IV SA/Po 272/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. P. na postanowienie Odwoławczej Komisji Stypendialnej w P. z dnia 6 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie odmowy wszczęcia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Sypendialnej w P. na rzecz P. P. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 6 lutego 2024 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna na podstawie art. 127 i 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku, Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 roku, poz. 775 ze zm. - dalej k.p.a.) w związku z art. 95 i nast. ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 roku poz. 742 ze zm.) i § 5 Zarządzenia Rektora Uniwersytetu w P. z dnia 12 września 2022 roku w sprawie regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu w P. uchyliła swoje postanowienie z dnia 30 stycznia 2024 roku W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem z dnia 30 stycznia 2024 roku Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję o odmowie wszczęcia postępiania w sprawie przyznania zapomogi P. P. (dalej także: skarżący). W związku z faktem, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów nie wywołuje ona skutków prawnych, co zostało potwierdzone w postanowieniu NSA z dnia 26 stycznia 2024 roku, sygn. III OSK 67/24 konieczne stało się wyeliminowanie z obrotu wydanego postanowienia z dnia 30 stycznia 2024 r. Zgodnie z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Skargę na postanowienie Odwoławcza Komisja Stypendialna w P. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. P., zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj. naruszenie art. 6 w związku z art. 154 i art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., przez prowadzenie postępowania i wydanie decyzji co do nieistniejącego postanowienia Odwoławcza Komisja Stypendialna w P. ) jako działanie bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący wniósł o : 1. stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., 2. umorzenie postępowania w przedmiocie uchylenia postanowienia z dnia 30 dnia 2024 r. w całości na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. jako bezprzedmiotowego, 3. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący wskazał na rozliczne wadliwości zaskarżonego postanowienia, konsekwentnie nazywając zaskarżone rozstrzygnięcie organu decyzją. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, podnosząc, że skarga wniesiona została po upływie trzydziestodniowego terminu. Z ostrożności procesowej organ wskazał, że zarzuty skargi są bezpodstawne, a zaskarżone orzeczenie jest prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie art. 154 k.p.a., który stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W piśmiennictwie i orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień. Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r. w sprawie IV SA/Wr 344/15 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Stosownie natomiast do treści art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2 – 5 oraz art. 109 – 113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 – również art. 145 – 152 oraz art. 156 – 159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie. Z przywołanej regulacji wynika zatem, że w aktualnym stanie prawnym nie została przewidziana możliwość zmiany bądź uchylenia postanowienia w trybie art. 154 k.p.a. Należy przy tym podkreślić, że brak takiej możliwości nie dotyczy tylko postanowień, od których przysługuje zażalenie i postanowień, o których mowa w art. 134 k.p.a., ale obejmuje wszystkie postanowienia wydawane przez organy administracji publicznej. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane zarówno przez przedstawicieli nauki prawa jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, jednoznacznie przyjmujących, że zawarcie w treści art. 126 k.p.a. odesłania do odpowiedniego stosowania wyłącznie przepisów o wznowieniu postępowania (art. 145 – 152 k.p.a.) i o stwierdzeniu nieważności (art. 156 – 159 k.p.a.) oznacza, że brak jest podstaw prawnych do odpowiedniego stosowania pozostałych trybów nadzwyczajnych uregulowanych w kodeksie postępowania administracyjnego, lecz nie wymienionych w art. 126 k.p.a., a więc zmiany bądź uchylenia postanowienia na podstawie art. 154, art. 155 oraz art. 161 k.p.a. (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., Warszawa 2015, s. 640; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2403/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 289/14 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2003 r., sygn. akt IV SA 2932/01, dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto – jak wskazano w ostatnim z przywołanych orzeczeń – wydanie w związku z tym postanowienia w trybie art. 154 k.p.a. stanowi przesłankę do stwierdzenia jego nieważności jako wydanego bez podstawy prawnej." Podzielając ten pogląd, Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez podstawy prawnej i konieczne jest stwierdzenie jego nieważności w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.