IV SA/Po 284/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/P. Miładowski /-/E. Makosz-Frymus Dnia [...] roku K. K. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o przyznanie "węgla na okres zimowy w wysokości 500 kg i butów na zimę". W odpowiedzi na powyższe pismo, uznane przez Ośrodek Pomocy Społecznej za wniosek o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup opału i obuwia wezwano skarżącego w dniu roku do uzupełnienia braków złożonej dokumentacji poprzez dostarczenie karty aktywności zawodowej osoby bezrobotnej, zaświadczenia z Urzędu Pracy oraz oświadczenia o wysokości "świadczenia rentowego p. K." za miesiąc październik, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (znak pisma [...]). Do powyższego pisma odniósł się skarżący w dniu [...] roku informując Ośrodek, iż nie jest on osobą bezrobotną i w związku z powyższym nie może przedstawić zaświadczenia z Urzędu Pracy ani też karty aktywności zawodowej. Jednocześnie Skarżący przedstawił oświadczenie o wysokości emerytury swojej matki K. K., jak również oświadczenie własne o stanie majątkowym oraz zaświadczenie w Powiatowego Urzędu Pracy w [...] stwierdzające, iż skarżący nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych tamtejszego Urzędu. Pismem z dnia [...] roku Ośrodek Pomocy Społecznej wezwał skarżącego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności oraz obuwia zimowego poprzez dostarczenie karty aktywności zawodowej osoby bezrobotnej, zaświadczenia z Urzędu Pracy oraz "odcinek od renty p. K." w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania (znak pisma [...]). W dniu [...] roku do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo skarżącego (w którym powołał się na znak sprawy [...], zwane dalej pismem skarżącego), w którym wskazał, iż obecnie nie figuruje w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i nie posiada żadnych dochodów, posiada natomiast "0,54 hektara", ma wykształcenie podstawowe, bez wyuczonego zawodu. Skarżący wskazał, iż "Pani magister z [...] M. B. kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej żąda od K. K. jakomś aktywność zawodową i bez tej aktywności zawodowej nie chce mi przyznać zasiłku celowego na żywność albo na buty na zimę, albo, może na opał i bez tej aktywności i braków formalnych nie przyzna mi żadnego zasiłku celowego". Skarżący pismem tym zwrócił się jednocześnie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o zadecydowanie czy należy się mu zasiłek celowy na opisane powyżej cele. Dnia [...] roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem nr [...] stwierdziło niedopuszczalność odwołania argumentując, iż nie został wyczerpany administracyjny tok instancji, tj. nie zapadła jeszcze decyzja organu pierwszej instancji, jakim w niniejszej sprawie jest Ośrodek Pomocy Społecznej w G.. Skarżący zwrócił się następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności oraz obuwia na zimę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na powyższą skargę wniosło o jej oddalenie wskazując, iż pismo skarżącego skierowane w niniejszej sprawie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest przedwczesne . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wynikającą w szczególności z art. 63, 128 i 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U.2000 rok nr 98 poz. 1071 ze zm. – zwany dalej kpa), jest jego odformalizowanie mające za cel to aby sprawa mogła być rozpoznana zgodnie z intencją i interesem strony bez zbędnego formalizmu. Nie daje to jednak w żadnej mierze podstawy do stwierdzenia, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji jest uprawniony do samodzielnego sprecyzowania treści żądania. Tego typu rozumowanie jest opatrzone błędem, ponieważ przyjęcie powyższego założenia mogłoby doprowadzić do zmiany żądania wbrew intencji wnoszącego podanie co jest całkowicie niedopuszczalne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2002 roku, sygn. akt I SA 2188/00, nie publ.) Jak wynika z treści art. 61 § 1 kpa - żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania. W razie zaistnienia wątpliwości sprecyzowanie tegoż żądania należy do strony, nie zaś do organu administracji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 1990 roku, sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990, Nr 2-3, poz. 47). W przypadku wątpliwości, co do treści żądania pisma, stanowi ono podstawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi. Postępowaniu temu winno towarzyszyć należyte i wyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie organ wbrew wskazanym obowiązującym regułom postępowania, nie podjął żadnych kroków, które miałyby na celu ustalenie