IV SA/Po 218/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant ref. staż. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] Wójt Gminy O. na podstawie art. 2 pkt 1, art. 3, art. 5, art. 6, art. 8 ust. 2, art. 10, art. 23, art. 24, art. 26, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r, poz. 1952; zwanej dalej "u.ś.r."), oraz art. 104 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; zwanej dalej "k.p.a.") odmówił A. R. (zwanej dalej również "Skarżącą") przyznania zasiłku rodzinnego na L. R. oraz M. R., a także dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na M. R.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w skład rodziny Skarżącej wchodzą: Skarżąca, mąż oraz 2 dzieci. Dochód osiągnięty w 2016 r., po uwzględnieniu dochodu utraconego spowodowanego uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i przekracza kwotę [...]zł, która stanowi kryterium uprawniające do zasiłku rodzinnego z dodatkami. W odwołaniu A. R. zarzuciła decyzji organu I instancji: - rażące naruszenie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 u.ś.r. polegające na błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu przepisu poprzez przyjęcie wyższego dochodu osiąganego przez K. R., poprzez uwzględnienie i zsumowanie należności otrzymanych tytułem diet z tytułu podróży służbowych odbywanych poza granicami kraju, podczas gdy diety uzyskana tytułem podróży służbowej nie są opodatkowane i nie mogą stanowić kryterium dochodowości rodziny, tym samym błędnym przyjęciu, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, - rażące naruszenie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 u.ś.r. polegające na przyjęciu że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę [...]zł podczas gdy, dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł [...] zł i nie przekroczył kryterium dochodowego - naruszenie art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez błędne zsumowanie uzyskanego dochodu na członka rodziny podczas gdy przepis wyraźnie stanowi, że zasadą jest zsumowanie obliczonych dochodów członków rodziny w celu ustalenia ich przeciętnej wartości, - naruszenie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez uwzględnienie i zsumowanie otrzymanych diet z tytułu podróży służbowych podczas gdy diety otrzymywane jako zwrot kosztów podróży służbowej wypłacane zgodnie z Kodeksem pracy zwolnione są z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a. - błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie polegającą na nierzetelnej analizie stanu faktycznego sprawy wynikającej z nieuzasadnionego przyjęcia, że Skarżąca uzyskała większy dochód , podczas gdy do dochodu nie można wliczać kwot uzyskanych przez męża Skarżącej gdyż ten nie stanowi dochodu. - rażące naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z brakiem poszanowania przez organy administracji publicznej obowiązku działania na podstawie przepisów prawa, tj. w analizowanej sprawie na podstawie przytoczonych wyżej bezwzględnie obowiązujących przepisów ustawy, - rażące naruszenie art. 7 k.p.a poprzez wydanie decyzji bez wyjaśnienia stanu sprawy w sposób dogłębny, poprzez błędne uznanie, że do dochodu wliczyć należy środki jakie mąż Skarżącej otrzymał tytułem diet za podróż służbową. - naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a poprzez niezapoznanie się z materiałem dowodowym, brakiem rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia oraz błędne uzasadnienie, ograniczając się do stwierdzenia, iż Skarżąca przekroczyła dochód na jednego członka rodziny, nie uwzględniając że do dochodu nie można wliczać kwot uzyskanych tytułem diet za odbytą podróż służbową. W ocenie Skarżącej nie sposób zgodzić się z organem I instancji, iż świadczenia otrzymywane z tytułu diet za odbytą podróż służbową należy wliczyć do ogólnego dochodu. Odpowiednikiem należności ze stosunku pracy o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r. są przychody ze stosunku pracy wskazane w przepisie art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast diety otrzymywane jako zwrot kosztów podróży służbowej wypłacane zgodnie z kodeksem pracy zwolnione są z opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a. Różnica wynikająca z tych dwóch przepisów jest zasadnicza. Zwolnienie podatkowe na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych obowiązuje, jeżeli pracownik wykonuje zadania związane ze stosunkiem pracy poza stałym miejscem pracy wskazanym w umowie o prace, gdyż przysługuje mu z tytułu podróży służbowej (delegacji) dieta wypłacana zgodnie z Kodeksem pracy. Jeżeli zaś stałe miejsce wykonywania pracy zgodnie z umową o pracę znajduje się w kraju, w którym wykonywana jest praca, to w tej sytuacji zastosowanie znajduje przepis art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który jest odpowiednikiem art. 3 pkt 1 lit. c tiret dziesiąte u.ś.r. Zakład pracy w zaświadczeniu o wynagrodzeniu wykazuje jedynie składniki o charakterze wynagrodzeniowym. Zaświadczenie o dochodzie męża Skarżącej z uwzględnieniem otrzymywanych diet zostało wystawione dopiero na wniosek organu I instancji. Pierwotnie nie wykazano diet, gdyż te nie są dochodem. Zdaniem Skarżącej dokonywana w postaci diet rekompensata zwiększonych kosztów wyżywienia nie powiększa dochodu rodziny, a jedynie go nie uszczupla. Diety wypłacone zgodnie z kodeksem pracy dochodem nie są i nie mogą być uwzględniane przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie są wynagrodzeniem za pracę, są należnościami związanymi ze stosunkiem pracy, nie stanowią one jednak dochodu w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, będąc świadczeniach o jakich mowa w tiret 10 lit. c art. 3 u.ś.r. Taką bowiem kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą. Mąż Skarżącej nigdy nie był oddelegowany do pracy za granicą, więc nie przebywał tam czasowo ale odbywa podróże służbowe na polecenie pracodawcy. Podróż służbowa nie ma charakteru pobytu połączonego z zamieszkaniem, zatrudnianiem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy, a mąż Skarżącej otrzymuje zwrot kosztów podróży po odbyciu delegacji, czego nie można uznać za dochód rodziny. Organ I instancji nie wziął pod uwagę, że większa kwota wypłaconej delegacji dla męża Skarżącej obejmuje także koszty noclegu, które są trzy razy wyższe od kwoty diety jaką otrzymuje. W związku z tym organ ponownie powinien dokonać sprawdzenia i obliczenia wysokości dochodu na członka rodziny. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że dochód rodziny osiągnięty w 2016 r., po uwzględnieniu dochodu utraconego spowodowanego uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego przez Skarżącą wyniósł [...] zł (opodatkowane dochody K. R. ze stosunku pracy wykazane w Urzędzie Skarbowym - [...] zł oraz nieopodatkowane dochody K. R. z tytułu należności ze stosunku pracy z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju - [...] zł), co w przeliczeniu na osobę daje kwotę [...]zł. W konsekwencji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż w rozpoznawanej sprawie zostało przekroczone ustawowe kryterium dochodowe Kolegium stwierdziło, że kwota przekroczenia kryterium dochodowego w przedmiotowej sprawie, jest wyższa od łącznej kwoty ewentualnie przysługujących świadczeń. Dlatego nie ma zastosowania w tej sprawie przepis art. 5 ust. 3a u.ś.r. Kolegium zaznaczyło, że zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. W definicji dochodu mieszczą się także dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. wśród których ustawodawca wskazał między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r., jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Kwestię tę normuje art. 21 a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 95, poz. 879, z późn. zm.) stanowiący, iż kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy. Kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową należy uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. R. wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół sposobu w jaki organy administracji publicznej ustaliły wysokość dochodu uzyskanego przez rodzinę Skarżącej w 2016 r. W konsekwencji zasadniczym problemem jaki należy rozstrzygnąć w niniejszej sprawie jest ustalenie czy diety uzyskane przez męża Skarżącej stanowią dochód rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.ś.r. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że z art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 2 u.ś.r. wynika, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. pod pojęciem dochodu rodziny rozumie się sumę dochodów członków rodziny, natomiast zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. pod pojęciem dochodu członka rodziny rozumie się przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c u.ś.r. Zakres pojęcia "dochód" wyznaczony został w ustawie o świadczeniach rodzinnych bardzo szeroko. Są nim bowiem przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r.), a także deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Co więcej, w definicji dochodu mieszczą się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymienione w art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. wśród których ustawodawca wymienił między innymi (tiret 10) należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. W ocenie Sądu organy rozpoznające niniejszą sprawę prawidłowo uznały, że diety wypłacone kierowcom transportu międzynarodowego z tytułu podroży służbowej poza granicami kraju stanowią dochód, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl), iż pojęcie należności ze stosunku pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r., jest pojęciem szerszym od przychodów ze stosunku pracy w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a tej ustawy, wolne od podatku dochodowego są diety i inne należności za czas podróży służbowej pracownika, do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 13. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że przedmiotowe zwolnienie jest limitowane wysokością diet i innych należności za czas podróży służbowej, wynikającą z określonych przepisów regulujących wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dla kwestii zaliczenia diet do dochodu istotna jest również wysokość owej należności i do dochodu niepodlegającego opodatkowaniu wlicza się jedynie należności odpowiadające równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, ustalone dla pracowników zatrudnionych w państwowych i samorządowych jednostkach sfery budżetowej. Kwestię diet przysługujących kierowcom wykonującym przewóz drogowy reguluje art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, wedle którego kierowcy w podróży służbowej, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 ustawy Kodeks pracy. Wskazane przepisy Kodeksu pracy dotyczą natomiast warunków wypłacania pracownikowi należności z tytułu podróży służbowej oraz ustalania diet. Niewątpliwie zatem należności w postaci diet za czas podróży służbowej mieszczą się w pojęciu "należności ze stosunku pracy", gdyż uzyskiwane są w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. W rozpoznawanej sprawie administracji publicznej prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny Skarżącej. Z akt sprawy wynika, że dochód ten osiągnięty w 2016 r. wyniósł [...] zł. Na kwotę tą składa się dochód męża Skarżącej [...] zł (uzyskany ze stosunku pracy) i [...] zł (należności z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju). Ustalając kwotę dochodu rodziny organy administracji publicznej prawidłowo uwzględnił kwotę dochodu utraconego spowodowanego uzyskaniem przez Skarżącą prawa do urlopu wychowawczego. Tak obliczona kwota dochodu rodziny osiągniętego w 2016 r. podzielona przez czterech członków rodziny oznacza, że dochód na członka rodziny Skarżącej w 2016 r. wynosił [...] zł., co przekracza kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r. Organy administracji prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 5 ust. 3a u.ś.r. Przepis ten przewiduje, że w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Kwota, o którą przekroczone zostało kryterium dochodowe jest bowiem wyższa niż sumą wnioskowanych świadczeń. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.