IV SA/Po 279/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska ( spr) NSA Ewa Makosz - Frymus Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 stycznia 2009 r. przy udziale ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2007 r., [...], decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] września 2007 r., Nr [...], decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2007 r., [...] oraz decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] w części, w której przyznano zaliczkę alimentacyjną na S. K. na okres od dnia 10 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. 2. określa, że unieważnione decyzje nie podlegają wykonaniu. /-/E. Kręcichwost - Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz- Frymus Decyzją z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] Wójt Gminy K. przyznał Pani A. K. zaliczkę alimentacyjną na syna S. K. na okres od dnia 10 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia [...] maja 2007 r., [...], działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r., nr 86, poz. 732 ze zm. - dalej jako: upwda), § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. z 2005 r., nr 105, poz. 882 ze zm.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako: kpa) po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. (dalej jako: SKO) z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...], Wójt Gminy K. postanowił uchylić z mocą od dnia 1 września 2005 r. decyzję Nr [...] z dnia [...] września 2005 r. w części dotyczącej przyznania zaliczki alimentacyjnej na okres od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. na syna S. K.w kwocie po 250 zł miesięcznie tj. 250 zł x 12 = 3.000 zł. W uzasadnieniu wskazano, że po ponownej analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy ustalono, iż w dniu składania wniosku tj. 30 września 2005 r. A. K. nie wykazała dochodów syna S. oraz zataiła fakt, że syn S. decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. uzyskał status osoby bezrobotnej, a następnie w okresie od 16 sierpnia 2005 r. do dnia 15 lutego 2006 r. odbywał staż, z tytułu którego otrzymywał wynagrodzenie pieniężne w wysokości 466,90 zł netto miesięcznie. Skoro zaś Świadczeniobiorczyni została pouczony o konsekwencjach podania informacji nieprawdziwych to, biorąc powyższe pod uwagę ww. nie miała uprawnień do uzyskania zaliczki alimentacyjnej na syna S., a więc zaliczka alimentacyjna była nienależnie wypłacana przez okres 12 miesięcy tj. od września 2005 r. do sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] SKO po rozpoznaniu sprawy z odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2007 r., Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną uchyliło zaskarżoną decyzję w całości a także uchyliło decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] września 2005 r.Nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że biorąc pod uwagę art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne (w przedmiotowej sprawie zaliczkę alimentacyjną) uważa się świadczenie rodzinne przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierająca te świadczenie, wydanie decyzji ustalającej nienależnie pobraną zaliczkę alimentacyjną i jej wysokość powinno nastąpić w odrębnym postępowaniu, po uprzednim wszczęciu postępowania administracyjnego. SKO wskazało dalej, że zasadne było uchylenie decyzji przyznającej ww. świadczenie, jednak organ I instancji uchylił decyzją z dnia [...] maja 2007 r. orzeczenie przyznające świadczenie z mocą wsteczną, co zdaniem SKO, jest niedopuszczalne z tego względu, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej, jak i jej uchylenie ma charakter konstytutywny. Możliwość uchylenia decyzji z mocą wsteczną istnieje tylko w trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego. Niedopuszczalne jest również uchylenie decyzji ze wskazaniem, kiedy i do kiedy uchylenie następuje. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy postanowił uchylić zaskarżoną decyzję i jednocześnie, ze względu za zasadność uchylenia decyzji przyznającej A. K. zaliczkę alimentacyjną, orzec o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., [...], działając na podstawie art. 7 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 15, art. 18 ust. 2 upwda, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 130, poz. 992 ze zm. - dalej jako: uśr), § 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń oraz art. 104 i 107 kpa, po ponownym rozpatrzeniu sprawy w oparciu o decyzję SKO Nr [...] z dnia [...] września 2007 r., które jako organ II instancji uchyliło zaskarżoną decyzję Nr [...] z dnia [...] maja 2007 r. oraz decyzję Wójta Gminy K. Nr [...] z dnia [...] września 2005 r., Wójt Gminy K. postanowił wobec A. K. orzec o nienależnie pobranej zaliczce alimentacyjnej na syna S. K. przyznanej w okresie od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. w kwocie po 250 zł miesięcznie tj. 250 zł x 12 m-cy co daje kwotę 3000 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 586,92 zł naliczonymi do dnia wystawienia decyzji i dalszymi odsetkami ustawowymi do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazano, że A. K. nie wykazała dochodów syna S. oraz zataiła fakt, iż syn uzyskał status osoby bezrobotnej, a następnie odbywał staż, za który otrzymywał wynagrodzenie, a matka, zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 2 upwda, była pouczona o konsekwencjach podania informacji nieprawdziwych. Organ I instancji dodał, że skoro ze względu za zasadność uchylenia decyzji przyznającej A. K. zaliczkę alimentacyjną, SKO postanowiło orzec o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie to zaliczka alimentacyjna wypłacana przez okres 12 miesięcy tj. od września 2005 r. do sierpnia 2006 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Odwołując się od powyższej decyzji, A. K. nie zgodziła się z zawartym w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięciem, wskazując, iż uważa, że zaliczkę alimentacyjną na syna S. od dnia 1 września 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r. pobierała słusznie. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., [...], SKO - działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 i art. 25 ust. 1 upwda - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono dotychczasową argumentację podkreślając, że stosownie do art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z naliczonymi odsetkami. Wnosząc skargę na powyższą decyzję A. K. zarzuciła jej i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji nierzetelność i niezrozumienie zwykłej, ludzkiej sytuacji. Skarżąca wskazała, że nieprawdą jest jakoby wiedziała Ona, że przedmiotowa zaliczka Jej nie przysługuje. Skarżąca podkreśliła także, że nieprawdą jest, ze jej syn przerwał naukę. Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako: ppsa). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeśli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa) W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy K. jak i decyzja SKO z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] dotknięte są kwalifikowaną wadą uzasadniającą stwierdzenie ich nieważności. Decyzje te skierowano bowiem do adresata, który nie może być stroną w sprawie administracyjnej dotyczącej zaliczki alimentacyjnej. Stanowi to naruszenie określone w art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Decyzja musi zawierać wymienione w art. 107 § 1 kpa elementy, które stanowią podsumowanie czynności postępowania administracyjnego. Jednym z tych elementów jest wskazanie, w sposób jasny i precyzyjny, strony lub stron postępowania administracyjnego. Spełnienie tego formalnego wymogu oddziałuje na podstawową kwestię, jaką jest przyznanie prawa lub nałożenie obowiązku na określony podmiot prawa. Postępowanie administracyjne może toczyć się wyłącznie z udziałem podmiotu, któremu przysługuje legitymacja procesowa. Zakres podmiotowy prawa do zaliczki alimentacyjnej został uregulowany w art. 7 ust. 1 upwda. Zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Uprawnionym do zaliczki alimentacyjnej jest więc samo dziecko, na które dłużnik obowiązany jest spełnić świadczenie alimentacyjne (por. W. Maciejko, Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna. Komentarz, Warszawa 2007 r., s. 223). Biorąc pod uwagę powyższe, w realiach rozpatrywanej sprawy uprawnionym do kwestionowanego świadczenia był syn Skarżącej - S. K., a tym samym tylko On mógł być stroną prowadzonego w sprawie zaliczki alimentacyjnej postępowania administracyjnego. Jego matka - Skarżąca A. K., zgodnie z przepisami kpa, mogłaby zaś być jedynie przedstawicielem Swojego syna, a biorąc pod uwagę, że w chwili wydawania pierwotnej decyzji z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] S. K. był już pełnoletni, Skarżąca mogłaby być tylko jego przedstawicielem z wyboru, a więc pełnomocnikiem. Nigdy jednak, w postępowaniu dotyczącym zaliczki alimentacyjnej A. K. nie była Stroną tego postępowania. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji są określone enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa, choć z uwagi na treść art. 156 § 1 pkt 7 tej ustawy katalog ten nie ma charakteru zamkniętego. Nie są oparte na uznaniu, stąd ich ustalenie musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności, chyba że zachodzi sytuacja z art. 156 § 2 omawianej ustawy (M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005 r., s. 942). Podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych i może ono mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób bezsporny dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wyliczonych w art. 156 § 1 kpa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę decyzje skierowane do A. K., były decyzjami skierowanymi do adresata nie będącego stroną w sprawie, a zatem w oparciu o art. 156 § 1 pkt 4 kpa podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził więc nieważność decyzji SKO z dnia [...] lutego 2008 r., [...], decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2007 r., [...] oraz decyzję SKO z dnia [...] września 2007 r., Nr [...], uznając, że jest to niezbędne i wystarczające dla końcowego załatwienia sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa (w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 kpa) oraz art. 135 ppsa. Sąd uznał również, że w decyzji SKO z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] nie orzeczono merytorycznie, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 kpa, gdyż organ nie ustalił czy wobec treści decyzji z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] A. K. była pełnomocnikiem S. K. - oczywistym jest bowiem, że nie mogła być, jak wskazano wyżej, Stroną jak również Wnioskodawczynią w tej sprawie. Wobec istnienia naruszenia prawa, skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją rozstrzygnięć podjętych w granicach tej samej sprawy, poza rozważaniami Sądu pozostają zarzuty skargi odnoszące się do merytorycznej zasadności zaskarżonej decyzji, dotyczące w szczególności kwestii przysługiwania (albo nie) zaliczki alimentacyjnej S. K. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy, mając na uwadze powyższe, dokonają szczegółowej analizy przepisów upwda, w szczególności w kontekście zakresu podmiotowego tej ustawy. Z uwagi na powyższe, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 135 ppsa - orzekł jak w sentencji wyroku. Z uwagi na stwierdzone wady zaskarżona decyzja, poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2007 r., [...] jak i decyzja SKO z dnia [...] września 2007 r., Nr [...] nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ppsa). /-/E.Kręcichwost-Durchowska /-/P.Miładowski /-/E.Makosz-Frymus