IV SA/Po 223/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA E. Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi A.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę; II. zasądza na rzecz adwokata T.K. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie [...] ([...]) zł podwyższone o kwotę [...] ([...]) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. WSA/wyr.1-sentencja wyroku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy społecznej w S. działający z upoważnienia Wójta Gminy z dnia 27 maja 2004 roku po rozpoznaniu sprawy A.W. w sprawie udzielenia pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z zamieszkaniem w domu studenckim, decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r.(nr [...]) odmówił udzielenia tej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Przy podejmowaniu decyzji, organ I instancji wziął pod uwagę sugestie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu zawarte w decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. uchylającej wcześniej wydaną decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej ,w której odmówiono A.W. przyznania zasiłku celowego podstawie art.8 ust.1 pkt1 ustawy o pomocy społecznej (tj: Dz. U. z 2008 r., nr 115, póz. 728), z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Rozpoznając sprawę poraz drugi organ administracyjny pierwszej instancji rozpatrzył możliwość udzielenia pomocy społecznej biorąc pod uwagę okoliczności z art. 41 wyżej powołanej ustawy Zdaniem organu I instancji sytuacja odwołującego nie zmieniła się i w żadnym razie opłaty za pobyt w domu studenckim nie można traktować jako szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający do uzyskania specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji odwołał się A.W. wnosząc o zwrot wszystkich poniesionych kosztów z powyższego tytułu. W uzasadnieniu podał, że z uwagi na odmowę udzielenia pomocy społecznej zmuszony był zrezygnować z kontynuacji nauki na studiach dziennych, a zdążył już ponieść pewne koszty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2010 roku [...] utrzymało w mocy wyżej wymienioną decyzję kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Rodzinie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wzięło pod uwagę że, odwołujący prowadzi oddzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód z tytułu renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł, a zatem przekracza kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. l pkt. l w/wym. ustawy, które wynosi [...] zł. W związku z tym należało rozpoznać możliwość udzielenia pomocy społecznej w sytuacji gdy osoba nie spełniania kryterium dochodowego. Zgodnie z treścią art. 41 pkt. l powołanej wyżej ustawy, osobie takiej albo rodzinie może zostać przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, ale tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Należy wyjaśnić, iż istota formy pomocy, o której mówi cytowany wyżej przepis sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Szczególnie uzasadniony przypadek to takie zdarzenie losowe, którego nie można przewidzieć, występujące zupełnie okazjonalnie, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Bez wątpienia specjalny zasiłek celowy może być przyznany tylko wówczas, gdy osoba, która się o niego ubiega, z przyczyn rodzinnych lub losowych znajdzie się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Poza, tym w treści art. 41 pkt. l ustawy o pomocy społecznej zawarte jest / sformułowanie, iż świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego "może być przyznane". W związku z tym, rozstrzygnięcie w spawie przyznania tego świadczenia wydawane jest w oparciu o tak zwane uznanie administracyjne. Uznanie to, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia, nie oznacza, iż ma on dowolność w załatwianiu sprawy. W sprawach o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, organ musi pamiętać o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale także musi brać pod rozwagę potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium przyznanie pomocy finansowej odwołującemu na pokrycie kosztów związanych z zamieszkaniem w domu studenckim nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Odwołujący podejmując naukę na studiach dziennych powinien mieć świadomość konieczności poniesienia kosztów z tym związanych, w szczególności opłat za zamieszkanie w domu studenckim. W żadnym wypadku nie można tego potraktować jako sytuacji nadzwyczajnej, nie dającej się wcześniej przewidzieć. Jak wynika z akt sprawy odwołujący ma stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności, jednakże można przyjąć, iż przy pewnej zapobiegliwości i osobistym staraniom byłby zdolny do podjęcia pracy zarobkowej, umożliwiającej kontynuację nauki na studiach dziennych. Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 2 ust. l i art. 3 ust l i 3 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom samotnym i rodzinie przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie sami pokonać, wykorzystując przy tym własne możliwości finansowe. Powyższe przepisy kreują zasadę, iż pomoc państwa ma charakter wyjątkowy i dopuszcza się interwencję państwa jedynie wtedy, kiedy dana osoba nie może samodzielnie przezwyciężyć trudności życiowych. W związku z tym należy uznać, iż sytuacja odwołującego nie uzasadnia udzielenia pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, gdyż jak wynika z treści uzasadnienia odwołania, odwołujący domaga się zwrotu poniesionych kosztów, a zatem był w stanie mimo pewnych trudności samodzielnie uregulować wydatki związane z utrzymaniem się w trakcie nauki na studiach wyższych. Tym samym okoliczność ta przesądza o braku podstaw do przyznania odwołującemu specjalnego zasiłku celowego. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył A.W. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zwrotu kosztów w związku z podjęciem nauki na uczelni oraz o zwolnienie od kosztów postępowania i przyznanie adwokata z urzędu. Skarżący zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem przepisów art.2,3 i 4 ustawy o pomocy społecznej dnia 12 marca 2004 roku ,które mają na celu umożliwienie osobom przezwyciężyć trudną sytuację życiową, których nie są w stanie one pokonać wykorzystując własne zasoby i możliwości oraz umożliwiać dążenie do ich samodzielności. Skarżący jednocześnie podniósł, że przerwał rozpoczętą naukę ,a w związku z tym ,że poniósł już na nią określone koszty żąda ich zwrotu od GPS-u ,co powinno być dla niego zadośćuczynieniem od pracowników tamtejszego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty prawne i faktyczne z zaskarżonej decyzji podkreślając, że odmowa udzielenia pomocy w postaci zasiłku specjalnego celowego na pokrycie kosztów związanych z zamieszkaniem w domu studenckim jest zgodna z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Sąd administracyjny, stosownie do przysługujących mu kompetencji określonych w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem i może decyzję taką uchylić, gdy narusza ona prawo materialne lub procesowe w stopniu, mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej p.p.s.a.). Na podstawie art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z tym przepisem, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd może uwzględnić skargę także ze względu na inne uchybienia niż te, które podnosi strona w skardze. Przystępując do oceny zgodności z prawem poddanej kontroli sądowej decyzji organu, na wstępie wskazać należy, iż świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.). Postępowanie w rozpatrywanej sprawie zapoczątkowane zostało wnioskiem skarżącego z dnia 25 sierpnia 2009 roku w którym A.W. wystąpił o udzielenie pomocy w wysokości [...] zł, na kaucję akademicką, [...] zł miesięczny pobyt w domu akademickim oraz [...] zł z tytułu kaucji administracyjnej. Skarżący uzasadnił, że wyprawka związana z odzieżą jesienno-zimową jest poza jego zasięgiem. Pierwotnie decyzją z dnia 15 września 2009 roku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania A.W. zasiłku celowego uznając, że przekracza on kryterium dochodowe. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wzięło pod uwagę że, odwołujący prowadzi oddzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód z tytułu renty socjalnej i zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...] zł. Powyższe wynikało z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który stanowi wypełnienie obowiązku wynikającego z treści art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że cele pomocy społecznej określone zostały w art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, jako wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 3 tej samej ustawy - rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria, a mianowicie: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 ustawy - między innymi ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej (a taką jest skarżący), kwota dochodu uprawniająca do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 477,- zł., przy czym stosownie do art. 8 ust. 3 tej ustawy, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Oznacza to, że organ prawidłowo wyliczył dochód skarżącego, obejmujący w miesiącu rentę socjalną wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym. Bez wątpienia dochód skarżącego przekracza kwotę o jakiej stanowi art. 8 ust.1 ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji organ słusznie rozważył wniosek skarżącego w oparciu o treść art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej , zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach zasiłek celowy może być przyznany osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Podkreślić należy, iż świadczenie unormowane w tym przepisie powinno być traktowane jako szczególna pomoc doraźna, ukierunkowana na konkretny cel bytowy. W wyroku dnia 28 sierpnia 2008r. (I OSK 1416/07 Lex nr 489088) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Jak tamże w powołanym wyroku podkreślił Sąd zawężenie możliwości przyznawania specjalnego zasiłku celowego do przypadków o szczególnym charakterze wiąże się z faktem, iż ustawodawca nie uzależnił przyznania tego świadczenia od kryterium dochodowego, jak to ma miejsce w przypadku zwykłych zasiłków celowych, uregulowanych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie uzasadnione jest przekonanie, że organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego i dokonały prawidłowej wykładni użytego przez ustawodawcę w art. 41 ustawy pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek". Nadto, dokonały rzetelnej analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz słusznie przyjęły, że oceniając możliwość przyznania mu specjalnego zasiłku celowego należy mieć na względzie fakt, że nie uzyskuje on stały dochód (z tytułu otrzymywanej renty i dodatku pielęgnacyjnego). W uznaniu sądu skarżący posiada wykształcenie średnie i zawód technika bhp. Sąd administracyjny podzielił więc pogląd organów administracyjnych obu instancji, że pokrycie opłat z tytułu podjęcia nauki na studiach stacjonarnych nie mieszczą się w pojęciu ustawowym przypadków o szczególnym charakterze z art.41 ustawy o opiece społecznej. Skarżący może podjąć z czasem zatrudnienie i rozpocząć dalszą naukę chociażby w systemie zaocznym. W tym miejscu warto też przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 19 czerwca 2008 r.( II SA/Bk 317/08), w którym to sąd ten wypowiedział się, że ocena przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinno być przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania. Z ustawowych zasad przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Podgląd ten Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela i czyni go własnym. Z tych wszystkich względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach znajduje swoje podstawy w przepisie § 18.1 pkt 1 c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).