IV SA/Po 263/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 maja 2025 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 28 listopada 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r., nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza [...] z dnia 28 listopada 2024 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości [...] zł oraz rozłożenia nienależnie pobranego świadczenia na 14 miesięcznych równych rat po [...] zł każda oraz odroczenia płatności pierwszej raty nie wcześniej niż 14 lutego 2025 r. Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. Burmistrz [...] przyznał E. Ś. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Decyzją Burmistrza [...] nr [...] z dnia 23 stycznia 2024 r. ustalone zostało E. Ś. nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłku celowego na zakup żywności za okres od 01 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. w łącznej wysokości [...] zł. Dodatkowo, Burmistrza O. dwiema kolejnymi decyzjami ze stycznia 2024 r. orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenie w formie zasiłku celowego na zakup żywności za inne okresy, skutkiem czego do zwrotu należy się kwota w łącznej wysokości [...] zł. Pismem z dnia 9 lutego 2024 r. E. Ś. zwróciła się z prośbą o odstąpienie od żądania zwrotu z tytułu ww. świadczenia nienależnie pobranego. Decyzją z dnia 6 maja 2024 r. odmówiono E. Ś. odstąpienia żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Od powyższej decyzji strona odwołała się w ustawowym terminie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją nr [...] z dnia 8 lipca 2024 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ wskazał, że Burmistrz nie rozpoznał w całości żądania strony albowiem strona co prawda złożyła wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, jednak wniosek rozpoznany powinien być jako wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto organ wskazywał, że w piśmie E. Ś. wskazywała na możliwość umorzenia choćby połowy zobowiązania, do czego organ się nie odniósł. Ponadto polecono rozważenie rozłożenia zobowiązania strony na raty. Decyzją z dnia 28 listopada 2024 r., nr [...] Burmistrz [...] na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 96, art. 98, art. 1-4 ust. 1, 3, 4 i 8, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283) odmówił E. Ś. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł. Jednocześnie organ I instancji rozłożył spłatę powyższej należności na 14 równych rat, płatnych do 14 dnia każdego miesiąca w kwocie po [...] zł i określił termin płatności pierwszej raty na pierwszy miesiąc po miesiącu, w którym decyzja stała się ostateczna, jednak nie wcześniej niż 14 lutego 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazywał na przepisy ustawy o pomocy społecznej mające zastosowanie w sprawie tj. art. 98, art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Motywował, że żądanie zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie może być postrzegane jako dodatkowa uciążliwość, czy kara, ale jako prosty zwrot świadczeń, które w sposób nienależny znalazły się w posiadaniu strony. Umorzenie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętym interesem społecznym i nagradzałoby wnioskodawcę, który pobierał świadczenia, a był pouczony o braku prawa do ich pobieranie w decyzji przyznającej te świadczenia. Organ uznał, iż brak jest podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu z tytułu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Organ ocenił, że strona jest w stanie zwrócić nienależnie pobrane świadczenia w 14 ratach po [...] zł miesięcznie. Jednocześnie organ zastosował odroczenie terminu płatności pierwszej raty co najmniej do 14 lutego 2025 r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. Ś. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, niewskazanie wszystkich powołanych okoliczności i nie odniesienie się do nich, co wskazuje na dowolność organu, m.in. złej sytuacji zdrowotnej rodziny, wskazania wszystkich wydatków na leczenie i utrzymanie, 2) przeprowadzenie postępowania z naruszeniem reguł określonych w art. 7 i 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, w szczególności poprzez uwzględnianie i poszukiwanie okoliczności przemawiających jedynie na moją niekorzyść, co czyni postępowanie nieobiektywne, stronnicze i pozbawione zasady równości, 3) naruszenie art. 110 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez odmowę umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, pomimo istnienia szczególnie uzasadnionego przypadku w postaci złej sytuacji zdrowotnej i majątkowej rodziny. Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie całości lub części (1/2) nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku celowego w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu odwołania odwołująca się wskazała, że organ lakonicznie stwierdził, iż wydatki miesięczne jej rodziny na leczenie i utrzymanie mieszkania wynoszą kwotę [...]zł miesięcznie, co jest oczywiście nieprawdą - nie są uwzględnione koszty leczenia, dojazdu do ośrodków leczenia, innych nadzwyczajnych wydatków, które muszą stale ponosić. Podała, że wydatki jej rodziny wynoszą tyle co dochody. Nie mają żadnych środków wolnych, które mogliby przeznaczyć na spłatę świadczenia. Wskazała, że będą musieli wybierać między leczeniem, a spłacaniem należności. Zdaniem odwołującej się organ bez zrozumienia, stronniczo i jednostronnie podszedł do sytuacji majątkowej i zdrowotnej rodziny, z której ponad połowa jej członków poważnie choruje. Leczenie nie zawsze może być udokumentowane, gdyż lekarze nie wystawiają rachunków. Ponadto, aby dojechać do lekarza jej rodzina musi wynajmować samochód z kierowcą co rodzi bardzo duże koszty. Jesteśmy bardzo ubogą rodziną, na granicy wykluczenia (brak mieszkania, samochodu, jakiegokolwiek majątku). Podkreśliła, iż choruje poważnie na kręgosłup, oczekuje obecnie na operację kręgosłupa (liczne przepukliny, spondylozy z uszkodzeniem korzeni nerwów rdzeniowych). Musi wybierać między pracą, a operacją i długotrwałym leczeniem. Ma również schorzenia dermatologiczne. Jedno z jej dzieci choruje na depresję, co łączy się z leczeniem prywatnym, braniem leków (miała przyznany kilka lat temu czasowy stopień niepełnosprawności). Małżonek odwołującej się jest także po przebytej ciężkiej chorobie i ma umowę o pracę jedynie do 18 grudnia br. i jego umowa nie zostanie przedłużona (z: dużym prawdopodobieństwem, gdyż jego pracodawca stracił część zleceń). Podała, że nie będzie w stanie sama spłacać powstałego zadłużenia. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 31 grudnia 2024 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 poz. 1283) orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza [...] z dnia 28 listopada 2024 r., nr [...] W motywach rozstrzygnięcia Kolegiom wskazało, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację osobistą, rodzinną, zdrowotną i dochodową strony i osób prowadzących z nią wspólne gospodarstwo domowe. Organ uznał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia kwoty [...]zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej i Kolegium stanowisko to podzieliło. Zgodnie z art. 98 u.p.s. świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Zdaniem SKO sama trudna sytuacja materialna rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to na tle innych rodzin korzystających z pomocy społecznej. Z pomocy społecznej korzystają prawie wyłącznie osoby o niskich dochodach i niemogące zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. W przedmiotowej sprawie, sytuacja materialna rodziny strony nie jest szczególnie trudna, w porównaniu do większości rodzin korzystających z pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony dotyczący sytuacji rodziny strony, który przemawiałyby za umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Podkreślić należy, że zarówno strona, jak i jej mąż są osobami w wieku aktywności zawodowej i pozostają w zatrudnieniu. Strona wskazuje na problemy zdrowotne z kręgosłupem, nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ani orzeczenia o niezdolności do pracy, co uzasadnia traktowanie jej jako osoby zdolnej do pracy. Córka strony - K. Ś. choruje na zaburzenia depresyjne i lękowe, co wynika z informacji dla lekarza kierującego wystawionej przez lekarza psychiatrę. Z informacji tej wynika także, że K. Ś. musi zażywać lek [...] odpłatność 30 %. Koszt zakupu tego leku (28 tabletek) nie jest wysoki i według danych ze stron internetowych aptek opiewa na kwotę od ok. [...] do [...] złotych (pełna cena). Rodzina ponosi stałe wydatki, typowe dla większości gospodarstw domowych. Zdaniem organu, w sytuacji rodziny nie wystąpiło żadne nagłe, nieprzewidziane zdarzenie losowe, które wpłynęłoby niekorzystnie na jej sytuację bytową. W ocenie Kolegium, sytuacja dochodowa rodziny strony nie pozwala na jednorazową spłatę kwoty nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza, że strona ma do zwrotu (z trzech decyzji) łącznie kwotę [...]zł. Słusznie zatem, organ I instancji rozłożył obowiązek zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń na raty w wysokości po [...] zł każda rata. Biorąc pod uwagę trzy decyzje wydane w sprawie przyznania ulgi w nienależnie pobranych świadczeniach z pomocy społecznej, w niektórych miesiącach strona łącznie będzie musiała zapłacić kwotę [...]zł. Zwrot nienależnego świadczenia w takiej wysokości nie będzie stanowił dla strony nadmiernego obciążenia i nie zniweczy skutków udzielonej pomocy społecznej. Należy podkreślić zdaniem organu odwoławczego, że E. Ś. już od stycznia 2024 r. miała świadomość, że zobowiązana jest do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w sytuacji uzyskiwana dwóch dochodów w gospodarstwie domowym, winna chociażby w niewielkim stopniu regulować to zobowiązanie. Słusznie ocenił organ I instancji, że zwrot kwoty nienależnie pobranych świadczeń nie może być postrzegany, jako dodatkowa uciążliwość dla strony, czy sankcja, lecz jako prosty zwrot środków, które strona pobrała nienależnie, w związku z wprowadzeniem organu w błąd. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła E. Ś. zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie art. 7b i art. 8 w zw. z art. 138 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie dokładne stanu faktycznego sprawy i nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organu administracji, co skutkowało błędną oceną i wydaniem nieprawidłowego orzeczenia, 2) naruszenie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 ust. 4 i art. 98 ustawy o pomocy społecznej, poprzez wydanie dowolnego i pozbawionego uzasadnienia orzeczenia utrzymującego w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] z dnia 28 listopada 2024 r. nr [...], 3) naruszenie art. 7a w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą warunki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, W związku z powyższymi zarzutami wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 grudnia 2024 r. jak i decyzji Burmistrza [...] z dnia 28 listopada 2024 r. nr [...] jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. Skarżąca podniosła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie ustaliło prawidłowo stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie, nie ustosunkowało się do twierdzeń uważanych przez Skarżącą za istotne, nie umożliwiło wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji. Zdaniem, E. Ś., iż w trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia i jego zwrotu organ I instancji (Burmistrz [...]) nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie ewentualnego odstąpienia od żądania zwrotu, co świadczy o arbitralnym i jednostronnym podejściu do sprawy. Pracownicy organu wręcz twierdzili, iż nie mają oni uprawnień do odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń. Działanie takie organu I instancji nie zasługuje na ochronę i świadczy o nierzetelnym i nieuczciwym podejściu do rozpoznania sprawy. Organ I instancji nie pouczył także o możliwości złożenia wniosku o odstąpieniu od żądania zwrotu świadczenia. Skarżąca uważa, iż w jej sprawie żądanie zwrotu świadczenia stanowi szczególne obciążenie dla niej i jej rodziny. Prawie wszyscy członkowie rodziny cierpią na jakąś chorobę. Obecnie Skarżąca otrzymała receptę na okulary - koszt zakupu wynosi ok. [...] zł. Bez okularów ciężko jej funkcjonować, bo bolą ją oczy. Z powodu wad kręgosłupa zmuszona został do rezygnacji z pracy pełnoetatowej. Obecnie otrzymuję wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto. Jedyną żywicielką rodziny, bo małżonek A. Ś. od 18 grudnia 2024 r. nie pracuje z powodu redukcji zatrudnienia przez jego firmę. Utrzymują się obecnie jedynie z pensji skarżącej. Organ II instancji nieprawidłowo zatem stwierdził, iż jest osobą zdrową. Swój stan zdrowotny opisała w odwołaniu od decyzji Burmistrza [...]. Kwota dochodu podana w uzasadnieniu skarżonego organu jest błędna i nieaktualna. Skarżąca podała, że nie jest w stanie sama spłacić powstałego zadłużenia, bez zaciągania kolejnych pożyczek lub kredytów. Taki stan spowodowałby pogłębienie istniejącego w jej rodzinie ubóstwa i niedostatku. Podała, że nie stać jej nawet na zakup sprzętu elektronicznego dla dzieci. Wskazała, że nagła i niespodziewana utrata pracy (redukcja zatrudnienia) oraz występujące przewlekłe choroby u skarżącej i rodziny (córka, małżonek) świadczą o szczególnie uzasadnionej sytuacji umożliwiającej umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści wydanej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. stawiła się skarżąca wraz z mężem, któremu udzieliła pełnomocnictwa do działania w jej imieniu i podtrzymała skargę. Ponadto wyjaśniła, że mąż od czasu zakończenia ostatniej umowy w grudniu 2024 r., nie może znaleźć stałej pracy, wykonuje tylko prace dorywcze. Skarżąca nadal jest zatrudniona na [...] etatu, z uwagi na problemy zdrowotne. Problemy ze zdrowiem ma również średnia córka – K. , która już od czasu szkoły podstawowej ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, iż cały czas czeka na ofertę zatrudnienia stałego z poprzedniej pracy, tymczasem zatrudnia się do prac dorywczych. Podaje, że w ostatnim okresie, bodaj w październiku lub w listopadzie 2023 roku, zgłaszali do MOPS, żeby nie wypłacali im ostatniego zasiłku, ponieważ żona podjęła pracę. Mimo to, MOPS bez ich wiedzy przelał kwotę zasiłku na rachunek bankowy żony, o czym dopiero później się zorientowali. Rodzinie żyje się ciężko, mają liczne wydatki, zadłużenie w banku (pełnomocnik skarżącej ma na kwotę [...]tys. zł na karcie, którą musi spłacić). Ustalone raty są dla nich dużym obciążeniem. Skarżąca podnosiła, że za poradą MOPSu nie składa na razie wniosku o zasiłek rodzinny, ani także nie dostała z MOPSu darów, które ostatnio rozdawali. Ustalane raty na razie nie są egzekwowane, ale ponieważ sprawa się toczy w sądzie, to nie dostają na razie z MOPSu żadnych świadczeń. Duża ulgą dla rodziny byłoby, gdyby chociaż połowę z tej kwoty umorzono. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej także jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje wydanie w postępowaniu administracyjnym (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, zatem nie zastępuje organu administracji i co do zasady nie przyznaje świadczeń, czy też nie umarza nienależnie pobranych świadczeń, lecz bada legalność decyzji organów administracji obu instancji. W ramach sprawowanej kontroli Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Z mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję organu następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). Kontrola sądowa sprowadza się zatem do badania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, ze zm., dalej także jako "k.p.a."), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Następnie, czy na podstawie tych ustaleń organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 – dalej jako: u.p.s.), w szczególności przepis art. 104 ust. 4 tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodatkowo art. 3 u.p.s., stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1), a zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Pomocy społecznej udziela się osobom w szczególności z powodu niepełnosprawności (art. 7 pkt 5 u.p.s.). Świadczeniami z pomocy społecznej są świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Z przepisu art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzją z dnia 13 kwietnia 2023 r. skarżącej przyznano taki zasiłek celowy na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. Następnie, organ I instancji uznał przyznane świadczenie za nienależnie pobrane w łącznej wysokości [...] zł. i nakazał ich zwrot. Decyzja Burmistrza [...] z dnia 23 stycznia 2024 r. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w tym zakresie nie została zaskarżona odwołaniem i stała się ostateczna, a także prawomocna. W tym stanie prawnym nie mogła podlegać ocenie Sądu w niniejszej sprawie. Przedmiotem badania Sądu jest tylko decyzja organów administracji w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, rozłożenia ich na raty po [...] zł. miesięcznie i odroczenia terminu płatności pierwszej z rat. Jako, że świadczenie uznane zostało za nienależnie pobrane skarżąca zobowiązana została do jego zwrotu. W związku z tym, pismem z dnia 9 lutego 2024 r., zmienionym pismem z 11 września 2024 r. wniosła o zwolnienie jej oraz rozłożenie na raty świadczenia nienależnie pobranego i deklarując maksymalną miesięczną wysokość raty [...] zł, powołując się na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną jej rodziny. Dodała, że nie mają żadnego mieszkania, ani majątku, nie jest w stanie samodzielnie zapłacić żądanej kwoty. Zgodnie z przepisem art. 104 ust. 4 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Przy czym, Sąd podkreśla, że decyzja wydana w oparciu o przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. ma charakter decyzji uznaniowej. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych zmierza, zatem do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji tego rodzaju i o takiej treści, czy organ przy jej wydawaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a co najistotniejsze - czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 505). Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną, co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Sąd orzekający w niniejszej sprawie zbadał, zatem, czy w toku postępowania zebrano w wystarczający sposób materiał dowodowy i czy organy wyjaśniły w sposób dokładny stan faktyczny sprawy oraz czy w kontekście poczynionych ustaleń odpowiednio zastosowały normy prawa materialnego. Organy ustaliły, że E. Ś. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, trójką dzieci oraz wnuczką. A. Ś. (mąż skarżącej), jest osobą zdrową, pracuje. Wnioskodawczyni, jak podała, choruje na kręgosłup, pracuje. Córka - K. Ś., lat [...], jest uczennicą Liceum, małoletni syn - G. Ś. ([...] lat) przebywa w domu. Córka - N. Ś., lat [...], sprawuje opiekę nad córką E. T. (urodzoną [...] r.). Kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej dla sześcioosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 11 września 2024 r., według oświadczenia skarżącej, dochód rodziny wyniósł [...] zł, czyli na osobę w rodzinie [...] zł. (k. 87 akt adm.) Następnie, skarżąca w piśmie z dnia 30 października 2024 r. wskazała, że zmianie uległa sytuacja dochodowa rodziny (k. 101 i nast. akt adm.). Przeprowadzona została aktualizacja wywiadu środowiskowego, podczas którego organ I instancji ustalił, że aktualny dochód rodziny w październiku 2024 r. wyniósł [...] zł, czyli [...] zł na osobę w rodzinie (k. 110 akt adm.). E. Ś. wykazała poniesione wydatki związane z utrzymaniem (opłaty) w kwocie [...]zł, ponadto poniosła jednorazowy koszy zakupu łóżka dla córki w kwocie [...]zł oraz opłaciła asygnatę na wykup drewna w wysokości [...] zł. E. Ś. podniosła w odwołaniu, a także w treści skargi, że powyższe wydatki nie są wszystkimi wydatkami rodziny. Organ nie uwzględnił, bowiem kosztów leczenia i dojazdów do lekarzy. Córka K. choruje na depresję i leczy się prywatnie u lekarzy - psychologa i psychiatry, co generuje dodatkowe koszty. Uczęszcza do szkoły zaocznej, która podlega opłatom. Natomiast sama skarżąca choruje na kręgosłup i z tego powodu, jak podnosi, ograniczyła zatrudnienie do [...] etatu. Jej mąż choruje na nadciśnienie, cukrzycę II stopnia i inne schorzenia, co wiąże się z koniecznością zażywania leków. W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu dawały podstaw do stwierdzenia, że organy przy wydaniu decyzji przekroczyły granice uznania administracyjnego. Oceniły, że skarżąca jest w stanie zwrócić nienależnie pobrane świadczenia w 14 ratach po [...] zł miesięcznie każda. Organ II instancji wskazywał, że nawet biorąc pod uwagę obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia ustalonego trzema decyzjami to w okresie 10 miesięcy łączna kwota rat wyniesie [...] zł miesięcznie, jednak zdaniem organu skarżąca jest w stanie ponieść ten koszt. Zdaniem Sądu, organy obu instancji swojego stanowiska - w tym kluczowym zakresie - dostatecznie nie uzasadniły. Przede wszystkim, wziąć należy pod uwagę, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się oświadczenie E. Ś. złożone w toku drugiego z kolei wywiadu środowiskowego w sprawie, z którego wynika, że wnosi ona o częściowe zwolnienie oraz o rozłożenie na raty świadczenia nienależnie pobranego. Skarżąca zadeklarowała w nim, że może ponosić maksymalną wysokość rat na poziomie [...] zł (k. 68 akt adm.). Oświadczenie to pochodzi z 11 września 2024 r., czyli przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Organ ten, tymczasem w motywach swojego rozstrzygnięcia w żaden sposób nie odniósł się do powyższej deklaracji skarżącej, zwłaszcza, że ostatecznie suma rat przez okres 10 miesięcy będzie wynosiła [...] zł. Wprawdzie po okresie 10 miesięcy suma rat wyniesie [...] zł przez kolejne 4 miesiące, by ostatecznie przez ostatnie 7 miesięcy wynosić [...] zł. Jednak te okoliczności nie zwalniały organu od obowiązku szczegółowego ustosunkowania się i uzasadnia przyjętego sposobu rozłożenia należności na raty i możliwości poniesienia tak ustalonych rat. Uchybienia tego nie dostrzegł organ II instancji, który w treści swojej decyzji także zupełnie nie odniósł się do tej kwestii i nie zawarł w uzasadnieniu stosowanej argumentacji na poparcie przyjętego rozłożenia na raty kwoty w łącznej wysokości [...] zł. Nadto Sąd podkreśla, że ustalenie czy mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionymi przypadkami, o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s., polega na tym, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zbadać, czy istnieją ważne powody mające wpływ na funkcjonowanie rodziny. Na pojęcie "szczególnie uzasadnionych przypadków" składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 6 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1481/24; WSA w Krakowie z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 1530/24; WSA w Olsztynie z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 879/24, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA). Organy w niniejszej sprawie poprzestały jednak na wyrywkowej ocenie sytuacji dochodowej skarżącej i na lakonicznym stwierdzeniu, że nie każda trudna sytuacja finansowa uzasadnia umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Argumentując swoje stanowisko organy w sposób ogólnikowy wskazały, że w przedmiotowej sprawie sytuacja materialna rodziny strony nie jest szczególnie trudna w porównaniu do większości rodzin korzystających z pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony dotyczący sytuacji rodziny strony, który przemawiałyby za umorzeniem kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Tymczasem, skarżąca wnosząc o chociażby częściowe umorzenie należności i wskazując kwotę konkretnych rat, które mogłaby opłacać, podała szereg argumentów przemawiających w jej ocenie za uwzględnieniem wniosku. Organy w swoich decyzjach nie odniosły się do tej kwestii w sposób wystarczający do pełnego i całościowego zweryfikowania zajętego przez nie stanowiska. Dodatkowo, co Sąd podkreśla, przepis art. 104 ust. 4 u.p.s. wskazuje wprost na przypadki szczególne uzasadnione, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Organ w tym zakresie poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że biorąc pod uwagę trzy decyzje wydane w sprawie przyznania ulgi w nienależnie pobranych świadczeniach z pomocy społecznej, w niektórych miesiącach strona łącznie będzie musiała zapłacić kwotę [...]zł, zwrot nienależnego świadczenia w takiej wysokości nie będzie stanowił dla strony nadmiernego obciążenia i nie zniweczy skutków udzielonej pomocy społecznej. Stanowisko to, poza przytoczenie treści przepisu, w żaden sposób nie zostało uzasadnione, że poniesienie raty w wysokości [...] zł nie będzie nadmiernym obciążeniem dla rodziny skarżącej. Zwłaszcza w świetle jej dobrowolnej deklaracji, że maksymalnie może płacić [...] zł rat miesięcznie. W związku z tym, twierdzenie organu o braku nadmiernego obciążenia skarżącej i jej rodziny okazały się gołosłowne i polegają na arbitralnej ocenie organu, bez uwzględnienia stanowiska E. Ś.. Organ powinien bowiem ustalić w jaki sposób zwrot nienależnie pobranego świadczenia będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanej, w szczególności, czy brak zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 u.p.s. nie pogorszy sytuacji jej sześcioosobowej rodziny na tyle, że będzie ona zmuszona do ubiegania się o kolejne świadczenia, czego organ w niniejszej sprawie zaniechał. Dodatkowo podkreślić należy raz jeszcze, że prawidłowe rozważenie przesłanki "przypadku szczególnie uzasadnionego" obliguje organ właściwy do rozpatrzenia wniosku do dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. aktualnej sytuacji zainteresowanej. Przy czym, "aktualna" oznacza sytuację na dzień wydania decyzji przez organ, przez co rozumieć należy także organ odwoławczy. W tym kontekście istotne znaczenie w sprawie ma sygnalizowana przez skarżącą w toku całego postępowania kwestia pracy jej męża na czas określony (około roku) i w związku z tym ryzyko braku możliwości zawarcia kolejnej umowy o pracę, chociażby na czas określony. Skutkiem czego rodzina pozostanie bez jego dochodu. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika jaki był aktualny stan zatrudnienia męża skarżącej na dzień wydania decyzji. Okoliczność pracy męża skarżącej na okresowe umowy o pracę była znana organom w toku całego postępowania administracyjnego, także i Kolegium. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie datowane już na dzień 8 kwietnia 2024 r., z którego wynika, że umowa o pracę A. Ś. jest umową terminową i wygaśnie w dniu 17 grudnia 2024 r. Kolejne zaświadczenie o dochodach męża, z adnotacją o okresowej umowie o pracę do 17 grudnia 2024 r., skarżąca przedłożyła z datą 13 września 2024 r. Takie też ustalenie poczyniono w toku wywiadu środowiskowego z dnia 11 września 2024 r. Dodatkowo Skarżąca podnosiła tę kwestię w piśmie z dnia 30 października 2024 r. oraz w odwołaniu dodając, że umowa prawdopodobnie nie zostanie wydłużona. Decyzja organu odwoławczego wydana została w dniu 31 grudnia 2024 r., a więc już po dacie potencjalnej utraty zatrudnienia. Do skargi skarżąca przedłożyła świadectwo pracy męża, na dowód zakończenia przez niego pracy z dniem 17 grudnia 2024 r. W tym kontekście stwierdzić należy, że organ odwoławczy nie ustalił aktualnej, na dzień wydania swojej decyzji, sytuacji dochodowej rodziny. W sytuacji takiej, jak wystąpiła w niniejszej sprawie, dysponując informacjami, że sytuacja dotycząca zatrudnienia może ulec pogorszeniu, Kolegium winno było pozyskać zaktualizowane dane co do wysokości uzyskiwanych dochód przed wydaniem decyzji, czego zaniechał. Kolegium zgadnie z art. 15 k.p.a. zobowiązane jest bowiem do całościowego ponownego przeanalizowania sprawy w jej całokształcie i wydania decyzji co do jej istoty, a nie tylko do kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji. Ta okoliczność w postaci zmiany (pogorszenia) sytuacji dochodowej rodziny, w sposób istotny wpływa na jej możliwości płatnicze w kwestii uiszczania jakichkolwiek rat. Nawet, na konieczność wnikliwego rozważenia przez organ zasadności umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, chociażby w części. W tym zakresie skarżąca wnosiła o umorzenie w całości, chociaż o połowę, co powtórzyła na rozprawie przez Sądem. Podsumowując, z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że organy nie odniosły się do wszelkich istotnych okoliczności sprawy, w tym wskazywanych przez skarżącą, dotyczących jej aktualnej sytuacji dochodowej i możliwości uiszczenia zadeklarowanych rat by nie były nadmiernym obciążeniem lub też nie zniweczyłyby skutków udzielonej pomocy. Nadto, organy pobieżnie i bez wnikliwej oceny podeszły do sytuacji zdrowotnej skarżącej i członków jej rodziny. Organy dopuściły się zatem w niniejszej sprawie naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. oraz przepisów o postępowaniu, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. Wobec powyższego, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. podlegały uchyleniu, jak Sąd orzekł w wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobligowane do ustalenia na nowo stanu faktycznego sprawy i aktualnej sytuacji rodzinnej, dochodowej, finansowej i zdrowotnej skarżącej oraz rodziny. Przy czym, ustaleń tych dokonywać należy przede wszystkim na podstawie przedłożonych dokumentów. W związku z tym również skarżąca będzie zobligowana - na wezwanie organu - do przedstawienia wszelkiej dokumentacji mającej wpływ na ustalenie możliwości dochodowych i finansowych rodziny oraz ponoszonych kosztów utrzymania, w tym kosztów leczenia i leków, podlegających ocenie przy zastosowaniu instytucji opisanych w przepisie art. 104 ust. 4 u.p.s., tj. dokumentacji dotyczącej aktualnej wysokości dochodów rodziny, sytuacji zdrowotnej członków rodziny, oraz wysokości ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania, opłat za media oraz ponoszonych kosztów leczenia skarżącej i członków rodziny, w tym kosztów dojazdu do lekarzy i innych. Ponoszone koszty winny by przez skarżącą udokumentowane. Organ oceni także złożone przez skarżącą oświadczenia w tym zakresie w przypadku braku dokumentów potwierdzających poniesione wydatki. Po ponownie ustalonym, aktualnym, stanie faktycznym sprawy organy ocenią możliwości płatnicze skarżącej z uwzględnieniem przesłanek art. 104 ust. 4 u.p.s. i podejmą rozstrzygnięcie w sprawie, które szczegółowo umotywują w uzasadnieniu, które należy sporządzić zgodnie z art. 107 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. Odnośnie wniosku skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania zawartego w skardze Sąd zauważa, że skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, ani nie wykazała, aby poniosła inne koszty postępowania, zatem brak było podstaw do zasądzenia na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.