością osób ubiegających się o pomoc winno zostać poparte należytymi dowodami – na przykład w postaci zestawień finansowych, czy statystyk urzędowych wyrażonych konkretnymi danymi liczbowymi. Ogólnikowe podanie motywów rozstrzygnięcia oznacza w istocie pominięcia omawianych okoliczności w toku postępowania administracyjnego. Artykuły 7 i 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organ administracji publicznej obowiązek zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, jak również obowiązek rozpatrzenia go w całości. Organ prowadzący postępowanie powinien zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy w takim stopniu, aby dokładnie ustalić stan faktyczny, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tego rodzaju w sprawach jak rozpatrywana, niezbędna jest wszechstronna ocena relacji między sytuacją skarżącego, a przyznaniem mu określonej kwoty zasiłku. Postępowanie administracyjne wszczyna się w celu "załatwienia sprawy", przez co należy rozumieć - wydanie decyzji, chyba, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej. Zgodnie z art. 61 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wszczęcia postępowania przez stronę, to tylko i wyłącznie ta strona określa przedmiot tego żądania. Skarżący we wniosku z dnia [...] września 2006 r. zwrócił się o pomoc finansową na zakup leków oraz dojazdy do lekarzy. Tymczasem w decyzji organu I instancji określono, że zasiłek został przyznany z przeznaczeniem dofinansowania do zakupu leków. Do drugiego wniosku organ I instancji nie ustosunkował się w ogóle, ponownie naruszając art. 7 jak również art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Konsekwencją błędów w postępowaniu organu I instancji były także uchybienia w pracy organu odwoławczego, który oparł się w pełni na twierdzeniach zawartych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji mimo, że dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu niższej instancji powinien w toku postępowania administracyjnego wszechstronnie i wnikliwie zebrać materiał dowodowy i ocenić go stosownie do wymogów art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego, co winno następnie znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dokonało jednak tej kontroli w sposób prawidłowy i w uzasadnieniu decyzji, z naruszeniem art. 107 § 3 kpa, nie przedstawiło dostatecznie motywów, jakimi kierowało się przy wydawaniu nieprzychylnej dla strony decyzji. Z wywodu nie wynika jednoznacznie, dlaczego utrzymano w mocy decyzję o przyznaniu właśnie takiej a nie innej kwoty zasiłku i nie wskazano jasno, dlaczego inna kwota nie mogła zostać przyznana. W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniając wydaną przez siebie decyzję oparło się na stwierdzeniach i wnioskach, nie wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie został również naprawiony błąd organu I instancji, jakim było niepełne załatwienie wniosku strony. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji powinny uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organów w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji przez organ I instancji winno zostać poprzedzone przeprowadzeniem aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z zawartą w art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego zasadą udzielania informacji strona winna również zostać poinformowana o zadaniach i celach pomocy społecznej, która – zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z tych powodów, uwzględniając okoliczności sprawy, na zasadzie art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 wymienionej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak