IV SA/Po 258/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Jarosz Sędziowie WSA Tomasz Grossmann (spr.) WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Pismem z dnia [...] listopada 2011 r., uzupełnionym pismem z dnia [...] listopada 2011 r. i doprecyzowanym "oświadczeniem" z dnia [...] listopada 2011 r., J. T. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wraz z odsetkami i pozostałymi kosztami), do zwrotu których został zobowiązany decyzjami Wójta: z dnia [...] listopada 2009 r., z dnia [...] kwietnia 2011 r. i z dnia [...] listopada 2011 r. Wskazał, że jest w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i mieszkaniowej. Choruje, jest po leczeniu szpitalnym i pod ścisłą kontrolą lekarzy. Legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym; jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy. Nie ma środków do życia i korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Mieszka tymczasowo u siostry. Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], Wójt – działając na podstawie art. 2, art. 25, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 27 ust. 9, art. 28 ust. 1 pkt 1-4 oraz art. 30 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, z późn. zm., dalej: "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", w skrócie: "u.p.o.u.a.") odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami wypłaconych wierzycielce, M. T., na rzecz dzieci, J. T. i M. T., w okresach świadczeniowych: – 2008/2009 – w kwocie 3.950,00 zł, – 2009/2010 – w kwocie 5.320,00 zł, – 2010/2011 – w kwocie 5.860,00 zł. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Wnioskodawca zamieszkuje u swojej siostry i szwagra. Siostra ponosi całkowity koszt utrzymania mieszkania i wyżywienia brata. Wnioskodawca jest objęty pomocą Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. Według informacji uzyskanych od komornika sądowego Wnioskodawca dokonuje miesięcznych wpłat na poczet świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 200 zł. Wnioskodawca jest rozwiedziony, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak nie udokumentował, czy pobiera zasiłek pielęgnacyjny, stały, czy inne świadczenie. Pomimo przedłożenia zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia nie udokumentował żadnych kosztów związanych z leczeniem. Organ wskazał, że łączne zadłużenie Wnioskodawcy z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi, za okres od dnia 01 grudnia 2008 r., 15.880 zł plus odsetki ustawowe. Biorąc pod uwagę powyższe organ I instancji odmówił umorzenia ww. należności. Zaznaczył, że może przychylić się do rozłożenia należności na dogodne raty, jeżeli strona wystąpi do organu z takim wnioskiem. Od opisanej decyzji odwołanie złożył Wnioskodawca oceniając, że decyzja jest dla niego niezrozumiała. Napisał, że spełnia warunki pozytywnego załatwienia wniosku, a wszelkie potrzebne dokumenty są w aktach sprawy. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO") – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy ustalił, że wobec Wnioskodawcy zostały wydane dotąd trzy decyzje zobowiązujące do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Pismem z dnia [...] września 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] zawiadomił Prokuraturę Rejonową w [...] o popełnieniu przez Skarżącego przestępstwa, o którym mowa w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. W dniu 31 sierpnia 2011 r. został przekazany do Sądu Rejonowego w [...] akt oskarżenia w tej sprawie. Wnioskodawca posiada wykształcenie podstawowe, obecnie nie pracuje, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy, choruje na gruźlicę płuc oraz odmę opłucnową. Wymaga systematycznego leczenia. Nie posiada żadnych nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Jest osobą samotną, rozwiedzioną, nie posiada żadnego dochodu, jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do świadczeń i propozycji pracy, nie pracuje nawet dorywczo. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym do [...] września 2014 r. Z powołaniem się na odnośne przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, SKO jako "w pełni uzasadnione" oceniło przesłanki, którymi kierował się organ I instancji. Decyzja w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Uznanie nie oznacza jednak dowolności rozstrzygnięcia; winno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek uzasadniających umorzenie spłaty należności. W ocenie organu odwoławczego przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby okoliczności dochodowe i rodzinne strony dawały podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, że miał na uwadze trudną sytuację zarówno zdrowotną, jak i finansową Skarżącego, jednak z zaświadczenia komornika sądowego wynika, że od Wnioskodawcy, jako dłużnika alimentacyjnego, wyegzekwowano określone kwoty: [...] oraz 13 wpłat po 200 zł każda w okresie od 20 grudnia 2010 r. do 09 listopada 2011 r. Obecnie Skarżący jest w trakcie składania wniosku o rentę chorobową, co świadczy o dużym prawdopodobieństwie uzyskania przezeń stałego dochodu. Korzysta on również z pomocy społecznej. Powyższe świadczy o tym, że chociaż Wnioskodawca aktualnie nie jest w stanie zwrócić całej należności, to może wystąpić z wnioskiem o umożliwienie spłacania tej należności w ratach dostosowanych do aktualnych możliwości. SKO podkreśliło, że wolę i chęć przychylenia się do takiej prośby zadeklarował już organ I instancji w uzasadnieniu decyzji. Na opisaną decyzję SKO, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył J. T. Napisał, że ZUS odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. W styczniu nie otrzymał żadnej pomocy społecznej z wyjątkiem zasiłku pielęgnacyjnego. Siostra ma rentę chorobową i choruje. Brakuje funduszy na wykup leków i opłacenie mediów. Ocenił, że jest bez środków do życia, bez zdrowia i pracy. Często korzysta z pomocy pogotowia ratunkowego, a lekarze nie rokują powrotu do zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 10 czerwca 2012 r. Skarżący ponownie opisał swą trudną sytuację materialną i zdrowotną, załączając cztery karty leczenia pacjenta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Stosownie