IV SA/Po 243/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 września 2012 r. sprawy ze skargi A.R. na decyzję Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki Poznańskiej z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki Poznańskiej na rzecz Skarżącego A.R. kwotę [...] ([...] złotych) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011r., działając na podstawie art. 175 ust. 2, art. 176 ust. 3 oraz art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm. – dalej ustawa) po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie nagrody rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2011/2012, nie przyznała A.R. nagrody rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż podstawą do odmowy przyznania świadczenia było wykorzystanie środków finansowych na w/w stypendium. A.R. kwestionując powyższą decyzję wniósł skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu. Zaskarżonej decyzji zarzucono mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego t.j. art. 181 ust. 1 oraz art. 186 ust. 1 ustawy, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem powszechnie obowiązującego przepisu prawa (art. 181 ust. 1 ustawy), wyłącznie na podstawie przesłanki wykorzystania środków finansowych, tj. przesłanki ustanowionej z przekroczeniem delegacji ustawowej wynikającej z art. 186 ust. 1 ustawy w Regulaminie przyznawania pomocy materialnej studentom Politechniki [...] (Załącznik do Zarządzenia nr 26 Rektora Politechniki [...] z dnia 3.10.2011r., RO/X/26/2011). Skarżący wskazał również na mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania t.j. art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - dalej k.p.a.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie wskazanie w zaskarżonej decyzji imion i nazwisk członków orzekającej Komisji. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej Politechniki [...] z dnia [...].12.2011r. w całości i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...].11.2011 r. w części dotyczącej nie przyznania skarżącemu stypendium Rektora dla najlepszych studentów. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż przepis art. 181 ust. 1 ustawy jako jedyne kryterium przyznania stypendium za wyniki w nauce przewiduje uzyskanie za rok studiów wysokiej średniej ocen. Skarżący podniósł, że w/w kryterium spełnia, gdyż podczas dwóch ostatnich semestrów studiów dziennych inżynierskich I stopnia uzyskał średnią ocen 4,72. w skardze wskazano, że w przepisie art. 181 ust. 1 ustawy nie przewidziano możliwości wprowadzenia w regulaminie materialnoprawnego terminu, którego upływ mógłby udaremnić lub ograniczyć studentowi prawo do stypendium. Z jego treści nie wynika, aby Rektor został upoważniony do wprowadzania w regulaminie takiego rodzaju terminu. Tymczasem, zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom Politechniki [...] (Załącznik do Zarządzenia nr 26 Rektora Politechniki [...] z dnia 3.10.2011 r., RO/X/26/2011), świadczenia pomocy materialnej wymienione w § 1 ust. 1 (w tym stypendium dla najlepszych studentów) są przyznawane na wniosek studenta złożony w terminie ogłoszonym przez Rektora. Świadczenia, o których mowa w ust. 1 przyznawane są studentom, którzy złożyli wnioski stypendialne we właściwym terminie. Wnioski złożone lub uzupełnione po terminie są rozpatrywane do wyczerpania środków przeznaczonych na stypendia. Skarżący podkreślił, iż warunek do otrzymania stypendium naukowego w postaci złożenia wniosku w terminie wyznaczonym przez Rektora wykracza poza zakres spraw przekazanych w art. 186 § 1 ustawy do regulacji regulaminowej. Gdyby intencją ustawodawcy było wprowadzenie ograniczenia czasowego do składania wniosków o stypendium naukowe, to niewątpliwie taki zapis znalazłby się w prawie materialnym, tj. w przepisach ustawy. Na potwierdzenie powyższego, skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2006 r. sygn. akt I OSK 646/2006, wyrok WSA w Łodzi z dnia 9 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Łd 145/2008 i z dnia 31 stycznia 2008 sygn. akt III SA/Łd 623/2007, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wr 803/2006 oraz z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 109/2009). Skarżący podniósł również, że zarówno w doktrynie jak i w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że podstawą materialnoprawną decyzji może być jedynie przepis prawa powszechnie obowiązującego. Jest rzeczą oczywistą, że regulamin studiów nie może stanowić samoistnej podstawy materialnoprawnej