IV SA/Po 25/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Donata Starosta po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Rufina Sokołowskiego na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 25/18 w sprawie ze skargi Rufina Sokołowskiego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2017r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie R. S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, a źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie wnioskodawcy ([...] zł.) i syna ([...] zł.). Opisując swój stan majątkowy wnioskodawca wskazał budynek mieszkalny o pow. 270 m2 (o wartości ok. [...] obciążony wypowiedzianymi kredytami na kwotę ok. [...]), 3800 udziałów w [...] Sp. z o.o. w restrukturyzacji – wartość ujemna w rezultacie pożaru, 45 udziałów w gospodarstwie Rolnym [...] o wartości nominalnej [...] zł. zabezpieczone zajęciem. Opisując wydatki wnioskodawca ujawnił czynsz najmu [...] zł., media (ok. [...] zł.). W piśmie załączonym do wniosku wyjaśniono, że nieruchomości położone w K., B. objęte są umową zawartą przed mediatorem o spłatę pożyczki, nieruchomość gruntowa w G. objęta jest wpisem hipotecznym zaś nieruchomość zabudowana garażem objęta jest zabezpieczeniem. Zgodnie z informacjami wnioskodawcy również stado bydła 213 sztuk jest zajęte w postępowaniu zabezpieczającym. W uzupełnieniu powyższego wniosku wnioskodawca przedłożył kolejny wniosek poszerzając go o ustanowienie radcy prawnego. Opisując stan majątkowy wnioskodawca ujawnił: - nieruchomość gruntową w D. przy ul. [...] o pow. 2100 mkw (szacunkowa wartość [...] zł.) wspólność majątkowa małżeńska obciążony hipoteką umowną [...] zł. i hipoteką przymusową [...] zł. - nieruchomość gruntową w K. i [...] o łącznej pow. 174 ha o wartości [...] zł. (udział wynoszący Ľ) obciążona prawem odkupu do 12.08.2018 i hipoteką umowną na wartość 4,2 mln, - stado bydła w ilości 213 szt. Udział Ľ zastaw rejestrowy na kwotę [...]zł. - garaż o pow. 10 mkw (szacunkowa wartość [...] zł.) wspólność majątkowa małżeńska hipoteka przymusowa na kwotę [...]zł. - 45 udziałów o wartości [...] zł każdy w Gospodarstwie Rolno – Hodowlanym [...] Sp. Z o.o. obciążone zastawem rejestrowym do kwoty [...]zł., - 3200 udziałów o wartości nominalnej [...] zł. każdy w [...] Sp. z o.o. w restrukturyzacji - Wierzytelność na kwotę [...]zł. od [...] Sp. Z o.o. w restrukturyzacji z tytułu pożyczek nie do wyegzekwowania z powodu pożaru. Wnioskodawca przedstawił również stan majątkowy syna w tym prawo do lokalu własnościowego i 5% udziałów w Nanoplastics Sp. z o.o. o wartości [...] zł. opisując zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca ujawnił pożyczkę w [...] kapitał K. na kwotę [...]zł., której termin spłaty już upłynął, wypowiedziany kredyt w PKO BP na kwotę [...]zł., poręcznie kredytu wymagalnego w W. Banku Spółdzielczym w P. na kwotę [...]zł. oraz koszty ponoszone za mieszkanie, które w części przypadającej na wnioskodawcę wynoszą [...] zł. Postanowieniem Referendarza sądowego z dnia 6 marca 2018r r., sygn. akt IV SA/Po [...] odmówiono skarżącemu prawa pomocy. Sprzeciw na to postanowienie złożył R. S.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 j.t.- dalej jako "Ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 Ppsa). Stosownie do treści art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. radcy prawnego. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W rozpoznawanej sprawie skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej skarżącej strony. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Innymi słowy to na stronie postępowania, wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (postanowienie z 21 lutego 2013 r, II FZ 87/13, 19 grudnia 2012, II FZ 972/12). Mając powyższe na uwadze Sąd w tej sprawie stwierdził, że sprzeciw nie zawiera uzasadnionych podstaw, a orzekający w sprawie referendarz sądowy ocenił sytuację majątkową wnioskodawcy na podstawie pełnego, dostępnego w dniu orzekania materiału dowodowego, który jednakże nie pozwalał na przyjęcie, że sytuacja majątkowa strony jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawcy, ale także posiadany majątek i oszczędności. Wydając zaskarżone postanowienie referendarz sądowy słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący wraz z osobami pozostającymi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskuje stały dochód wynoszący [...] zł netto, z czego ok. [...] zł przeznaczany jest na stałe opłaty. Skarżący posiada znaczy majątek tj. dom o wartości [...]. zł, nieruchomość gruntową o pow. 2100 mkw i 174 ha. Ponadto Skarżący posiada 3200 udziałów o wartości nominalnej [...] zł każdy w [...] Sp. z o.o. w restrukturyzacji oraz 45 udziałów o wartości [...] zł każdy w Gospodarstwie Rolno – Hodowlanym [...] Sp. z o.o. obciążone zastawem rejestrowym do kwoty [...]zł. Skarżący przedstawił również stan majątkowy syna w tym prawo do lokalu własnościowego i 5% udziałów w [...] Sp. z o.o. o wartości [...] zł. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, iż posiadanie przez stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy stałych dochodów oraz nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wprawdzie okoliczność taka nie może być podstawą do "automatycznego" odmówienia stronie zwolnienia od kosztów, bez pełnego zbadania jej sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku (por. postanowienie NSA z 11 marca 2011 r., sygn. akt II GZ [...]), jednakże w rozpatrywanej sprawie analiza akt sprawy nie dostarcza jakichkolwiek podstaw do uznania, iż skarżący nie jest w stanie pokryć należnych kosztów sądowych bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania. W ocenie Sądu nie można na podstawie przesłanych dokumentów stwierdzić, że w chwili obecnej z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja. Sam wpis o ustanowieniu hipoteki przymusowej i hipoteki umownej w kwotach ujawnionych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w uzupełnieniu pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest równoznaczny z wykazaniem, że wszczęto egzekucję z nieruchomości. Postępowania o wpis hipoteki przymusowej nie można traktować jak postępowania egzekucyjnego, a hipoteki przymusowej, jako środka egzekucyjnego – takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II CSK [...], LEX nr 1363191. W wyroku tym Sąd stwierdził m.in., że postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia przez obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową (art. 747 pkt 2 kpc) nie nadaje się do wykonania w postępowaniu egzekucyjnym, podlega wykonaniu w postępowaniu rozpoznawczym nieprocesowym uregulowanym w art. 626(1)-626(13) kpc. Zaspokojenie wierzyciela z nieruchomości, na której ustanowiona została hipoteka przymusowa następuje w postępowaniu egzekucyjnym, którego nie wszczyna ani wniosek o wpis hipoteki do księgi wieczystej, ani dokonanie takiego wpisu. Na marginesie Sąd wskazuje, że strona, która składa wniosek o podział nieruchomości powinna liczyć się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z tym konsekwencji, m.in. kosztami wynikającymi z opłaty adiacenckiej, a w dalszej kolejności poniesienia kosztów sądowych. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz obiektywnie pozbawionych możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że zachodzi wobec niego ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy, w zakresie całkowitym. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 Ppsa orzeczono jak w sentencji.