IV SA/Po 240/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) NSA Paweł Miładowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi H. E.-Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ja decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/P. Miładowski /-/E.Kręcichwost – Durchowska /-/E. Makosz - Frymus Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 15 i 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U.05.86.732 ze zm. – dalej uzal) w związku z art. 20, art. 30 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2006/139/ 992 ze zm. - dalej uśr) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm. – dalej kpa), przyznano skarżącej H. E.-Z. zaliczkę alimentacyjną dla córki M.E. ur. [...] r., w kwocie [...] zł, na okres od [...] do [...] r. Skarżącą pouczono o obowiązkach informacyjnych wynikających z przepisu art. 18 ust. 2 uzal, w związku z art. 25 ust. 1 uśr. Dnia [...] r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. (dalej – MOPR) wpłynęło pismo Komornika Sądowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w P., w którym wniósł on o zaprzestanie wypłaty świadczenia w związku ze śmiercią dłużnika alimentacyjnego P.C. (zgon nastąpił dnia [...] r.), zobowiązanego do alimentacji na podstawie ugody zawartej dnia [...] r. w sprawie o sygn. [...]. Decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. nr [...] zmieniono decyzję z dnia [...] r., w ten sposób, że zaliczka alimentacyjna została przyznana na okres od [...] do [...] r. Skarżąca wniosła odwołanie od wyżej wymienionej decyzji z dnia [...] r. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. (dalej – Samorządowe Kolegium Odwoławcze, SKO) uchyliło decyzję z [...] r. oraz decyzję z [...] r. W uzasadnieniu wskazano, iż organ I instancji winien następnie, w odrębnym postępowaniu, nałożyć na skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Pismem z [...] r., doręczonym dnia [...] r. organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] r. do [...] r. i pouczył o możliwości zapoznania się z aktami. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta P. ustalił, że pobrane w okresie [...] do [...] r. świadczenia (zaliczka alimentacyjna, w wysokości [...] zł) są nienależne i podlegają zwrotowi w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia decyzji. W uzasadnieniu decyzji przywołano art. 15 uzal oraz art. 30 ust. 2 pkt 1, ust. 8 uśr. Odwołanie z dnia [...] r. wniosła skarżąca stwierdzając, że w istocie świadczenie w świetle przepisów byłoby nienależne, ale ona sama dopełniła obowiązków informacyjnych i osobiście zaniosła do Ośrodka Pomocy Społecznej akt zgonu dłużnika (informowała też o tym fakcie telefonicznie), zaś ośrodek wcześniej jeszcze niż skarżąca posiadał wiedzę o śmierci dłużnika, gdyż ten otrzymywał od niego pomoc i ośrodek informował bliskich o jego śmierci. Stąd skarżąca była przekonana o tym, że wypłacane świadczenia są należne. Jednocześnie zwróciła uwagę, że Komornik zawiadomił MOPR dopiero po 4 miesiącach od zgonu dłużnika, o fakcie jego śmierci. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję z [...] r. W uzasadnieniu decyzji przywołano art. 15 i 18 uzal oraz art. 30 ust. 2 pkt 1 i ust. 6 uśr. Podniesiono, że zgon dłużnika alimentacyjnego spowodował bezprzedmiotowość postępowania egzekucyjnego skierowanego przeciwko niemu. Zaś warunkiem przyznania uprawnienia do świadczenia jest bezskuteczność egzekucji. Ubocznie wskazano na art. 16 uzal dający możliwość umorzenia zadłużenia. Skargę z dnia [...] r. złożyła skarżąca zarzucając, iż decyzje organów są sprzeczne z Konstytucją oraz zawierają błędy formalne. W szczególności zarzuciła, iż organy powołują błędny dokument jako zobowiązujący do świadczeń (bez dodatkowych wyjaśnień), a skarżąca, wbrew twierdzeniom organów, nie jest wdową, ponieważ dłużnik nie był jej mężem, ale ojcem jej dziecka. Nadto wskazała, że w uzasadnieniu decyzji II instancji nie odniesiono się do zarzutu skarżącej, iż organ wiedział wcześniej o zgonie dłużnika oraz że sama skarżąca o tym zawiadamiała, zaś organ nie poczynił w związku z tym żadnych kroków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i przywołał argumentację z decyzji organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, iż nie kwestionowano faktu samotnego wychowywania dziecka przez skarżącą, a jedynie przywołano wyrok rozwodowy jako podstawę zobowiązania zmarłego dłużnika do alimentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak ze względów innych, aniżeli wskazane w skardze. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Zgodnie zaś z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie Sąd uznał za konieczne zastosowanie art. 135 ppsa i uchylił tak zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] r. oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] r., a to za względów wskazanych poniżej. Decyzją organu I instancji z dnia [...] r. przyznano zaliczkę alimentacyjną na okres od [...] do [...] r. Z uwagi na wniosek komornika w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczenia wydana została następnie decyzja zmieniająca organu I instancji z dnia [...] r. przyznająca zaliczkę na krótszy okres: od [...] do [...] r. A zatem wszystkie świadczenia wypłacone skarżącej po dniu [...] r. stałyby się nienależnymi po uprawomocnieniu tej decyzji. W konsekwencji wniesienia odwołania od powyższego rozstrzygnięcia zapadła decyzją organu II instancji z [...] r. uchylając decyzję z [...] r. oraz decyzję z [...] r. Skutek wydania tej drugoinstancyjnej decyzji był taki, że skarżącej nie zostało przyznane żadne świadczenie, ponieważ utraciła moc decyzja je przyznająca i decyzja zmieniająca tę decyzje przyznającą. Idąc dalej – w rezultacie wszelkie dotychczas pobrane przez skarżącą świadczenia, które do tej pory miały podstawę w decyzjach uchylonych stały się nienależne, albowiem przestała istnieć podstawa ich przyznania. A zatem nienależnie pobrane stały się również świadczenia pobrane w okresie, gdy dłużnik alimentacyjny jeszcze żył. Świadczenie przyznano przecież pierwotnie od dnia [...] r., zaś zgon dłużnika alimentacyjnego nastąpił [...] r., a zatem po upływie ponad 3 miesięcy, w ciągu których zaliczka alimentacyjna przysługiwała i nie było podstaw do jej "odebrania" w związku ze zgonem zobowiązanego do alimentacji. Tego skutku zdawał się nie zauważyć organ II instancji, uchylając w całości decyzje z dnia [...] r. oraz [...] r. Wydawane następnie decyzje nie uwzględniały powyższego stanu rzeczy, i tak decyzją z dnia [...] r. organ I instancji ustalił, że pobrane w okresie [...] do [...] r. świadczenia są nienależne i podlegają zwrotowi. W istocie jednak, jak wskazano powyżej, na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] r. nienależne stały się wszystkie świadczenia, które pobrała skarżąca. Organ nie wyjaśnił przy tym na jakiej podstawie orzekając przyjął takie właśnie daty graniczne ([...] i [...] r.). Należy wskazać, iż powinny to być daty: początkowa - [...] roku (ponieważ jest to dzień, od którego nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania egzekucyjnego, a zatem w istocie koniec jego bezskuteczności) oraz końcowa - data wstrzymania skarżącej wypłaty świadczeń (być może był to dzień [...] roku, ale tego organ w decyzji, z obrazą przepisów proceduralnych, nie wyjaśnił). Nadto organ powinien był wyjaśnić jaka kwota (w jakiej wysokości i kiedy wypłacona) jest nienależna i podlega zwrotowi. Nie można, w świetle chociażby art. 8 kpa uznać za prawidłowe poprzestanie jedynie na finalnym wskazaniu jakieś kwoty bez dodatkowych wyjaśnień. Przede wszystkim jednak należy wskazać, że organ I instancji nie orzekł o przyznaniu świadczenia za okres od dnia [...] r. do dnia [...] r. (data zgonu dłużnika alimentacyjnego), a takie świadczenie się skarżącej należało. Następnie w toku postępowania, na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania (którego zarzutów organ, z naruszeniem w szczególności art. 77 i 107 kpa oraz w sprzeczności z istotą zasady dwuinstancyjności postępowania, nie rozpatrzył) wydana została decyzja drugoinstancyjna z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję z [...] r., a zatem nie konwalidująca zaistniałej sytuacji. Z opisanych względów koniecznym stało się uchylenie decyzji organów z dnia [...] r., [...] r. oraz [...] r. W konsekwencji takiego rozstrzygnięcia pozostaje w mocy decyzja organu I instancji z dnia [...] r. zmieniona decyzją z dnia [...] r., a zatem dla skarżącej oznacza to, iż przyznano jej świadczenie - zaliczkę alimentacyjną dla córki M.E., w kwocie [...] zł, na okres od [...] do [...] r. Pobrane zatem przez skarżącą po dacie [...] r. świadczenia byłyby po uprawomocnieniu się tej decyzji świadczeniami pobranymi nienależnie. Rozpoznając odwołanie od decyzji z dnia [...] r. organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sadu. W zaistniałej sytuacji, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa orzeczono jak w sentencji. Ponieważ w sprawie niniejszej skarga została uwzględniona – należało orzec na podstawie art. 152 ppsa, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ P. Miładowski /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ E. Makosz-Frymus