decyzji bez odwołania się wprost do przepisów rangi ustawowej. Zastosowany w niniejszej sprawie sposób postępowania organów orzekających narusza konstytucyjną zasadę równości zawartą w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i przedstawioną m.in. w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 1988 r. sygn. akt U. 7/87 (OTK 1988 poz. 1) i wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2001 r. sygn. akt K. 22/2001 (OTK ZU 2001/7 poz. 215). Z ostrożności skarżący wywodzi, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie może ponosić negatywnych skutków złożenia wniosku o stypendium po terminie wyznaczonym przez Rektora, gdyż uzyskał on status studenta, uprawniający do starania się o stypendium już po upływie przedmiotowego terminu. Termin ten upływał w dniu 19.10.2011 r., tymczasem skarżący dowiedział się o przyjęciu go na studia dopiero w dniu 21.10.2011r., kiedy to otrzymał w tej sprawie telefon z dziekanatu. Wówczas skarżący niezwłocznie udał się na uczelnię i złożył stosowny wniosek. Wcześniej skarżący studiował na Politechnice [...], gdzie otrzymał stypendium za dobre wyniki w nauce, z którego jednak zrezygnował po uzyskaniu informacji o przyjęciu na studia w P. Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki [...] w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej P.p.s.a.), sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a., a więc w sposób przekonywujący. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 P.p.s.a.). Podkreślić należy również, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 P.p.s.a. podstawą wyrokowania są akta sprawy. W nawiązaniu do powyższego, stwierdzić należy, że przedstawione przez organ odwoławczy akta są niekompletne. W szczególności brak jest w aktach decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...].11.2011r. Z akt nie wynika również data doręczenia stronie decyzji pierwszoinstancyjnej. Powyższych braków w aktach organ odwoławczy nie uzupełnił, pomimo wezwania Sądu z dnia 18.04.2012r. (k. 18 akt sądowych) i z dnia 18.05.2012r. (k. 34 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie organ przesłał wyłącznie regulamin przyznawania pomocy materialnej studentom Politechniki [...], decyzję z dnia [...].12.2011r., odwołanie od decyzji organu I instancji i wniosek o przyznanie stypendium. Powyższe powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Na podstawie przesłanych akt nie można bowiem dokonać właściwej kontroli przeprowadzonego postępowania. Nie można jednoznacznie stwierdzić, czy decyzja I instancji weszła do obrotu prawnego; kiedy została doręczona i czy organ odwoławczy dokonał oceny terminowości złożenia odwołania, co zgodnie z art. 134 k.p.a. jest podstawowym obowiązkiem organu odwoławczego. Organ odwoławczy w pierwszej kolejności powinien zbadać właśnie te kwestie formalne związane z doręczeniem decyzji organu pierwszej instancji. Obok formalnych okoliczności związanych z doręczeniem (i datą doręczenia), równie istotnym dla kontrolującego sądu jest zapoznanie się z treścią zaskarżonej decyzji, celem kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia. Brak w aktach administracyjnych wspomnianych danych sprawia, że niemożliwym było jednoznaczne stwierdzenie przez Sąd zachowania przez stronę omawianego terminu, a jednocześnie wykluczenie sytuacji, w której organ odwoławczy rozstrzygałby w sprawie zakończonej ostateczną decyzją organu I instancji. Zauważyć bowiem trzeba, że nieważną byłaby decyzja organu II instancji wydana w sprawie, w której odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Niezależnie od powyższego podnieść należy, że brak decyzji organu pierwszej instancji uniemożliwił weryfikację stanowiska zajętego przez organ odwoławczy. Mając więc na uwadze fakt, że Sąd dokonuje kontroli na podstawie akt sprawy, zasadnym jest uchylenie decyzji organu odwoławczego ze wskazaniem naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Z lakonicznego stwierdzenia organu odwoławczego nie wynika również, jaki materiał dowodowy stał się podstawą rozstrzygnięcia. Brak jest bowiem jakichkolwiek dokumentów na potwierdzenie podnoszonego w uzasadnieniu decyzji faktu braku środków na wypłatę skarżącemu stypendium za wyniki w nauce. Ponadto, zastrzeżenia budzi sama treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie przedstawił bowiem żadnej argumentacji dotyczącej podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Organ nie odniósł się również konkretnie do zarzutów sformułowanych przez