IV SA/Po 239/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu [...] maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po [...] w sprawie ze skargi G. P. i T. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wyrokiem z dnia [...] listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi G. P. i T. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za grunt przejęty pod drogę. T. P. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku składając również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z konkubiną, a jego jedyny majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. 2 ha, dom o pow. 50 m2 i samochód osobowy o wartości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył również, iż prowadzi mała firmę transportową (3 samochody ciężarowe), która nie przynosi regularnych dochodów. Opisując swoje wydatki wnioskodawca wskazał na czynsze dzierżawy ([...] zł) i koszty mediów i mieszkania ([...] zł.). W odpowiedzi na wezwanie Sądu wnioskodawca przedłożył wyciąg z konta bankowego konkubiny i własnego, na którym ujawniono środki za odszkodowanie za grunt drogowy którego saldo na dzień [...].12.2017 r. wynosi [...] zł, PIT 11 za 2017 r. wnioskodawcy, kopie rachunków za opał, energię elektryczną, deklaracje VAT 7 za okres wrzesień 2017 – luty 2018 r., wydruki z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za okres wrzesień 2017 – luty 2018 r. Wnioskodawca wyjaśnił również, że konkubina nie uzyskuje żadnych dochodów i oświadczył, że nie użytkuje żadnych pojazdów w gospodarstwie domowym. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 239/17 odmówiono skarżącemu prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 18 kwietnia 2018 r. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącego wniósł pismo zatytułowane "zażalenie". Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dokonanie błędnej oceny, że T. P. jest w stanie uiścić wpisu sądowego bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, a także że będzie w stanie zapłacić za wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika. W ocenie pełnomocnika Skarżącego suma uzyskanego odszkodowania pod grunt nie może zostać rozdysponowana przez Skarżącego, albowiem jest to kwota potrzebna na zakup ziemi w miejsce gruntu przejętego pod drogę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 j.t.- dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy wskazać, że od postanowienia referendarza sądowego przysługuje sprzeciw, co wprost wynika z art. 259 § 1 P.p.s.a. Natomiast pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, wniósł zażalenie na wskazane w sentencji postanowienie. Sąd jednak uznał, że mimo błędnego oznaczenia środka zaskarżenia, spełnia ono jednak wymogi sprzeciwu, w dodatku zostało wniesione w ustawowym terminie. Nie ma zatem przeszkód do nadania mu właściwego biegu (por. uchwała Sądu Najwyższego z 24 maja 2017 r., sygn. III CZP 2/17). Odmawiając przyznania Skarżącemu prawa pomocy Referendarz sądowy wskazał m.in. że na koncie bankowym Skarżącego ujawniona została kwota uzyskanego odszkodowania za grunt pod drogi, którego saldo na dzień [...].12.2017 r. wynosi [...] zł. Powyższa kwota z cała pewnością pozwala na opłacenie kosztów związanych z wniesioną skargą kasacyjną. Wbrew argumentacji wniosku z pierwszeństwa zaspokojenia z tych środków nie korzystają przyszłe zamierzenia inwestycyjne związane z zamiarem odtworzenia majątku i zakupem ziemi w miejsce gruntu przejętego pod drogę. Nie bez znaczenia jest również w ocenie Referendarza okoliczność, iż wnioskodawca w sposób ciągły prowadzi działalność gospodarczą, z której przychód miesięczny w okresie wrzesień 2017 – luty 2018 wynosi od [...] zł. do [...] zł. W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, powyższe wywody należy uznać za prawidłowe. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż posiadanie przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy stałych dochodów, nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) czy oszczędności w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wprawdzie okoliczność taka nie może być podstawą do "automatycznego" odmówienia stronie zwolnienia od kosztów, bez pełnego zbadania jej sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku (por. postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 89/11), jednakże w rozpatrywanej sprawie analiza akt sprawy nie dostarcza jakichkolwiek podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie pokryć należnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślenia wymaga, iż środki zgromadzone na rachunku bankowym Skarżącego pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Nie ma znaczenia dla sprawy fakt, iż Skarżący planuje z tych środków zakupić nową nieruchomość gruntową. Również kwestia dotycząca kosztów ponoszonych przez Skarżącego w celu załatwienia wszelkich spraw administracyjnych i biurowych w związku z kupnem nowej ziemi nie może wpłynąć na ocenę zaskarżonego postanowienia. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można przykładowo osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. W tej sytuacji jako prawidłowe należało ocenić stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.