do art. 30 ust 2 u.p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak wynika z treści cytowanego przepisu, decyzja organu administracji zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne polega na możliwości odmowy wnioskowi o umorzenie należności nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Wskazany przepis nie nakłada tym samym na organ obowiązku umorzenia zaległości, ale daje mu wyłącznie takie uprawnienie, jeżeli wystąpią pewnego rodzaju okoliczności, których ocena należy do organu. Użyta przez ustawodawcę konstrukcja uznania administracyjnego nie może być jednakże rozumiana jako niczym nieograniczona dowolność. Nie zwalnia bowiem organu orzekającego od konieczności wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego sprawy, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Należy przy tym mieć na uwadze szczególną rolę zgodności takiej decyzji zarówno z interesem społecznym, jak i słusznym interesem obywatela, uwidocznionymi w treści art. 7 k.p.a. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowej sprowadza się do oceny zgodności postępowania organu z przepisami postępowania administracyjnego – w szczególności pod kątem wyjaśnienia i wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz oceny zgodności ustalonego stanu faktycznego z przepisami prawa i wynikami postępowania dowodowego, tj. m.in. pod kątem spełnienia wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że nie narusza ona przepisów prawa. Należy podkreślić, że analizując obie wydane w sprawie decyzje Sąd doszedł do przekonania, że dopiero decyzja organu II instancji zawiera wszystkie informacje, niezbędne do należytego uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia. SKO wyczerpująco i wszechstronnie opisało i rozważyło cały materiał dowodowy. Sąd zauważa, że Skarżący w swoich pismach koncentruje się na opisie aktualnych problemów bytowych i zdrowotnych. Spór dotyczy zatem jedynie oceny rozstrzygnięcia, które na zasadzie uznania administracyjnego podjął organ I instancji, a organ odwoławczy – po istotnym uzupełnieniu materiału dowodowego – utrzymał w mocy. Natomiast ustalone przez organy administracji fakty nie są w istocie przedmiotem sporu. Sąd podziela konkluzję SKO, że przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby okoliczności dochodowe i rodzinne skarżącego dawały podstawę do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż okoliczności te muszą być szczególne. Prawidłowo organy oceniły fakt, że Skarżący mieszka u siostry i szwagra, gdzie ma zapewnione całkowite utrzymanie i wyżywienie – zatem tych kosztów nie ponosi. Jak wynika z informacji komornika sądowego, w sprawie egzekucyjnej przeciwko Skarżącemu (k. 66) na przestrzeni 3 lat wyegzekwowano 17 wpłat, w większości po 200 zł każda, z czego ostatnią w dniu 09 listopada 2011 r., a więc w okresie wystąpienia przez Skarżącego z wnioskiem o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nadto z informacji właściwego GOPS wynikało, że Skarżący jest w trakcie składania wniosku o rentę chorobową. Uzasadnione było zatem założenie organów, że Skarżący może uzyskać stały dochód, który umożliwi jemu spłatę tejże należności w dogodnych ratach. Skarżący dopiero w skardze napisał, że ZUS odmówił przyznania renty, aczkolwiek tej informacji nie udokumentował. Zgodnie z art. 133 p.p.s.a. podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed wymienionymi organami. Sąd bada ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej. Skoro zatem w toku postępowania organy wiedziały o staraniach Skarżącego o uzyskanie renty, to zasadnie wzięły pod uwagę możliwość (podówczas realną) jej przyznania Skarżącemu. Na marginesie Sąd wskazuje Skarżącemu na możliwość ponownego złożenia do organu I instancji wniosku o umorzenie należności, z udokumentowanym powołaniem się na okoliczność odmowy przyznania renty przez ZUS. Ocena, że organy administracji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, determinuje niniejsze rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że trudna sytuacja Skarżącego nie budzi wątpliwości w świetle akt sprawy, jednak całokształt znanych organom administracji okoliczności uzasadnia rozstrzygnięcie podjęte w niniejszej sprawie. Sąd dodaje, że system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Nie jest zatem uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym zaliczek od zobowiązanego z tytułu alimentów. Zwraca uwagę fakt, że organ I instancji wskazał w uzasadnieniu swojej decyzji na pewne okoliczności, które nie mają odzwierciedlenia w aktach administracyjnych niniejszej sprawy, jak: data wyroku separacyjnego i wysokość zasądzonych wówczas alimentów; data wyroku rozwodowego; protokół (zapewne sądowy) z dnia[...] maja 2010 r. i ustalenia co do wysokości alimentów. Znajomość poszczególnych dat i kwot pozwala jednak przypuszczać, że organ I instancji posiada obszerne akta dotyczące Skarżącego, w tym również udokumentowane informacje wykraczające poza granice niniejszej sprawy. Należy podkreślić, że powołanie się na takie okoliczności nie jest błędem, jednak każdy argument organu administracji powinien być stosownie udokumentowany w aktach sprawy. Nieudokumentowane, "gołosłowne" wskazywanie na poszczególne okoliczności stanowi naruszenie art. 80 k.p.a. Sąd uznaje jednak, że nie są to uchybienia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem niniejsza sprawa dotyczy jedynie umorzenia należności alimentacyjnych, nie zaś wysokości lub zasadności żądania zwrotu tych należności. Z tego też powodu Sąd odstąpił od uzupełniania akt administracyjnych sprawy. Istotnym natomiast uchybieniem organu I instancji jest to, że w pobieżny sposób opisał w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia stan faktyczny sprawy, a podjęta decyzja uznaniowa niemal pozbawiona została merytorycznego uzasadnienia. Stanowi to niewątpliwie naruszenie art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane naruszenie przepisów postępowania wyeliminował jednak organ odwoławczy, wyczerpująco i wszechstronnie opisując materiał dowodowy w swojej decyzji oraz dokonując jego wszechstronnego rozważenia Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.