IV SA/Po 242/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 marca 2009 r. sprawy ze skargi I. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w części w jakiej nie orzeczono o prawie do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2007 r. do 31 stycznia 2008 r., 2. uchyla decyzję Burmistrza P. z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] /-/ B.Popowska /-/ E.Makosz-Frymus /-/ M.Dybowski Dnia 17 lipca 2007 r. I. J. zwróciła się z wnioskiem do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca przedłożyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 02 lipca 2007 r. zaliczające Skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do dnia 31.07.2008 r. Decyzją z [...] lipca 2007 r. Nr [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w P. odmówił I. J. przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunków do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające Skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność powstała po 21 roku życia. Zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie po 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. W dniu 08 lutego 2008 r. I. J. złożyła ponownie wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, w załączeniu przedkładając wyrok Sądu Rejonowego w P. Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r., zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w ten sposób, że I.J. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do dnia 3 grudnia 2010 r. oraz stwierdzający, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia i datuje się od stycznia 1999 r. [...] marca 2008 r. Dyrektor OPS w P. wydał decyzję Nr [...] przyznającą zasiłek pielęgnacyjny I. J. na okres od dnia 01.02.2008 r. do 31.12.2010 r. W uzasadnieniu organ podniósł, że Skarżąca złożyła wniosek o zasiłek 29 lutego 2008 r. i na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w P. spełnia warunki do otrzymania świadczenia. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (uśr), prawo do zasiłku ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. W przypadku p. I. J. nie mają zastosowania art. 24 ust. 3a i 3b ustawy. Na powyższą decyzję I. J. złożyła 18 marca 2008 r. odwołanie. Zdaniem Skarżącej, zasiłek powinien być wypłacony od dnia 17.07.2008 r. czyli od daty złożenia pierwszego wniosku o zasiłek. Czuje się skrzywdzona przez Ośrodek Pomocy Społecznej, gdyż jego pracownicy wiedzieli o tym, że sprawa toczy się przed sądem, a Skarżąca oczekuje na wyrok Sądu Rejonowego w sprawie zmiany orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu ds. Niepełnosprawności. Dodała, że jest samotnie wychowującą matką chorą na aplazję szpiku kostnego, a przyznanie tych pieniędzy pokryłoby choć część Jej wydatków. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ podkreślił, że odwołująca po raz pierwszy złożyła wniosek o ustalenie zasiłku w dniu 17 lipca 2007 r., legitymując się wówczas orzeczeniem wydanym przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Wniosek ów był pierwszym wnioskiem I. J., a decyzja odmawiająca zgodna była z normą art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dniu 08 lutego 2008 r. p. I. J. złożyła ponownie wniosek o ustalenie uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego, załączając wyrok Sądu Rejonowego w P. zmieniający orzeczenie WZd/sOoN, stwierdzając, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Organ powołał się na art. 24 ust. 2 uśr, zgodnie z którym skarżąca otrzymała zasiłek od pierwszego dnia miesiąca w którym złożyła wniosek. W niniejszej sytuacji nie ma zastosowania art. 24 ust. 3a i 3b ustawy, ponieważ przyznane prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie jest kontynuacją wcześniej nabytych uprawnień do tego zasiłku. W takim stanie rzeczy I. J. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca stwierdziła, że pracownicy OPS w P. wprowadzili ją w błąd. Poinformowano skarżącą, że gdy będzie miała wyrok Sądu, Ośrodek dokona późniejszej spłaty, wypłacając zasiłek od miesiąca, w którym Skarżąca złożyła pierwszy wniosek. Nadto, gdy składała pierwsze podanie "de facto" zaliczała się do osób niepełnosprawnych, gdyż sąd zmienił całe orzeczenie. W odpowiedzi na skargę, Organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest bezsporny między stronami i nie budzi wątpliwości Sądu. Sporną w niniejszej sprawie pozostała jednak kwestia określenia daty początkowej okresu, na jaki organy przyznały skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Orzekając w tym zakresie, organy I i II instancji powołały się na treść art. 24 ust 2 ustawy. Istotna jest zatem wykładnia przepisu art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992- dalej uśr), którą Sąd przeprowadzi z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007r. wydanego w sprawie sygn. akt P 28/07. Wskazany przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r. określa, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W myśl art. 16 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W