skarżącego w odwołaniu, co stanowi naruszenie art. 107 k.p.a. Wprawdzie wykazana powyżej niekompletność akt i uzasadnienia orzeczenia organu odwoławczego uniemożliwia dokonanie przez Sąd kategorycznej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy, to jednak odnosząc się do zawartej w skardze argumentacji co do meritum zagadnienia, należy wskazać, że ustawa o szkolnictwie wyższym nie zawiera przepisów szczegółowych o zasadach i trybie przyznawania stypendiów dla najlepszych studentów. W art. 186 ust. 1 ustawy zamieszczona została delegacja dla rektora do ustalenia w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego szczegółowego regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej. Oczywistym jest, że uregulowania owego regulaminu muszą dotyczyć całości problematyki związanej z realizacją przysługującego studentom prawa do otrzymania pomocy materialnej, w tym do stypendium dla najlepszych studentów. Warunkiem koniecznym było więc wprowadzenie jasnych i czytelnych kryteriów formalnych, których spełnienie skutkować będzie otrzymaniem pomocy. Takim warunkiem jest m.in. określenie terminu, a wynika on z obiektywnej potrzeby wyznaczania terminu składania wspomnianych wniosków, skoro uczelnia dysponuje określoną kwotą do ścisłego rozdysponowania. Z §6 ust. 1 regulaminu wynika, że wnioski złożone po terminie są rozpatrywane do wyczerpania środków przeznaczonych na stypendia. Z treści tego przepisu nie wynika jednak, że organ w regulaminie usankcjonował termin materialno- prawny, lecz wprowadził termin porządkowy, do czego był uprawniony. Mając powyższe na uwadze zgodzić należy się ze skarżącym, iż termin do złożenia wniosku o przyznanie jest terminem porządkowym. Z treści zaskarżonej decyzji organu odwoławczego nie wynika jednak, aby uchybienie terminowi było podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Zgodnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, powodem do odmowy przyznania świadczenia był brak środków, co jest oczywistą przesłanką do odmowy przyznania świadczenia dla osób, które uchybiły terminowi w przypadku wcześniejszego wykorzystana środków. Takiego uzasadnienia decyzji o odmowie przyznania stypendium nie wyklucza się w orzecznictwie (vide wyrok NSA z dnia 05.12.2006 sygn. akt I OSK 646/06, LEX nr 213865). Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku wskazania w decyzji członków organu kolegialnego jakim jest Uczelniana Odwoławcza Komisja Stypendialna, wskazać należy, iż zaskarżoną decyzję podpisał w jej Przewodniczący. Podpisanie decyzji przez Przewodniczącego Komisji jest zgodne z art. 177 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym decyzje wydane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną podpisują przewodniczący tych komisji lub działający z ich upoważnienia wiceprzewodniczący. Tym niemniej zgodzić należy się ze skarżącym, iż w decyzji brak jest określenia członków odwoławczego organu kolegialnego, którzy powinni być wymienieni z imienia i nazwiska. W aktach brak jest również protokołu z posiedzenia Uczelnianej Odwoławczej Komisji Stypendialnej. Powyższe oznacza więc brak możliwości ustalenia składu organu podejmującego decyzję, jak i faktycznego odbycia posiedzenia w składzie zgodnym z regulaminem przyznawania pomocy materialnej studentom Politechniki [...]. Powyższe stanowi naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy ponownie prowadząc postępowanie skompletuje akta sprawy o brakującą decyzję organu I instancji wraz z dowodem doręczenia i oceni formalne przesłanki wszczęcia postępowania odwoławczego. Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, organ odwoławczy uwzględni wszelkie wymagania stawiane przez przepisy k.p.a., zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym uzasadnieniu i oceni dochowanie przez organ I instancji przepisów postępowania, w tym m.in. art. 107 §1 k.p.a. W przypadku, gdyby z treści rozstrzygnięcia organu I instancji wynikało, że jedynym powodem odmowy przyznania skarżącemu stypendium było uchybienie terminu do złożenia wniosku o przyznanie stypendium, organ odwoławczy powinien uchylić decyzję organu I instancji ze wskazaniem, że zasadnym jest ustalenie, czy na dzień 15.11.2011 r. Wydziałowa Komisja Stypendialna dysponowała środkami na wypłatę stypendium za wyniki w nauce. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" P.p.s.a. orzekał jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzeczenia objęte pkt 2 i 3 sentencji znajdują oparcie w przepisach art. 200 i 152 P.p.s.a.