IV SA/Po 238/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz – Grochowska Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. R. i R. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie w całości; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz M. R. i R. R. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 30.04.2024 r., znak [...] ustalił solidarnie M. i R. R., zam. ul. [...],[...] jednorazową opłatę w wysokości [...] zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości położonej w Ż. , oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., w związku z jej sprzedażą po uchwaleniu przez Radę Miejską [...] w dniu 15 lutego 2019 r. uchwały nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy rekreacyjnej w miejscowości Ż. (data publikacji w Dz. Urz. Woj. W.: 5 marca 2019 r., poz. [...]) (pkt 1) i wskazał, że opłatę tę należy wnieść na konto bankowe Gminy [...] (pkt 2). Pismem z dnia 25.11.2024 r. M. R. i R. R. (dalej jako: skarżący) wnieśli odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący argumentowali, że R. R. z racji wykonywanego przez zawodu (kierowca międzynarodowy) rzadko przebywa w domu w dni robocze, zaś jego żona M. R. nie przebywa sama w domu podczas nieobecności męża. Skarżący wyjaśnili, że o decyzji dowiedzieli się w dniu 21.11.2024 r. poprzez zajęcie konta bankowego przez Urząd Skarbowy w L.. Skarżący nie byli świadomi pozostawionego awizo. W piśmie z dnia 17.12.2024 r. skarżący wyjaśnili dodatkowo, że M. R. przebyła udar, pozostaje pod opieką rodziców w P. i z tego powodu nie mogła odebrać korespondencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 7.01.2025 r. odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wyjaśniając, że decyzję z dnia 30.04.2025 r. pozostawiono w placówce pocztowej, o czym w dniu 10.05.2024 r. umieszczono zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. Z powodu niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni pozostawiono powtórne zawiadomienie w dniu 20.05.2024 r. Z uwagi na niepodjęcie przesyłki w terminie, w dniu 27.05.2024 r. korespondencję zwrócono nadawcy z adnotacją: "zwrot", "nie podjęto w terminie". W konsekwencji organ II instancji uznał, że decyzja została doręczona stronie w trybie doręczenia zastępczego w dniu 24.05.2024 r. (piątek), zaś ostatnim dniem do wniesienia odwołania był piątek 7.06.2024 r. Oceniając wniosek skarżących organ II instancji stwierdził, że termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu został dochowany, jednak podane w nim argumenty nie pozwalają uznać, że skarżący bez swojej winy uchybili terminowi do wniesienia odwołania. W ocenie organu sam fakt choroby nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu, albowiem należy uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że skarżący mieli świadomość toczącego się wobec nich postępowania administracyjnego, zaś obowiązkiem strony jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który będzie gwarantować jej możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów. Organ II instancji skonstatował, że skarżący nie uprawdopodobnili, że podjęli działania mające na celu zapobieżenie uchybieniu terminowi i nie wykazali należytej staranności w swoim postepowaniu. Następnie postanowieniem z dnia 8.01.2025 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołanie skarżących od decyzji z dnia 30.04.2024 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu przewidzianego dla jego wniesienia w art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako: k.p.a.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja organu I instancji została skarżącym doręczona w trybie art. 44 k.p.a. ze skutkiem na dzień 24.05.2024 r., a zatem termin do złożenia odwołania upłynął w dniu 7.06.2024 r. Kolegium skonstatowało, że odwołanie zostało złożone dopiero w dniu 25.11.2024 r. i wobec odmowy przywrócenia terminu do jego wniesienia, należało stwierdzić, że odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu. Skargę na powyższe postanowienie z dnia 8.01.2025 r. wywiedli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, zarzucając mu naruszenie art. 58 k.p.a. poprzez niewłaściwą interpretację oraz art. 120, 121, 122 i 124 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że organ I niewłaściwie rozpatrzył wniosek o przywrócenie terminu, w ogóle nie przeprowadził postępowania i nie odniósł się do argumentów strony. Dalej skarżący zarzucili, że organ nie wskazał jaki sposób ocenił materiał dowodowy, nie próbował zbadać sprawy, nie wnosił o wyjaśnienia lub uzupełnienie wniosku, a rozpatrzenie całej sprawy trwało 7 dni, gdyż już 2.12.2024 r. organ I instancji przekazał odwołanie do organu odwoławczego ze swoim stanowiskiem w sprawie. Ponadto skarżący zarzucili naruszenie zasady legalizmu w postepowaniu podatkowym, zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie, zasady prawdy obiektywnej oraz zasady przekonywania. Kolejno skarżący argumentowali, że wniesienie odwołania po terminie może spowodować dwojakiego rodzaju skutki procesowe. Jeżeli wnoszący odwołanie nie zwrócił się równocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (art. 58 § 2 k.p.a.), organ odwoławczy jest wówczas obowiązany wydać postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Jeżeli zaś w aktach organu drugiej instancji znajduje się odwołanie wniesione po terminie (nadesłane wraz z aktami sprawy przez organ pierwszej instancji) oraz odwołanie dołączone do wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 k.p.a.), wówczas organ drugiej instancji musi najpierw wydać postanowienie w sprawie przywrócenia terminu (przy czym na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu służy zażalenie - art. 59 § 1 k.p.a.) i dopiero gdy zapadnie ostateczne postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, organ może postanowić o uznaniu odwołania za wniesione z naruszeniem obowiązującego terminu. Zdaniem skarżących, w przedmiotowej sprawie postanowienie SKO w ogóle nie zawiera stwierdzeń odnośnie do przywrócenia bądź odmowy przywrócenia terminu. W przekonaniu skarżących Kolegium nie posiadało żadnej legitymacji aby rozpatrywać merytorycznie odwołanie bez rozpatrzenia zagadnienia przywrócenia terminu. W materii tej zaś w ogóle nie wyraziło zdania. Ponadto skarżący podnieśli, że SKO w żaden sposób nie wyjaśniło w jaki sposób potraktowało złożone w sprawie dowody dotyczące choroby M. R. i charakteru pracy R. R.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto Kolegium wskazało, że z uwagi na brak udostępnienia przez Pocztę Polską elektronicznego potwierdzenia odbioru przez R. R. postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8.01.2025 r., nr [...] oraz brak udostępnienia przez Pocztę Polską elektronicznego potwierdzenia odbioru przez R. R. i M. R. postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7.01.2025 r., Kolegium złożyło reklamację do operatora wyznaczonego jako dostawcę e-Doręczeń (Poczta Polska). W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 22.04.2025 r. Kolegium wskazało, że nie dysponuje potwierdzeniami odbioru postanowienia z dnia 7.01.2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wyjaśniono, że postanowienie to zostało nadane do stron postepowania w dniu 7.01.2025 r. w trybie doręczeń elektronicznych. W dniu 3.03.2025 r. SKO złożyło reklamacje do Poczty Polskiej, a reklamacje te zostały uznane za uzasadnione decyzjami Poczty Polskiej S.A. z dnia 31.03.2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Zakres kontroli sądowoadministracyjnej wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 08.01.2025 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 30.04.2024 r., znak [...] ustalającej jednorazową opłatę z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w związku z jej sprzedażą po uchwaleniu przez Radę Miejską [...] w dniu 15 lutego 2019 r. uchwały nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy rekreacyjnej w miejscowości Ż.. W myśl art. 129 § 2 k.p.a odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Zgodnie zaś z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że jednym z podstawowych wymogów każdej czynności procesowej jest jej dokonanie w określonym terminie. Konsekwencją złożenia odwołania z uchybieniem terminu, zgodnie z art. 134 k.p.a., jest stwierdzenie przez organ odwoławczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Kategoryczne określenie w powołanym przepisie "organ odwoławczy stwierdza", oznacza obowiązek organu odwoławczego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, co wyklucza jakąkolwiek dowolność tego organu w tym zakresie (wyrok WSA w Warszawie z 14.12.2020 r., sygn. akt: IV SA/Wa 1299/20, CBOSA). Na kanwie niniejszej sprawy, jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzja organu I instancji została doręczona skarżącym w dniu 24.05.2024 r. w trybie tzw. fikcji doręczenia – zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. Następnie pismem z dnia 25.11.2024 r. skarżący wnieśli od powyższej decyzji odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z 27.03.2024 r., sygn. akt: I OSK 318/23 wyraził pogląd, że w razie wniesienia odwołania po terminie wraz z wnioskiem o jego przywrócenie, organ odwoławczy nie może wydać postanowienia stwierdzającego uchybienie do wniesienia odwołania, przed rozpatrzeniem wspomnianego wniosku. Nie zmienia to jednak faktu, że oba postępowania mają charakter autonomiczny, a ich zależność polega jedynie na zachowaniu właściwej chronologii zdarzeń.. Bezsporne jest również to, że postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (art. 59 § 1 k.p.a.) jest ostateczne, czyli niezaskarżalne w zwykłym trybie postępowań. Ostateczny charakter tego postanowienia oznacza w konsekwencji brak przeszkód do wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu nawet bezpośrednio po jego wydaniu. W niniejszej sprawie organ zachował właściwą kolejność, gdyż najpierw w dniu 7.01.2025 r. został rozpoznany wniosek o przywrócenie terminu, a dopiero potem zostało wydane postanowienie z dnia 8.01.2025 r. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Analiza akt sprawy doprowadziła jednak Sąd do wniosku, że skarżącym nie zostało prawidłowo doręczone postanowienie z dnia 7.01.2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Powyższą okoliczność przyznał organ w piśmie z dnia 22.04.2025 r. (k. 72 akt sądowych) i wynika ona wprost z pisma Poczty Polskiej z dnia 31 marca 2025 r. ( "...przesyłkę uznano za utraconą z powodu wystąpienia błędu technicznego, który skutkował brakiem wydruku przesyłki, a tym samym brakiem przekazania jej do doręczenia adresatowi." - k. 77 akt sądowych). Stosownie do art. 110 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. Na mocy art. 126 k.p.a. przepis ten stosuje się odpowiednio do postanowień. Z chwilą doręczenia aktu wchodzi on do obrotu prawnego. Czynność doręczenia musi zostać dokonana prawidłowo i organ musi dysponować z dokonania tej czynności odpowiednim potwierdzeniem. W zależności od formy doręczenia (za pośrednictwem operatora czy elektronicznie) będą to rożnego rodzaju dowody potwierdzenia. Dowody te podlegają załączeniu do akt sprawy. Są one urzędowym potwierdzeniem, że określona osoba dany dokument przesłany mu przez organ otrzymała. Dopiero posiadanie takiego dokumentu może stanowić podstawę do przyjęcia, że został on stronie w określonych okolicznościach, w sposób zgodny z prawem procesowym doręczony. Brak doręczenia w sposób zgodny z przepisami i potwierdzony zgodnie z wymogami formalnymi powoduje konieczność przyjęcia, że decyzja czy też postanowienie niedoręczone są aktami nieistniejącymi. Wynika to z tego, że decyzja czy postanowienie rozpoczyna swój byt prawny dopiero z chwilą doręczenia. Doręczenie jest w postępowaniu organów administracji publicznej czynnością wysoce sformalizowaną, stanowiąc gwarancje podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroniąc organy przed negatywnym skutkiem działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. W związku z tym czynność ta winna być dokonywana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. W orzecznictwie wskazuje się, że wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tą realizował samodzielnie czy też zlecał jej wykonanie innym prawem uprawnionym podmiotom (Wyrok WSA w Gliwicach z 9.04.2025 r., I SA/Gl 985/24, LEX nr 3857694.). Brak doręczenia skarżącym postanowienia Kolegium z dnia 7.01.2025 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania powoduje, że wydane w jego następstwie postanowienie z dnia 8.01.2025 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania musi być ocenione jako przedwczesne, co skutkuje naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro bowiem postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania nie weszło do obrotu prawnego, to konsekwentnie należy przyjąć, że wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z dnia 25.11.2024 r. nie został właściwie rozpatrzony. Tym samym nieprawidłowe okazało się postanowienie SKO z dnia 8.01.2025 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania wydane bez uprzedniego prawidłowego rozstrzygnięcia kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Konsekwencje stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania są poważne, gdyż powodują zamknięcie drogi do dalszego rozpatrywania sprawy. Jeżeli organ drugiej instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia o uchybieniu terminu. Uchybienie terminu nie podlega ocenom, ani stopniowaniu skali tego naruszenia. Nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia w tym zakresie (wyrok WSA w Poznaniu z 02.10.2019 r., sygn. akt: IV SA/Po 561/19, CBOSA). W okolicznościach niniejszej sprawy postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania mogło zapaść tylko w następstwie prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Brak wejścia do obrotu prawnego postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania skutkuje brakiem możliwości zakwestionowania przez stronę stanowiska organu w tej kwestii (zasadność odmowy przywrócenia terminu nie może być oceniana w sprawie niniejszej, która toczy się na skutek wniesienia skargi na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu) i powoduje, że stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania musi być uznane za przedwczesne. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. Zauważyć należy przy tym, że stwierdzona wadliwość zaskarżonego postanowienia nie wynika w żadnej mierze z nieprawidłowego działania organu, lecz z okoliczności od organu niezależnych, które zaistniały już po wydaniu tego postanowienia. Konstatacja ta nie zmienia jednak faktu, że zaskarżone postanowienie nie może się ostać z uwagi na pozbawienie strony prawa do sądowej kontroli postanowienia w przedmiocie przywrócenia terminu. Rozstrzygając sprawę ponownie organ II instancji zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zgodnie z art. 153 p.p.s.a. O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.