rzeczywistego żądania pisma skarżącego i jego charakteru. Zdaniem Sądu niewątpliwie obowiązkiem organu było co najmniej zwrócenie się do strony o sprecyzowanie zawartego w piśmie żądania (art. 7-9 kpa ). Zgodnie bowiem z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis ten w sposób jednoznaczny stawia organom wymóg załatwienia wniosku w zakresie określonym intencją strony, z uwzględnieniem jej słusznego interesu. Wszelkie zaś ewentualne niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być w żadnym wypadku interpretowane na jej niekorzyść. Jednocześnie zgodnie z art. 8 kpa - prowadzenie postępowania powinno przebiegać w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów państwa oraz ich świadomość i kulturę prawną. Art. 9 kpa nakłada zaś na organy administracji państwowej obowiązek rzetelnego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Wobec powyższych uwag stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie postępowanie przeprowadzone zostało bez należytego wyjaśnienia i sprecyzowania treści żądania skarżącego, albowiem ze złożonego w sprawie pisma skarżącego nie można jednoznacznie wywieść intencji jego autora. Organ winien w zaistniałej sytuacji, w związku z obowiązującymi w tej mierze, przytoczonymi regulacjami prawnymi dążyć skutecznie do ustalenia w stopniu graniczącym z pewnością intencji i zamiarów strony wnoszącej dane pismo. Charakter prawny pisma skarzącego nie jest bowiem z pewnością jasny i można by mu nadać m.in. przymiot (jak przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze) odwołania od nieistniejącej decyzji, aczkolwiek jednocześnie również uznać, je za skargę na bezczynność organu, bądź zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie przez organ. Taka rozbieżność interpretacyjna w sposób oczywisty uniemożliwia prawidłowe rozpoznanie sprawy, w szczególności zaś podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Konieczność wyjaśnienia charakteru pisma i żądania skarżącego jest nader oczywista i organ winien był wątpliwości te wyjaśnić, czego z naruszeniem cytowanych uprzednio przepisów proceduralnych nie uczynił. Tego typu uchybienie regulacjom procesowym skutkować musi uchyleniem zapadłego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Organ obligowany był do co najmniej wezwania strony do sprecyzowania jej żądania. Po wtóre należy zauważyć, iż o pozostawieniu pisma bez rozpoznania, na podstawie art. 64§2 kpa strona winna być bezpośrednio po tym zawiadomiona. Tymczasem wiadomość co do tej czynności materialno-technicznej skarżący powziął dopiero przy okazji doręczenia mu pisma skierowanego do Kancelarii Prezydenta RP z dnia [...] roku. W świetle powyższych rozważań – należy przyjąć, iż z naruszeniem przepisów procesowych organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków związanych z niezbędnym wyjaśnieniem treści i charakteru pisma skarżącego. Jego powinnością było wykorzystanie przysługujących środków – w szczególności wezwanie do doprecyzowania treści pisma – celem ustalenia rzeczywistej woli strony. Aczkolwiek Sad nie kwestionuje toku rozumowania organu, tj. tego, iż jeśliby faktycznie pismo skarżącego było środkiem odwoławczym od czynności materialno-technicznej, to jako, iż środek taki nie przysługuje – organ orzekłby prawidłowo. Powyższe uchybienie – tj. abstrahowanie od kwestii woli skarżącego - skutkowało jednak arbitralnym zaakceptowaniem jednego tylko z możliwych trybów rozpoznania pisma skarżącego, co z kolei w konsekwencji zaskutkowało wydaniem postanowienia o niekorzystnej dla skarżącego treści – tj. stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania. Ubocznie wskazać należy, iż przy ocenie pism skarżącego organy winny wziąć pod uwagę fakt, iż skarżący nie jest profesjonalistą, a w oparciu materiał zgromadzony w aktach sprawy oraz jak wskazuje doświadczenie życiowe można wysnuć wniosek, iż jest raczej osobą nieporadną. Jak zaś wynika z wspomnianych na wstępie zasad ogólnych postępowania administracyjnego regulacja procesowa tego postępowania pozwala na wyciągnięcie generalnego wniosku, iż organy w toku rozpatrywania spraw winny mieć na względzie słuszny interes obywateli i pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Należy domniemywać, że dotyczy to przede wszystkim osób potrzebujących ochrony ich interesów, w szczególności zaś takich, które mają trudności z korzystaniem z przysługujących im praw. Zachowanie organu w niniejszej sprawie nie tylko nie nosiło wskazanych znamion, ale można by dopatrzyć się w nim cech wręcz odwrotnych. W zaistniałej sytuacji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ Paweł Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus AT