IV SA/Po 285/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Karol Pawlicki (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant St.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 listopada 2010 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę II. zasądza na rzecz adwokata P.W. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie [...] ([...]) zł podwyższone o kwotę [...] ([...]) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Prezydent Miasta Poznania, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), odmówił przyznania J.P. pomocy pieniężnej w formie zasiłku celowego na zwrot: kosztów za zakupione zamki do drzwi – 60 zł, kosztów za usługę założenia zamków – 150 zł, zakupu stojaka do suszenia bielizny – 35 zł, zakupu "farelki" – 50 zł, zakupu segmentu do zawieszania ubrań – 100 zł, kosztów usługi stolarskiej – 80 zł, jak również pomocy finansowej w wysokości 700 zł na pokrycie potrzeb osobistych oraz spłatę zadłużenia w opłatach za czynsz – 1225,43 zł i zadłużenia w opłatach za zużycie energii elektrycznej – 398,60 zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 16 października 2009 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego, podczas którego ustalono, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jego dochód składają się: zasiłek stały – 233,20 zł oraz dodatek mieszkaniowy – 243,80 zł. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych faktur ani rachunków potwierdzających zakup towarów i wykonanych usług. Nie przedstawił też żadnych dowodów wydatkowania kwoty 700 zł. Odnośnie odmowy przyznania pomocy na spłatę zadłużenia z tytułu opłat za energię elektryczną organ wyjaśnił, że wnioskodawca otrzymał już wcześniej taką pomoc (decyzja organu z [...] maja i [...] września 2008 r. oraz z [...] stycznia 2009 r.). Jednakże przyznanych świadczeń nie przeznaczył na uregulowanie powyższych należności. Wnioskodawca otrzymał również pomoc na spłatę swojego zadłużenia w opłatach czynszowych – decyzje z [...] stycznia, [...] lutego, [...] marca i [...] kwietnia 2009 r. Odmowa przyznania pomocy na zakup "farelki" podyktowana została faktem udzielenia już wcześniej pomocy na zakup grzejnika elektrycznego w wysokości 175 zł (decyzja z 6 grudnia 2007 r.). Brak udzielenia pomocy w pozostałym, wnioskowanym przez stronę, zakresie organ wytłumaczył tym, iż pomoc społeczna służyć winna przede wszystkim pokonywaniu przez osoby z niej korzystające trudności materialnych i życiowych, ale nie zaspokajaniu wszystkich potrzeb. W ocenie organu udzielanie pomocy ma charakter uznaniowy, przy czym ocenie organu podlega również sposób wykorzystywania udzielanej pomocy. W odwołaniu z dnia 20 listopada 2009 r. J.P. wskazał, że wydatki, które poniósł, w tym na pokrycie długów za czynsz i energię elektryczną, nie powstały z jego winy. Decyzją z [...] lutego 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których one nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki lub możliwości i uprawnienia. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Celem pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób lub rodzin, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, natomiast potrzeby osób i rodzin powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Z przesłanych akt wynika, że J.P. wnosi o zwrot kosztów za zakupione zamki do drzwi wraz z wkładką w wysokości 60,00 zł, kosztów za usługę założenia zamków w wysokości 150,00 zł, zakupu stojaka do suszenia bielizny w wysokości 35,00 zł, "farelki" w wysokości 50,00 zł, segmentu do zawieszania ubrań w wysokości 100,00 zł, kosztów usługi stolarskiej w wysokości 80,00 zł. Można zatem uznać, że posiadał środki na ten celu i potrzeba została zrealizowana. Przepisy ustawy o pomocy społecznej nakładają na podopiecznych ośrodków pomocy społecznej określone obowiązki. Między innymi osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w tym zakresie może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Skarżący nie przedstawił żadnych rachunków za zakupione materiały, również nie przedstawił żadnych dowodów wydatkowania pożyczonych od znajomych pieniędzy na pokrycie kosztów leczenia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 16 października 2009 r. wynika, że J.P. doskonale radzi sobie w załatwianiu spraw urzędowych i redagowaniu pism do różnych instytucji. Ze względu na załatwianie spraw urzędowych nie miał czasu na przeprowadzenie wywiadu (notatka służbowa z dnia 06 października 2009 r., k. 32 akt I instancji). Trudno zatem dać wiarę, że nie wiedział, iż przyznanie 10 decyzjami środków finansowych z pomocy społecznej, między innymi na energię elektryczną i czynsz, należy przeznaczyć na wskazane w decyzjach cele. Zgodnie z orzecznictwem udzielona pomoc finansowa nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej. Decyzje o przyznawaniu zasiłków celowych mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że świadczenie nie przysługuje z mocy samego prawa, tylko organ rozważa możliwości jego przyznania, biorąc pod uwagę różne okoliczności. Organ nie tylko kieruje się potrzebami i sytuacją materialną wnioskodawcy, ale również własnymi możliwościami finansowymi. W skardze z dnia 11 marca 2010 r. J.P. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego odwołania. W ocenie skarżącego wydane decyzje są dla niego krzywdzące. W dodatkowych pismach z 22 kwietnia, 21 października oraz z 3 listopada 2010 r. skarżący powtórzył zarzuty zawarte w skardze i opisał swoją aktualną sytuację życiową i materialną. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W niniejszej sprawie skarga okazała się bezzasadna. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jedną z pieniężnych form świadczeń pomocy społecznej stanowi zasiłek celowy. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być on przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zwrócić należy uwagę, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej . Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Wobec powyższego można stwierdzić, iż pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Przy czym prawo do świadczeń nie jest bezwarunkowe, ponieważ osoba lub rodzina ubiegająca się o jego przyznanie zobowiązana jest do wypełnienia określonych obowiązków wynikających z unormowań prawnych, a postępowanie prowadzone jest w oparciu o unormowania zamieszczone w ustawie o pomocy społecznej i w Kodeksie postępowania administracyjnego. W wyroku z dnia 28 sierpnia 2007 r., sygn. akt. I OSK 1802/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przepisy art. 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej stanowią, iż celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt podatnika osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Dlatego osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji rodziny (art. 4 ustawy) pod rygorem odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy skład orzekający pragnie zwrócić uwagę, iż nie dopatrzył się w postępowaniu organów oraz w wydanych przez nich decyzjach uchybień skutkujących uchyleniem zaskarżonych rozstrzygnięć. W aktach administracyjnych znajdują się: - oświadczenia skarżącego z 16 października 2009 r., w którym podał, że wcześniejsze terminy wyznaczone na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie odpowiadały mu ponieważ w tym czasie załatwiał sprawy urzędowe (k. 37), - oświadczenie skarżącego z 16 października 2009 r., w którym wyjaśnił, że nie posiada rachunków za zakupione towary i wykonane usługi. Z kolei nie uiszczał rachunków za czynsz i prąd ponieważ pogubił się w tych sprawach (k. 36), - "kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego" z 16 października 2009 r., w którym stwierdzono, że skarżący zajmuje mieszkanie składające się z kuchni i pokoju. W pokoju jest piec kaflowy, w kuchni brak ogrzewania. Z powodu niemożności gotowania posiłków w domu skarżący objęty jest pomocą w formie bonów obiadowych (k. 40), - decyzje organu I instancji, na podstawie których można stwierdzić, iż skarżący w okresie poprzedzającym wydanie decyzji odmownej z [...] listopada 2009 r. korzystał ze środków pomocy społecznej (k. 16-29). Są wśród nich decyzje o przyznaniu zasiłku celowego na opłatę czynszu ([...] kwietnia 2009 r., [...] marca 2009 r., [...] lutego 2009 r., [...] stycznia 2009 r.), na energię ([...] stycznia 2009 r., [...] września 2008 r., [...] maja 2008 r.), zakup przedmiotów użytku domowego ([...] kwietnia 2008 r. i [...] grudnia 2007 r.). W ocenie Sądu fakt przyznawania skarżącemu pomocy świadczy o tym, iż organ miał orientację w bieżącej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego. Jednocześnie przyznając pomoc organ precyzował na jakie cele jest ona przeznaczona. W tej sytuacji za brak współpracy ze strony skarżącego należy uznać nieprzedstawienie dowodów na poniesione przez niego wydatki. Niezrozumiałe przy tym jest żądanie opłacenia przez organ zaległości za czynsz i energię elektryczną w sytuacji, gdy z takiej pomocy korzystało się w przeszłości. Podzielić należy więc pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż skarżący miał wiedzę i świadomość jak spożytkować przyznaną mu wcześniej pomoc. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż organy prawidłowo oceniły aktualną sytuację życiową i materialną skarżącego i zastosowały w sprawie przytoczone w decyzjach przepisy prawa materialnego. W tych okolicznościach orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O zasądzeniu wynagrodzenia na rzecz ustanowionego w sprawie pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 250 w/w ustawy oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). MZ