IV SA/Po 211/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Bożena Popowska Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego o d d a l a s k a r g ę /-/ B. Popowska /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski Wnioskiem z dnia [...] roku G. L. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (Filia S. M.) o przyznanie jej pomocy na leczenie zęba w kwocie 100,00 zł. Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r., nr [...] odmówiono jej przyznania pomocy finansowej na leczenie stomatologiczne. Pismem z dnia [...] r. G. L. wniosła odwołanie od tej decyzji. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., nr [...] uchylono zaskarżoną decyzję w całości i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Decyzją z dnia [...] roku nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Filii S. M. Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. odmówił wnioskodawczyni przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na leczenie stomatologiczne związane z wypełnieniem ubytków na kwotę 100,00 zł. Swoją decyzję organ oparł ma przepisach art. 2, 3, 8, 39, 41 i 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dochód wnioskodawczyni wynosi 726,22 zł, a więc przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe, co stanowi jedną z przesłanek odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organ nie znalazł jednocześnie podstaw do przyznania wnioskodawczyni pomocy w oparciu o przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W świetle art. 41 "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: - specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, - zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty lub wydatków na pomoc rzeczową". Rozważając sytuację życiową G. L. organ nie znalazł okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy finansowej na wnioskowany cel. Pokrycie kosztów leczenia stanowi jedną z najniezbędniejszych potrzeb bytowych. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku pokrycia kosztów leczenia stomatologicznego, tym bardziej, iż G. L. jako osoba bezrobotna jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i objęta ubezpieczeniem zdrowotnym. Organ podkreślił, iż w sposób czytelny jakich form leczenia stomatologicznego może dokonać płatnik składek na ubezpieczenie zdrowotne przy refundacji z NFZ wskazuje dokument prawny – Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2004 r. w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia do tych świadczeń (Dz.U. 04.261.2601.). Powyższe informacje zostały również potwierdzone pisemnie dnia [...] r. przez NFZ. Wskazać należy, iż pisemnie G. L. oświadczała, iż wizyta u stomatologa związana jest z wypełnieniem ubytków (tj. założenie plomb) 2 zębów powyżej numeru 4. Z informacji uzyskanych od lekarzy stomatologów dowiedziała się, iż powyżej zęba nr 4 niezależnie od ich usytuowania konieczne jest dopłacenie za wykonaną formę leczenia. Z informacji uzyskanych przez organ wynika, iż jest to nieprawda. W ramach bowiem ubezpieczenia w NFZ lekarz stomatolog wykonuje bezpłatnie świadczenie określone Rozporządzeniem z dnia 24.11.2004 r. Jedną z wykazanych form jest wypełnienie ubytków zębowych od nr 4 do 8 amalgamatem. Faktem jest, iż wypełnienie ubytków zębowych powyżej zęba nr 4 jest nie refundowane w ramach NFZ, ale tylko i wyłącznie w przypadku, gdy osoba ubezpieczona zażyczy sobie wypełnienia chorego zęba materiałem chemoutwardzalnym (białym). Jednocześnie G. L. oświadczyła, iż ma również psujący się ząb od korzenia. Rozporządzenie Ministra Zdrowia reguluje kwestie związane z usunięciem zęba jednokorzeniowego, wielokorzeniowego, usunięcie zęba poprzez dłutowanie oraz operacyjne usunięcie zęba zatrzymanego. Tym samym powyższy dokument reguluje również kwestie związane z koniecznością dokonania zabiegów stomatologicznych przy użyciu narkozy. W związku z czym nawet w przypadku usunięcia korzeni, bądź w przypadku skomplikowanego zabiegu stomatologicznego, również ma prawo do bezpłatnych zabiegów w tym zakresie. Podać należy, iż w odwołaniu od zaskarżonej decyzji G.L. podała, iż plomby ciemne są dla Niej szkodliwe z tego względu iż zawierają rtęć, a jako osoba będąca alergikiem oraz uczulona m.in. na kurz, sierść, różnego rodzaju środki chemiczne, nie może mieć takich plomb założonych. W trakcie prowadzonego postępowania podczas wywiadu w dniu [...] r. podała również, iż choruje na astmę, dołączając receptę z dnia [...] r. potwierdzającą zażywanie zaleconych przez lekarza rodzinnego leków z uwagi na powyższe schorzenia. Po ponownej wnikliwej ocenie sytuacji dokonano ustaleń dotyczących stanu zdrowotnego G. L. w celu ustalenia przeciwwskazań do plomb amalgamatowych. W wyniku przeprowadzonych ustaleń uzyskano informacje od lekarza rodzinnego, iż G. L. nie choruje na astmę ani na alergię. Lekarz rodzinny pismem z dnia [...] r. stwierdził, iż receptę na AMERTIL wystawił jednorazowo w związku z infekcją dróg oddechowych, a Ventolin tylko i wyłącznie