IV SA/Po 231/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Ewa Makosz - Frymus WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 listopada 2008 r. sprawy ze skargi K. S-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy punkt [...] decyzji [...] z dnia [...] r. nr [...]; 2. uchyla punkt [...] decyzji [...] w [...] z dnia [...] r. nr [...]; 3. w pozostałym zakresie skargę oddala; 4. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części uchylonej. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/G. Radzicka /-/E. Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 38 ust. 1 pkt 2, art. 38 ust. 2 pkt 2, art. 38 ust. 4, art. 147 ust. 3 pkt 2, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej), §1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950), art. 104, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako kpa) przyznał K. S-M. zasiłek okresowy od stycznia 2007 r. do marca 2007 r. w wysokości 300 zł. miesięcznie. Decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu napisano, że w myśl wymienionych w decyzji przepisów oraz w oparciu o dane zawarte w rodzinnym wywiadzie środowiskowym wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania zasiłku okresowego z tytułu długotrwałej choroby. Wysokość przyznanego świadczenia uzależniona jest zarówno od ilości posiadanych środków finansowych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] (dalej jako MOPS) jak i od możliwości oraz potrzeb rodziny. Wyliczono, że w przypadku wnioskodawczyni, minimalna wysokość zasiłku w 2007 r. wynosi, na podstawie art. 147 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej 113,85 zł., zaś górna wysokość nie może przekraczać odpowiedniego kryterium dochodowego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 106 ust. 5, art. 98, art. 104 ust. 1, art. 104 ust. 3-4 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 kpa zmienił decyzję własną z dnia [...] r. nr [...] w części dotyczącej wysokości zasiłku okresowego w ten sposób, że: 1. w okresie od dnia 01 stycznia 2007 r. do dnia 28 lutego 2007 r. przyznał zasiłek okresowy w wysokości 222,38 zł. miesięcznie, za marzec 2007 r. przyznał zasiłek okresowy w wysokości 234,26 zł. oraz pozostawił bez zmian pozostałe postanowienia decyzji, 2. odstąpił od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku okresowego za okres od dnia 01 stycznia 2007 r. do dnia 12 lutego 2007 r. w wysokości 110,89 zł., 3. zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia 13 lutego 2007 r. do dnia 30 marca 2007 r. w łącznej kwocie 110,09 zł. określając, że zwrot należy wpłacić w kasie MOPS w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r. oraz w oparciu o zgromadzoną dokumentację ustalono, że uległa zmianie sytuacja dochodowa. Syn strony, A. , został przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na posiedzeniu w dniu 17 stycznia 2007 r. zaliczony do osób niepełnosprawnych. W związku z tym, decyzją z dnia [...] r. [...] został stronie przyznany zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. miesięcznie, na okres od dnia 01 stycznia 2007 r. do dnia 31 stycznia 2009 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80 zł. na okres od dnia 01 stycznia 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje, jeżeli nie zostało przekroczone kryterium dochodowe, które w przypadku rodziny strony wynosi 702 zł. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że dochód rodziny strony w miesiącach styczeń-luty 2007 r. wyniósł 479,62 zł. (zasiłek rodzinny: 64 zł., zasiłek pielęgnacyjny: 153 zł., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego: 80 zł., ½ dodatku mieszkaniowego: 182,62). W marcu 2007 r. dochód rodziny strony wyniósł 467,74 zł. (zasiłek rodzinny: 64 zł., zasiłek pielęgnacyjny: 153 zł., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego: 80 zł., ½ dodatku mieszkaniowego: 170,74). Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy w przypadku rodziny ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Jako podstawę do zmiany decyzji własnej z dnia 18 stycznia 2007 r. i przyznana zasiłku okresowego w nowej, niższej wysokości, wskazano art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie informować o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Pomimo zawarcia stosownego pouczenia w decyzji przyznającej świadczenie, strona dopiero dnia 10 grudnia 2007 r. poinformowała o przyznaniu na syna zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Ponieważ w okresie pobierania świadczenia strona nie powiadomiła o zmianie swojej sytuacji dochodowej, pobrane świadczenia zostały uznane jako świadczenia nienależne. Zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego strona odebrała w dniu 12 lutego 2007 r. i dlatego zażądano zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia 13 lutego 2007 r. do dnia 30 marca 2007 r. w łącznej kwocie 110,09 zł. W odwołaniu od decyzji strona wskazała, że nie poczuwa się do winy, jakoby nie poinformowała MOPS o zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej. Po otrzymaniu orzeczenia o niepełnosprawności syna strona wypełniła otrzymany w MOPS wniosek i wkrótce potem otrzymała z MOPS dwie decyzje przyznające świadczenia. Strona nie rozumie dlaczego ma informować MOPS o treści decyzji przyznających zasiłki a wydanych przez MOPS, skoro te decyzje są w posiadaniu MOPS. Strona niczego nie ukrywała oraz nie była świadoma, że ma dostarczyć decyzje które są w posiadaniu MOPS. Strona znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, jest osobą bezrobotną, samotnie wychowującą syna. Jedynym źródłem utrzymania są świadczenia wypłacane przez MOPS. Syn choruje, ma astmę oskrzelową. Strona nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 §2 i art. 138 §1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając organ II instancji powtórzył argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji z dnia [...] r. była opatrzona pouczeniem o obowiązku informowania organ przyznający świadczenie o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń – art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 98 ustawy o pomocy społecznej świadczenie nienależnie pobrane podlegają zwrotowi, niezależnie od dochodu rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca napisała, że jedynym źródłem utrzymania są świadczenia wypłacane przez MOPS, które nie wystarczają na utrzymanie i leczenie dziecka, dlatego nie jest w stanie uzbierać i oddać żądanej kwoty. Syn choruje na astmę oskrzelową oraz jest alergikiem, w związku z czym zażywa dużo leków. Skarżąca wniosła o rozważenie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Skarżąca podkreśliła, że nie byłaby w stanie samodzielnie utrzymać i leczyć dziecka gdyby nie pomoc rodziny i rodziców. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała częściowo na uwzględnienie chociaż z innych powodów niż wskazane w jej uzasadnieniu przez skarżącą. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto należy zauważyć, iż na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny aprobuje poczynione w sprawie ustalenia faktyczne organów administracji i przyjmuje jako własne. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40-41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza tzw. kryterium dochodowego. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135 poz. 950) od dnia 01 października 2006 r. kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 351 zł., zatem słusznie organ I instancji określił, że w przypadku dwuosobowej rodziny skarżącej (skarżąca i syn skarżącej) kryterium dochodowe wynosi 702 zł. Zarazem organ administracji w postępowaniu dowodowym prawidłowo ustalił, że faktyczny dochód rodziny skarżącej przewyższał tak określone kryterium. Zgodnie z treścią art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Bezspornie taka zmiana sytuacji materialnej w rodzinie skarżącej była, a skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku poinformowania organu o zaszłej zmianie. W ocenie Sądu organy administracji trafnie zinterpretowały świadczenie wypłacone skarżącej ostateczną decyzją administracyjną, jako świadczenie nienależnie pobrane. Stosownie do art. 16 § 2 kpa uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Takim przepisem szczególnym jest art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku, między innymi, pobrania nienależnego świadczenia. Dlatego słusznie organ administracji zmienił w pkt 1 decyzji, przyznającą świadczenie decyzję własną z dnia [...] r. nr [...]. Wskazać jednak należy, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. "Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji przyznającej to świadczenie jest świadczeniem nienależnym" (patrz: prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r. I SA/Wa 1815/06, LEX 319899). W sprawie wysokości należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności powinno być wszczęte odrębne postępowanie, o którym należy stronę zawiadomić, stosownie do art. 61 § 4 kpa. Wszczęcie takiego postępowania i powiadomienie o tym strony umożliwi zgłoszenie przez nią wniosków, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym wniosku, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. O tym, że w sprawie należności podlegającej zwrotowi winno być wszczęte odrębne postępowanie, świadczy też treść art. 104 ust. 3 powołanej ustawy, zgodnie z którym wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Organ pierwszej instancji zmieniając decyzję na niekorzyść strony poprzez obniżenie wysokości przyznanego już zasiłku okresowego nie mógł jednoznacznie w tym postępowaniu i w tej decyzji orzec o zwrocie powstałej w ten sposób "nadwyżki". Wobec powyższego Sąd decyzje organów obu instancji uchylił w części orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia gdyż zapadły z naruszeniem powołanych wyżej przepisów co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151 i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ E. Makosz-Frymus