IV SA/Po 259/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak- Owczarczak (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz- Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Wojewody z dnia [...]nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...]nr [...] w tej tylko części , w której orzeczono o zwrocie nadpłaconej kwoty zasiłku dla bezrobotnych 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części uchylonej /-/ E. Kręcichwost- Durchowska /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak /-/ E. Makosz- Frymus AT Decyzją z dnia [...] września 2002 r. nr [...] działający z upoważnienia Starosty Zastępca Kierownika Powiatowego Urzędu Pracy w P. orzekł o uznaniu skarżącego K.G. za osobę bezrobotną od dnia [...].09.2002 r. oraz o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia [...].09.2002 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Prawo do przedmiotowego zasiłku K.G. utracił od dnia [...].03.2003 r. na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2003 r. nr [...], z powodu maksymalnego okresu jego pobierania. Status osoby bezrobotnej utracił z dniem [...].06.2003 r. na mocy decyzji z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2005 r. wydanym w sprawie o numerze [...] wskazany organ wznowił z urzędu postępowanie w sprawie utraty przez K.G. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...] czerwca 2003 r. oraz wypłaconego mu zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...].01. 2003 r. do [...].03.2003 r., zakończone ostatecznymi decyzjami z dnia [...].04.2003 r. oraz [...].07.2003 r. Jako podstawę prawną postanowienia organ przytoczył art. 76 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) oraz art. 145 §1 pkt 5 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, a w jego uzasadnieniu wyjaśnił, iż postępowanie wznowiono z uwagi na otrzymaną informację o pobieraniu przez stronę renty z tytułu niezdolności do pracy w okresie od [...].01.2003 r. do [...].07.2005 r. Postanowienie doręczono stronie w dniu [...].12.2005 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...] działający z upoważnienia Starosty Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w P. uchylił decyzję z dnia [...].04.2003 r. znak [...] w sprawie utraty prawa do zasiłku od dnia [...].03.2003 r., uchylił decyzję z dnia [...].07.2003 r. znak [...] w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].06.2003 r., orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem przyznania prawa do renty tj. [...].01.2003 r. oraz zobowiązał K.G. do zwrotu nadpłaconej kwoty zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...].01.2003 r. do [...].03.2003 r. w wysokości brutto [...]zł, w terminie 14 dni od doręczenia decyzji pod rygorem naliczania odsetek za zwłokę. Jako podstawę prawną decyzji organ powołał art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a,b,c, art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 76 ust. 1, 2 i 9 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. Nr 99 poz. 1001 ze zm.) oraz art. 145 §1 pkt 5 i art. 151 §1 pkt ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż zasiłek dla bezrobotnych pobrany w okresie, za który strona otrzymała rentę z tytułu niezdolności do pracy, jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi. Składając w terminie odwołanie od powyższej decyzji K.G. wyjaśnił, iż renty nie otrzymywał w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych bowiem decyzja o przyznaniu mu renty wydana została w dniu [...].04.2003 r., po uprzedniej decyzji sądu. Wyjaśnił, iż wniosek o rentę z kompletną dokumentacją złożył w dniu [...].03.2003 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w tych dokumentach było zaznaczone, że wcześniej pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Wyjaśnił, że ZUS nie poinformował go o konieczności zwrotu kwoty zasiłku i nie wiedział, że istnieje taki obowiązek. Wyjaśnił, że obecnie nie ma już renty i nie posiada środków na spłatę zasiłku, a cała sytuacja wynikła z niekompetencji dwóch instytucji. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Nr [...] Wojewoda i – działający z jego upoważnienia Zastępca Dyrektora Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu [...] w P., zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji ustosunkował się do zarzutów zawartych w odwołaniu wyjaśniając, iż z dokumentacji akt sprawy wynika, iż podczas rejestracji w PUP w dniu [...].09.2002 r. strona zobowiązała się do zwrotu pobranego zasiłku w przypadku otrzymania za ten sam okres emerytury lub renty, gdy organ rentowy nie dokona potracenia, co potwierdziła swoim podpisem pod drukiem oświadczenia. Ponieważ potracenia ZUS nie dokonał, zgodnie z art. 76 ustawy on promocji zatrudnienia (...) zainteresowany został zobowiązany do zwrotu nienależnego świadczenia wraz z przekazaną od niego zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu II instancji zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a argumentacja przedstawiona w odwołaniu jest sprzeczna z zawartą w aktach dokumentacją sprawy. Decyzję doręczono stronie w dniu [...].01.2006 r. W skardze na powyższą decyzję K.G. wniósł o jej uchylenie. Powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący dodatkowo podniósł, iż nie pamięta, aby podpisał oświadczenie o konieczności zwrotu zasiłku w przypadku otrzymania renty, a jedynym dokumentem, który doręczono mu podczas rejestracji była wydana wówczas decyzja o przyznaniu statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku. Wyjaśnił, iż sama rejestracja w PUP trwa ok. [...] min., w tym czasie osoba rejestrująca się otrzymuje do podpisania co najmniej 5 lub 6 dokumentów, stąd nie ma fizycznej możliwości ich przeczytania. Zdaniem skarżącego żadnego innego dokumentu z PUP wówczas nie otrzymał, także oświadczenia, które miałby podpisać, a na które organ powołuje się w uzasadnieniu swojej decyzji. Wyjaśnił także, iż w czasie, gdy rejestrował się w PUP, procesował się w Sądzie Rejonowym o nie zapłacone zwolnienie L-4, a nie o rentę, stąd wskazywane przez organ pouczenie nie dotyczyłoby jego osoby. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podkreślił, iż nie można interpretować na korzyść zainteresowanego skrajnie nieodpowiedzialnego zachowania, jakim jest podpisywanie oświadczeń bez należytego zapoznania się z ich treścią. Organ wyjaśnił nadto, iż rozstrzyganie możliwości zastosowania procedur dotyczących odroczenia, rozłożenia na raty bądź umorzenia nienależnie pobranych świadczenie należy do jego gestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest uzasadniona, ale z powodów innych niż w niej podniesione. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, gdyż zostały naruszone przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie postępowanie było prowadzone w trybie nadzwyczajnym, tj. w trybie wznowienia postępowania, tymczasem zakresem decyzji podjętej w tym trybie objęto także rozstrzygniecie merytoryczne w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w sposób właściwy dla postępowania zwykłego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego jest wyłącznie przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym i nie może zostać ono rozszerzone o nowe elementy (por. wyrok z 07.07.2004 r. sygn. akt III SA 785/03). W niniejszej sprawie w decyzji pierwszoinstancyjnej powołano co prawda przepis art. 76 ustawy o promocji zatrudnienia (...), który stanowi materialno-prawną podstawę orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, lecz uczyniono to w ramach postępowania nadzwyczajnego, z przekroczeniem jego granic, co narusza art. 151 §2 pkt 2 k.p.a. W ocenie Sądu warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie decyzji, na podstawie której świadczenie to zostało przyznane, przy czym takie rozstrzygnięcie może zostać wydane dopiero wówczas, gdy decyzja o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie będzie miała walor decyzji ostatecznej. Natomiast uznanie pobranego świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego skutecznego (tj. ostatecznego) wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie powoduje, że w obrocie prawnym pozostają dwie sprzeczne w swojej treści decyzje – o przyznaniu świadczenia oraz o obowiązku jego zwrotu. Jak wyżej wskazano materialno-prawną podstawę orzekania o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia stanowi powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Przedmiotowa ustawa weszła w życie w dniu 1 czerwca 2004 r., podczas gdy zaskarżona decyzja stanowi o zwrocie zasiłku dla bezrobotnych, który skarżący pobierał w okresie od [...].01.2003 r. do [...].03.2003 r., w okresie obowiązywania ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514, z późn. zm). Tym samym w odniesieniu do niniejszej sprawy o tym, czy wypłacony skarżącemu w tym okresie zasiłek ma charakter świadczenia nienależnie pobranego, stanowi norma zawarta w tej ustawie – art. 28 ust. 2. Przepis ten w swoim brzmieniu nie różni się od regulacji zawartej w art. 76 nowej ustawie o promocji zatrudnienia (...), tak więc dla rozstrzygnięcia, czy w badanym przypadku skarżący pobrał nienależne świadczenie nie ma znaczenia, którą ustawę zastosujemy. Zgodnie z tymi przepisami za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1), świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2), a także zasiłek, wypłacony osobie za okres, za który nabyła prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego potrącenia (pkt 3). Ostatnia z tych regulacji odnosi się do rozpatrywanej sprawy, przy czym wskazać należy, iż także w tym przypadku warunkiem powstania obowiązku zwrotu zasiłku pobranego za okres, za który przyznana została renta, jest uprzednie pouczenie osoby pobierającej zasiłek o obowiązku jego zwrotu. Z materiału dowodowego akt sprawy wynika, iż o obowiązku zwrotu zasiłku pobranego za okres, za który przyznana została renta, skarżący został pouczony podczas rejestracji w PUP, co potwierdza jego podpis, który zamieścił pod oświadczeniem zawartym na odwrocie karty rejestracyjnej. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podzielił stanowisko organów obu instancji, iż podpisując wskazane oświadczenie skarżący miał realną możliwość zapoznania się z jego treścią. Wspomniana karta rejestracyjna jest bowiem dokumentem, który niemalże w całości został wypełniony osobiście przez skarżącego, co pozwala uznać, iż na jego wypełnienie i zapoznanie się treścią oświadczenia musiał przeznaczyć więcej czasu, aniżeli wskazuje w treści skargi. Skoro więc w sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o zwrocie zasiłku dla bezrobotnych wypłaconego za okres, za który później przyznano stronie rentę z tytułu niezdolności do pracy, a organ rentowy nie dokonał potrącenia pobranego zasiłku i jednocześnie o obowiązku zwrotu nadpłaconej kwoty zasiłku w takim przypadku skarżący został pouczony podczas rejestracji w PUP, to w tym zakresie również zarzuty skargi uznać należy za chybione. Z wymienionych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części, w której orzeczono o zwrocie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Przepis art. 152 tej ustawy zastosowano w odniesieniu do orzeczonego obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji ponownie rozpatrzy sprawę w zakresie, w jakim Sąd uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2005 r. Nr [...], a w odrębnym postępowaniu rozpatrzy możliwość umorzenia przedmiotowej należności w związku z treścią jego odwołania i zawartym w nim wniosku o umorzenie przedmiotowej należności. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. Makosz-Frymus AT