przedmiotowej sprawie, wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego został przez Skarżącą złożony po raz pierwszy 17 lipca 2007 r. Z uwagi na przedłożone orzeczenie WZd/sOoN stwierdzające, że niepełnosprawność powstała po 21 roku życia, organ odmówił Skarżącej przyznania zasiłku. Ponownie I, J, złożyła wniosek 29 lutego 2008 r., załączając wyrok SR Wydział Ubezpieczeń Społecznych w P. orzekający, że niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. W kontekście powyższych rozważań zwrócić należy uwagę na istotne - dla rozstrzygnięcia na gruncie niniejszej sprawy – tezy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 (ogłoszony w dniu 30 października 2007 r. Dz.U. Nr 200, póz. 1446). Wyrokiem tym art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności, bowiem od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia, zainteresowany ma prawo uzyskać - w ustawowym trybie - zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą interes niepełnosprawnego w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Trybunał Konstytucyjny zauważył, iż tej spójnej konstrukcji, wynikającej z art. 69 Konstytucji, przeczy rozwiązanie przyjęte w art. 24 ust. 2 ustawy, wprowadzające bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku (począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o zasiłek). Natomiast zainteresowany ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości od daty wskazanej przez władzę publiczną ustalającej wystąpienie niepełnosprawności - w ustawowym trybie. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Wskazana w art. 24 ust. 2 regulacja prawna wykluczała możliwość uzyskania przedmiotowego świadczenia za okres poprzedzający miesiąc, w którym wnioskodawca przedłożył organowi wszystkie wymagane dokumenty, nawet jeśli z treści tych dokumentów wynikało, że strona spełniła materialne wymogi do otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego w dacie wcześniejszej. Sąd zwraca organowi uwagę, iż z dniem 02 stycznia 2009 r. wszedł w życie przepis art. 24 ust. 2a i 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pierwszy z nich stanowi, że "jeżeli osoba w okresie trzech miesięcy od wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności złoży wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności". Tak więc, w art. 24 ust. 2a została ustalona zasada nabywania po raz pierwszy prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, uwzględniająca możliwość opóźnienia w wydawaniu przez powiatowy zespół odpowiedniego orzeczenia. Należy dodać, że to właśnie ten przepis obejmuje stan faktyczny niniejszej sprawy. Z kolei w art. 24 w ust. 3a ustawy zostały określone zasady nabywania prawa do – świadczeń rodzinnych, uzależnionych od niepełnosprawności w przypadku kontynuacji ich pobierania. Rozwiązanie to umożliwia nabycie prawa do świadczeń za okres wsteczny, w przypadku gdy między utratą ważności jednego orzeczenia, a wydaniem nowego orzeczenia nastąpiła przerwa. Jak z powyższego wynika, przepisy ust. 2a i 3a, wprowadzone do art. 24 ustawy, mają charakter szczególny względem pozostałych przepisów dotyczących sposobu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W art. 24a ustawy znalazły się przepisy dotyczące uzupełniania dokumentacji. Odnoszą się one do wszystkich świadczeń rodzinnych, a więc także mogą mieć zastosowanie do zasiłku pielęgnacyjnego i innych świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, gdy strona złoży wniosek do urzędu gminy bez właściwej dokumentacji. W myśl ust. 3 tego artykułu: "w przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest niewydanie dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym, w odrębnych przepisach, terminie oraz osoba może to udokumentować, świadczenia przysługują począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony." Na wejście w życie oczekuje ustawa o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rozwiązania tej ustawy wynikają przede wszystkim z uznania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 października 2007 r. (sygn. akt P 28/07) za niekonstytucyjny art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.), w zakresie w jakim dotyczy ustalania uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego. Dokonując oceny powyższego Sąd stwierdził, iż wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne obu instancji, jako naruszające prawo ze względu na to, że oparto je na niekonstytucyjnym przepisie art. 24 ust. 2 ustawy, podlegają usunięciu z obrotu prawnego. Z tego samego powodu uznano za konieczne wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji odmawiającej przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia 19 lipca 2007 r. Rozpoznając ponownie sprawę, organ winien mieć na uwadze wskazania Sądu i dostosować swoje rozstrzygnięcie do obowiązujących w dacie orzekania przepisów prawnych. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ B. Popowska /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski