IV SA/Po 266/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus NSA Paweł Miładowski Protokolant st.sekr.sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 października 2007r. przy udziale sprawy ze skarg R.C. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżone decyzje i poprzedzające je decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...]r. nr [...], z dnia [...]r. nr [...], z dnia [...]r. nr [...], z dnia [...]r. nr [...], z dnia [...]r. nr [...]. /-/ P.Miładowski /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ E.Makosz-Frymus Wnioskami z dnia [...] r. R.C. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o przyznanie mu pomocy na leki, baterie, filtry, prąd, gaz, zadłużenie mieszkaniowe, bilety MZK, ubiór na jesień w postaci butów, szalika, swetra, kurtki jesiennej, ubiór na zimę w postaci butów, kurtki zimowej, czapki, kalesony, pralkę, środki czystości oraz turnus rehabilitacyjny i dojazd na turnus. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...](dalej Dyrektor MOPR) odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na " dopłatę do turnusu rehabilitacyjnego, dojazd do turnusu." Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor MOPR odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na "turnus rehabilitacyjny" Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor MOPR odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na " ubiór na jesień: buty, spodnie, bluzy, szalik, sweter, kurtka jesienna, ubiór na zimę; buty, kurtka zimowa, kalesony, rajstopy, rękawice, czapka, pralka, środki czystości" Decyzją z dnia [...] r. nr [...], Dyrektor MOPR odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na " leki, baterie, filtry do aparatów słuchowych, prąd, gaz, zadłużenie mieszkania, bilety MZK" Decyzją z dnia [...] r. nr [...]., Dyrektor MOPR odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na " leki od Vii, baterie, filtry" W uzasadnieniu decyzji Dyrektor MOPR powołał się na art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( DZ. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. - dalej ups) zgodnie, z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej oraz na art. 11 ust. 2 ups, który stanowi, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ podniósł, iż pracownik socjalny w dniu [...] r. podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Z uwagi, iż skarżącego nie zastano w miejscu mieszkania organ I instancji wezwał skarżącego do ustalenia nowego terminu wywiadu. Organ wskazał, iż pomimo odebrania wezwań w dniu [...] r. i codziennej obecności w budynku MOPR skarżący nie zgłosił się do pracownika socjalnego. W konsekwencji organ I instancji uznał, że wnioskodawca nie współdziałał z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Pismem z dnia [...] r. skarżący wniósł odwołanie od powyższych decyzji. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPR z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPR z dnia [...]. nr [...] Decyzją z dnia [...] r., nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPR z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPR z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora MOPR z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu swoich decyzji SKO wskazało, że skarżący jest osobą samotną, ma orzeczoną niepełnosprawność i utrzymuje się z zasiłku okresowego w kwocie 350 zł. Ponadto w roku 2006 r. otrzymał pomoc w łącznej kwocie [...] zł. Organ podniósł, iż istota sprawy sprowadza się do utrudniania ze strony podopiecznego w przeprowadzeniu, przed wydaniem decyzji, wywiadu środowiskowego. W myśl art. 106 ust. 4 ups decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń muszą być poprzedzone wywiadem środowiskowym. Organ wskazał, iż w przypadku, gdy strona po otrzymaniu świadczenia występuje z nowym żądaniem to organ pomimo posiadania "aktualnego" wywiadu środowiskowego jest zobowiązany do przeprowadzenia nowego wywiadu lub jego aktualizacji. Wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony zdaniem SKO z przyczyn leżących wyłącznie po stronie skarżącego. Zatem skarżący nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków wynikających z przepisów ups tj. art. 4 i art. 11 ust. 2. Na powyższe decyzje pismami z dnia [...] r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł R.C. wskazując jedynie, iż mamy do czynienia z następną próbą " przeprowadzenia wywiadu środowiskowego niezgodnie z prawem. Brak kompletu dokumentacji. Manipulacja SKO." W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2007 r. Sąd postanowił połączyć sprawy o sygnaturach akt IV SA/Po 266/07, IV SA/Po 267/07, IV SA/Po 268/07, IV SA/Po 269/07, IV SA/Po 270/07 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia gdyż pozostają ze sobą w związku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym należy zauważyć, iż sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w skardze argumentacją. Obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ups decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a (ups), wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednakże przy orzekaniu o świadczeniu należy brać również pod uwagę art. 107 ust. 4 ups, który stanowi, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej, niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Redakcja powyższego przepisu wskazuje, że organ prowadzący postępowanie o przyznanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej obligatoryjnie przeprowadza wywiad środowiskowy (jego aktualizację) w przypadku ubiegania się o przyznanie takiego świadczenia po raz kolejny oraz w przypadku, gdy organ poweźmie informację o zmianie danych zawartych w wywiadzie przeprowadzonym przed wystąpieniem przez stronę o przyznanie kolejnego świadczenia z pomocy społecznej. Natomiast od decyzji organu zależy, czy dokona aktualizacji wywiadu w stosunku do osoby, która korzysta ze stałych form pomocy społecznej. Jednak obligatoryjnie aktualizacji takiej organ musi dokonać po upływie 6 miesięcy od dnia dokonania wywiadu lub jego aktualizacji, mimo braku zmiany stanu faktycznego objętego wcześniejszym wywiadem lub jego aktualizacją. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący korzysta ze stałych form pomocy społecznej, a z treści wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku (akta administracyjne oznaczone nr [...] oraz nr [...]) wynika, iż wywiad środowiskowy był przeprowadzony w czerwcu 2006 r. a więc niespełna 3 miesiące przed wpłynięciem nowego wniosku. Okoliczności tej organy nie przeczą ani w decyzji I i II instancji ani w odpowiedzi na skargę. W przypadku podjęcia decyzji przez organ I instancji o konieczności aktualizacji wywiadu, skarżący zobowiązany jest do dołożenia wszelkiej staranności, aby wywiad taki został przeprowadzony. Obowiązek taki nakłada na nią art. 4 ups zgodnie, z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej oraz art. 11 ust. 2 stosownie, z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ I instancji podejmując fakultatywną decyzję o przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego zobowiązany był do wskazania skarżącemu, dlaczego zamierza dokonać aktualizacji wywiadu. W niniejszej sprawie ani z uzasadnienia decyzji organu I instancji ani z uzasadnienia decyzji organu II instancji jak również z wezwania skierowanego do skarżącego nie wynikają przesłanki, jakimi kierował się organ podejmując decyzję o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Organ II instancji w uzasadnieniu swoich decyzji wskazał jedynie, iż w przypadku, gdy strona po otrzymaniu świadczenia występuje z nowym żądaniem to organ pomimo posiadania "aktualnego" wywiadu środowiskowego jest zobowiązany do przeprowadzenia nowego wywiadu lub jego aktualizacji. Redakcja art. 107 ust. 4 ups - aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy - i wynikająca z niego fakultatywność decyzji o przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego nie daje organowi zupełnej dowolności w podjęciu decyzji o jej przeprowadzeniu. Aktualizacja wywiadu środowiskowego nakłada na stronę postępowania określone obowiązki i strona postępowania musi być poinformowana przez organ prowadzący postępowanie o tym, dlaczego ma się poddać takiemu obowiązkowi. Zgodnie, bowiem z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. – dalej kpa) organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W myśl powyższego przepisu organ I instancji zobowiązany był wskazać skarżącemu powody podjęcia decyzji o aktualizacji wywiadu oraz wyraźnie ustosunkować się do informacji skarżącego zawartego w jego wniosku, iż wywiad środowiskowy przeprowadzono w czerwcu 2006 r. Zawarta w art. 8 kpa zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa nakłada przede wszystkim na organy administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Nie wskazanie przez organ I instancji powodów do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu stanowi uchybienie art. 8 kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, zgodnie z art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Natomiast organ I instancji nie umożliwił skarżącemu, przed wydaniem decyzji, wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego w sprawie. Fakt nie wezwania strony skarżącej do zapoznania się z aktami sprawy po zakończeniu postępowania wyjaśniającego, a jeszcze przed wydaniem decyzji, miał istotny wpływ na wynik postępowania, ponieważ istnieje prawdopodobieństwo, że skarżący po zapoznaniu się z aktami mógłby powziąć przekonanie, że uniemożliwienie przeprowadzenia tego wywiadu doprowadzi do odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń w konsekwencji czego przed wydaniem decyzji mogło dojść do aktualizacji wywiadu. Obowiązkiem organu I instancji było pouczenie skarżącego o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia skarżącego oraz dowodu, że organ I instancji pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie uzasadnia wniosek, że organ prowadzący postępowanie naruszył obowiązek ustalony w art. 10 § 1 kpa. Ponadto organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanych świadczeń z powodu, iż uznał, że skarżący nie umożliwił organowi I instancji przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (jego aktualizacji) i tym samym potwierdził brak współpracy z organem prowadzącym postępowanie. Wskazać należy, że skarżącemu nie można jednoznacznie zarzucić owego braku współpracy. Za powyższym przemawia fakt, że w dniu [...] r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania skarżącego, bez wcześniejszego umówienia terminu tej wizyt, tak, więc była to czynność wadliwa. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że wizyty te były wcześniej umówione, co dowodzi, że skarżącemu w żadnym stopniu na tym etapie postępowania nie można zarzucić braku współpracy z organem I instancji. Natomiast następczo wyznaczony termin do stawienia się przez skarżącego w siedzibie MOPR miał na celu umówienie z nim terminu do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu. Skarżący, zgodnie ze stanowiskiem organu I i II instancji, ww. wezwanie odebrał w dniu [...] r. Należy zauważyć, iż w dostarczonych do Sądu aktach brak jest zwrotnego potwierdzenia odbioru pisma z dnia [...] r., którym skarżący został wezwany do stawienia się w budynku MOPR celem ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Wprawdzie organ w wezwaniu pouczył skarżącego, że brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwi wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia, a brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może doprowadzić do wydania decyzji negatywnej to jednak należy podnieść, iż w pouczeniu tym organ nie wskazał wyraźnie, w jakiej konkretnie sprawie wobec braku współdziałania może zostać wydana decyzja negatywna. Użycie w pouczeniu sformułowania "może" oznacza, iż organ nie w każdej sytuacji braku współpracy wyda decyzję negatywną. W związku z tym skarżący nawet, jeżeli otrzymał wezwanie to mógł działać w świadomości, iż w konkretnej sprawie nawet wobec braku jego współpracy zostanie wyda decyzja pozytywna. W powyższej sytuacji skarżącemu nie można zarzucić uporczywego uniemożliwiania przeprowadzenia aktualizacji wywiadu, a tylko celowe bądź uporczywe zachowanie skarżącego miałoby cechy braku współpracy strony, z organem prowadzącym postępowanie, w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej. Organ II instancji błędnie podzielił zdanie organu I instancji stwierdzając, że skarżący wykazał się brakiem współpracy z organem I instancji w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Powyższe stanowi o błędnym zastosowaniu art. 4 ups w odniesieniu do stanu faktycznego w niniejszej sprawie. W świetle powyższych przepisów, rozpoznanie skargi wymagało dokonania oceny zgodności zaskarżonej decyzji z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, który był podstawą prawną jej wydania. Organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w konsekwencji nie wskazał, że organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem art. 8 oraz art. 10 § 1 kpa. Naruszenie przez organ I instancji tych przepisów stanowi naruszenie gwarancji procesowych skarżącego, co skutkować winno uchyleniem przez SKO decyzji wydanej przez organ I instancji. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 kpa, w świetle, którego organ ten powinien był uchylić w całości decyzję organu I instancji, przekazać sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania wskazując jednocześnie na konieczność wyeliminowania uchybień wynikających z naruszenia art. 8 i 10 § 1 k.p.a. oraz niewłaściwego zastosowania art. 4 ustawy o pomocy społecznej, gdyż w tym stanie faktycznym skarżącemu nie można przypisać zarzucanego mu przez organ I i II instancji braku współpracy. Z powyższych względów Sąd uznał skargę za zasadną i na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. /-/E. Makosz-Frymus /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/P. Miładowski MZ