na życzenie pacjentki. Z uzyskanych informacji od lekarza rodzinnego wynika, iż po konsultacji ze stomatologiem nie ma przeciwwskazań do złożenia plomb amalgamatowych. W toku postępowania ustalono, że wbrew twierdzeniom wnioskodawczyni (nie popartym żadnymi dowodami) brak jest przeciwwskazań do leczenia jej przy użyciu plomb amalgamatowych; tego rodzaju świadczenie zdrowotne jest natomiast w pełni refundowane ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia. W konsekwencji organ wskazał, że wnioskodawczyni winna w pierwszej kolejności wykorzystać własne możliwości i uprawnienia, czyli w tym przypadku skorzystać z bezpłatnych świadczeń stomatologicznych. Od powyższej decyzji G. L. wniosła odwołanie podtrzymując, że choruje na astmę od 30 lat oraz cierpi na alergię. Na skutek tego nie można w jej przypadku zastosować leczenia ubytków przy użyciu plomb amalgamatowych. G. L. podniosła, że zasiłki, jakie otrzymuje są przyznawane na konkretne cele i "(...) z ledwością wystarczają na życie (...)". Wskazała również, że na astmę choruje od 30 lat. Pierwsze testy alergiczne miała wykonane w Przychodni na ulicy [...] 30 lat temu, kiedy to stwierdzono u Niej alergię oraz przypisano i kazano zażywać leki alergiczne, co czyni do chwili obecnej. Poinformowała, że leki zakupuje, gdy skończą się poprzednie. Podniosła przy tym, iż nie zażywa ich codzienne, w związku z czym wystarczają na dłużej. Wskazała, że nie miała potrzeby częściej mieć ich przypisywanych przez lekarza rodzinnego. Od 30 lat leki te przypisują Jej różni lekarze w różnych miejscach, w zależności od potrzeb. G. L. podniosła przy tym, iż po stosowną dokumentację sprzed 30 lat, jeśli ona jeszcze istnieje, można zwrócić się do Przychodni przy ulicy [...]. Wskazała również, że plomby powyżej 4 zęba są płatne, w związku z czym nie ma Ona możliwości wyleczenia zębów bez otrzymania stosownej pomocy. Podniosła przy tym, iż Dyrektor MOPR niszczy Jej zdrowie naruszając przepisy prawa oraz narusza Jej dobra osobiste. Decyzją z dnia [...] roku nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.(dalej SKO), działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych(Dz. U. nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 7, 8, 127 § 2 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 8 ust. 1 i art. 41 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO wskazało, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. SKO stwierdziło, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że w przypadku wnioskodawczyni nie ma przeciwwskazań do wypełnienia ubytków plombami amalgamatowymi, a tego rodzaju świadczenia (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2004 roku w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia do tych świadczeń) podlegają refundacji w ramach środków NFZ. Podtrzymując zaskarżoną decyzję organ przytoczył większość argumentów zawartych w decyzji organu I instancji. W dniu [...] roku G. L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję SKO z dnia [...] roku. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała twierdzenia zawarte w swoim odwołaniu od decyzji organu I instancji tj. stwierdziła, że jest alergikiem uczulonym m.in. na amalgamat, a w konsekwencji – pomimo tego że jest ubezpieczona – nie może skorzystać z bezpłatnych świadczeń zdrowotnych w postaci wypełnienia ubytków amalgamatem. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało w pełni argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. W treści pisma wskazano w szczególności, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca może mieć wypełnione ubytki zębów plombami amalgamatowymi, a więc, że może ona w tym zakresie skorzystać z przysługujących jej uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego. SKO podkreśliło, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających, że jest alergikiem uczulonym na amalgamat (pomimo prawidłowego wezwania w tym zakresie przez organ I instancji). W konsekwencji SKO stanęło na stanowisku, że skarżąca powinna wykorzystać własne możliwości, o czym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, i skorzystać z bezpłatnych świadczeń stomatologicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, że ma podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności zgodnie z którą sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej (dalej jako u.p.s.). Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3, stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. jednym z podstawowych warunków otrzymania pomocy społecznej jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o przyznanie takiej pomocy, kryterium dochodowego. Zgodnie z zasadami określonymi w art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie z art. 8 ust. 4 u.p.s. do tak obliczonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego (np. zasiłku celowego), wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. W niniejszej sprawie przedmiotem jest świadczenie pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, który zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Organ wydając decyzję o przyznaniu niezbędnej pomocy (decyzję o charakterze uznaniowym) każdorazowo musi ustalić czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, czy wnioskodawca spełnia warunki wyznaczone ustawą by taką pomoc otrzymać i czy organ dysponuje środkami finansowymi na udzielenie pomocy. Jak wynika z powołanych przepisów wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu administracyjnego rozstrzygającego sprawę. W przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do zbadania czy w toku podejmowania decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako K.p.a.) dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 K.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Należy wskazać, że w ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem albowiem skarżąca nie spełniła ustawowych przesłanek otrzymania zasiłku. Wskazać należy w pierwszej kolejności, że organ I instancji przed wydaniem decyzji odmawiającej skarżącej przyznania zasiłku celowego w sposób prawidłowy i wystarczający zbadał i wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności sprawy. Organ rozstrzygający sprawę ustalił więc, że skarżąca jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym, a w konsekwencji może korzystać z bezpłatnego leczenia w ramach NFZ. Ma zatem możliwość bezpłatnego wyleczenia zębów od nr 4 do 8. Jak wynika z pisma Naczelnika Wydziału Spraw Świadczeniobiorców NFZ W. Oddział Wojewódzki w P. z dnia [...] r. (k. 72 akt administracyjnych) osobom ubezpieczonym przysługuje prawo bezpłatnego leczenia stomatologicznego w pełnym zakresie świadczeń, które są uregulowane w rozporządzeniu. Zgodnie z treścią Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 listopada 2004 roku w sprawie wykazu gwarantowanych świadczeń lekarza dentysty i materiałów stomatologicznych oraz rodzaju dokumentu potwierdzającego uprawnienia do tych świadczeń, leczenie ubytków zębowych amalgamatem podlega refundacji w ramach środków NFZ. Skarżąca ma możliwość bezpłatnego leczenia ubytków zębowych umiejscowionych w zębach od nr 4-8. Skarżąca podnosiła, iż jest alergikiem i w Jej przypadku istnieją przeciwwskazania do wypełnienia ubytków amalgamatem. Organ zasadnie zatem zobowiązał Skarżącą do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego schorzenie alergiczne. Skarżąca nie dostarczyła jednak stosownego zaświadczenia a jedynie kserokopię recepty wystawionej przez lekarza internistę – L. Ś.. Z recepty tej nie wynika, iż Skarżąca ma alergię. Z uwagi na to organ zwrócił się do lekarza wystawiającego receptę o poinformowanie, czy G. L. jest alergikiem, czy choruje na astmę i czy w takim przypadku istnieją przeciwwskazania do założenia plomb amalgamatowych w leczeniu stomatologicznym. W odpowiedzi kierownik NZOZ – L. Ś. stwierdziła, iż G. L. nie choruje na astmę ani na alergię. Lek o nazwie Amertil został zapisany jednorazowo w związku z infekcją dróg oddechowych, a Ventolin na Jej życzenie. Na podstawie posiadanej dokumentacji medycznej oraz opinii stomatologa nie ma przeciwwskazań do założenia plomb amalgamatowych – (k. 85 akt administracyjnych). Organ zatem zasadnie ustalił, że – wbrew twierdzeniom skarżącej (których nie poparła ona żadnymi dowodami) – skarżąca nie jest alergikiem i w związku z tym brak w jej przypadku przeciwwskazań do wypełnienia ubytków amalgamatem. W konsekwencji organy obu instancji nie miały wątpliwości, że skarżąca może skorzystać z przysługujących jej uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego i bezpłatnie wyleczyć zęby. Skoro zaś skarżąca może zaspokoić swoje potrzeby bytowe – w tym przypadku potrzebę leczenia zębów – wykorzystując własne uprawnienia i możliwości, to brak jest podstawy do przyznania jej pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego o którego przyznanie wnioskowała. Niezależnie od powyższego zwrócić należy uwagę na okoliczność, że organ I instancji w sposób nieprawidłowy obliczył wysokość dochodu osiąganego przez skarżącą albowiem wbrew treści art. 8 ust. 4 u.p.s. wliczył do niego jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne w postaci zasiłku celowego na żywność. Okoliczność ta nie miała jednakże wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy z uwagi na fakt, że nie spełniona została podstawowa przesłanka przyznania skarżącej pomocy społecznej tj. niemożność zaspokojenia przez nią potrzeby bytowej przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień. Wobec faktu, że organ I instancji miał wszelkie podstawy do tego aby odmówić skarżącej przyznania pomocy społecznej na leczenie zębów, zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji jest prawidłowa i zgodna z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd, biorąc pod uwagę wskazane wyżej argumenty, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji wyroku. /-/B. Popowska /-I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski MZ