IV SA/Po 236/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz po rozpatrzeniu w dniu 11 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. P. i M. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. Na wstępie wskazać należy, że L. P. i M. P. (zwani dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego A. U. – B. , wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę, składając również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że – jak prawidłowo ustalił Referendarz sądowy - prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a źródłem ich utrzymania jest dochód L. P. z renty wynoszącej [...] zł netto i emerytury M. P. w kwocie [...]zł netto. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący podali dom o pow. [...] m2 stanowiący własność M. P. oraz nieruchomość gruntową o pow. [...] m2, o wartości ok. [...] zł. Wnioskodawcy przedstawili również zestawienie wydatków w tym zwrot pożyczki przez L. P. wobec siostry w wysokości [...] zł miesięcznie, zwrot pożyczki przez M. P. wobec córki w kwocie [...]zł miesięcznie, opłaty za prąd w wysokości [...] zł co 2 m-ce, gaz ok. [...] zł co 2 m-ce, śmieci ok. [...] zł miesięcznie, leki ok. [...] zł, jedzenie ok. [...] zł, ubrania, buty ok. [...] zł, karta PEKA [...] zł, telefon [...] zł miesięcznie, ubezpieczenie domu ok. [...] zł, podatek o nieruchomości ok. [...] zł rocznie, chemia, produkty sanitarne ok. [...] zł miesięcznie, aparat słuchowy M. P. ok. [...] zł na miesiąc. Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Referendarz podniósł, że przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 Ppsa, zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślono, że instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 Ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kolejno Referendarz podniósł, że sytuacja majątkowa wnioskodawców nie pozwala na uznanie, iż znajdują się oni w szczególnie trudnej sytuacji oraz aby nie byli w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W ocenie Referendarza z przedłożonych dokumentów wynika bowiem, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe i uzyskują stały dochód wynoszący łącznie ok. [...] zł netto. Przy uwzględnieniu stałych wydatków miesięcznych w kwocie ok. [...] zł, uzyskiwany dochód pozwala skarżącym na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Podkreślono, że co do zasady spłacanie kredytu bankowego nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów, a spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych, a przez to wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy. Referendarz zwrócił również uwagę, że z pierwszeństwa zaspokajania przed należnościami z tytułu kosztów sądowych nie mogą również korzystać pożyczki zaciągane wobec członków rodziny. Reasumując Referendarz stwierdził, że wobec powyższego uznając, że pozostająca do dyspozycji skarżących kwota ok. [...] zł pozwala im na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu sądowego wynoszącego [...] zł należało odmówić przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienie wniosła w imieniu skarżących ich pełnomocnik, podnosząc, że skarga jest kolejną wnoszoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i wcześniej w 2014 r. zostało przyznane skarżącym prawo pomocy w analogicznych okolicznościach do okoliczności niniejszej sprawy. Prawo pomocy przyznawał również ten sam Referendarz. Stąd niezrozumiałym jest dla stron, dlaczego tym razem odmówiono przyznania prawa pomocy. Ponadto podniesiono, że poza stałymi wydatkami, które wziął pod uwagę Referendarz, strony mają również wydatki doraźne związane głównie ze stanem zdrowia stron, czego orzekający nie wziął pod uwagę. Zdaniem pełnomocnika sytuacja skarżących nie ulegał zmianie od 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się niezasadny. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 roku, poz. 718 z późn. zm., zwanej dalej – Ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej ogólnej zasady jest m.in. instytucja prawa pomocy. Jak wynika bowiem z art. 244 § 1 Ppsa prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Ustawodawca wskazuje zarazem w art. 245 § 1 Ppsa, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje w świetle art. 245 § 2 Ppsa zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 i 4 Ppsa zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłaty lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje przy tym stosownie do art. 246 § 1 Ppsa (1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (2) w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca przewiduje zarazem w art. 252 § 1 Ppsa, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, doradcą podatkowym, lub rzecznikiem patentowym. Jak wynika z kolei z art. 255 Ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu. Ze złożonych przez skarżących wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Kwestie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżących zostały prawidłowo ustalone przez Referendarza. Należy bowiem zgodzić się, że źródłem utrzymania skarżących jest dochód L. P. z renty wynoszącej [...] zł netto i emerytury M. P. w kwocie [...]zł netto. Są oni właścicielami domu o pow. [...] m2 (własność M. P.) oraz nieruchomości gruntowej o pow. [...] m2, i wartości ok. [...] zł. Z zestawienia wydatków przedstawionego przez strony wynika, iż obejmują one zwrot pożyczki przez L. P. wobec siostry w wysokości [...]/mc, zwrot pożyczki przez M. P. wobec córki w kwocie [...]zł/mc, opłaty za prąd w wysokości [...] zł/na 2 m-ce, gaz ok. [...] zł/na 2 m-ce, śmieci ok. [...] zł/mc, leki ok. [...] zł/mc, jedzenie ok. [...] zł/mc, ubrania, buty ok. [...] zł/mc, kartę PEKA [...] zł/mc, telefon [...] zł/mc, ubezpieczenie domu ok. [...] zł, podatek o nieruchomości ok. [...] zł/rok, chemię, produkty sanitarne ok. [...] zł/mc, aparat słuchowy M. P. ok. [...] zł/mc. Na tle powyższego należy stwierdzić, że z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może strona, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych. Jak wykazał Referendarz, tak w niniejszej sprawie nie jest. Słusznie również wskazał, na pierwszeństwo kosztów sądowych w stosunku do zobowiązań kredytowych i zobowiązań cywilnoprawnych (pożyczka). Odnosząc się do zarzutów sprzeciwu wskazać należy z kolei, że lektura postanowienia z dnia 18 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 179/14 pozwala stwierdzić, że postanowienie to nie zapadło w identycznych okolicznościach przy tożsamości podmiotowej i przedmiotowej. O prawo pomocy ubiegał się jednie L. P. i to już samo w sobie nie pozwala na proste przeniesienie rozważań poczynionych w postanowieniu z 2014 r. W przypadku prawa pomocy każda sprawa wymaga indywidualnego podejścia zrelatywizowanego w zakresie czasu, podmiotów i okoliczności do realiów konkretnej sprawy. Konsekwentnie zatem należy stwierdzić, że postanowienie z dnia 21 marca 2017 r. okazało się prawidłowe. Referendarz sądowy prawidłowo ustalił sytuację majątkową i rodzinną skarżących, a przedstawiona w tym orzeczeniu argumentacja nie budzi zastrzeżeń Sądu. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 259 § 1, art. 260 § 1 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.