IV SA/Po 288/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2004 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F.S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień wdowy po kombatancie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...] /-/ E. Makosz-Frymus TG Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. nr 42 poz. 371 ze zm.), pozbawił F.S. uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji podano, że F.S. uzyskała uprawnienia wdowy, po zmarłym dnia [...][...] 1983 r. mężu J.S., na podstawie decyzji ZW ZBoWiD w L. z dnia [...] lipca 1987 r. J.S. uprawnienia kombatanckie uzyskał z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w okresie od [...] lutego 1945 r. do [...] grudnia 1947 r. pełniąc w tym czasie służbę w Milicji Obywatelskiej. W związku z tym Kierownik Urzędu, powołując się na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy, stwierdził, że przepis ten stanowiłby samoistną podstawę pozbawienia J.S. uprawnień kombatanckich uzyskanych wyłącznie z tytułu uczestnictwa w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Natomiast uprawnienia wdowy po kombatancie, przysługujące na mocy art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, są uprawnieniami pochodnymi, a ich nabycie uzależniane jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby je gdyby żył. Ponieważ mąż F.S. zostałby pozbawiony uprawnień kombatanckich gdyby żył w związku z tym nie przysługują one również jej. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F.S. wniosła o przywrócenie jej uprawnień wdowy po kombatancie zarzucając naruszenie przepisów ustawy o kombatantach. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2003 r. stwierdzając, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ dotychczasowe ustalenia odpowiadają stanowi faktycznemu, a decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich jest zgodna z obowiązującym prawem. Ponadto Kierownik Urzędu stwierdził, że w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki wyłączające pozbawienie kombatanta uprawnień kombatanckich, gdyż wykonywanie obowiązków funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. W przepisach ustawy o kombatantach status kombatanta związany został z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, a do zadań MO należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zaleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianych. W skardze F.S. wniosła o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2004 r. i przyznanie jej uprawnień wdowy po kombatancie. Do skargi F.S. załączyła oświadczenie dwóch świadków, z których wynika, że J. S. brał czynny udział w wojnie obronnej 1939 r. Ponadto skarżąca przedłożyła legitymację "Odznaki Grunwaldzkiej" przyznanej J.S. w sierpniu 1947 r. przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego za udział w walce zbrojnej z Niemcami w latach 1939-1945. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona. Ustawodawca w art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 nr 42 poz. 371 ze zm.), zamieszczonym w rozdziale "Przepisy przejściowe i końcowe", uregulował sytuację prawną osób, które w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. 1 stycznia 1991 r., posiadały uprawnienia kombatanckie uzyskane na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów. Uregulowanie takie było następstwem innego określenia w ustawie o kombatantach przesłanek uprawniających do uzyskania statusu kombatanta lub innej osoby uprawnionej, niż w poprzednio obowiązujących przepisach. Wprowadzając w ustawie o kombatantach nowe określenie działalności kombatanckiej i działalności równorzędnej z działalnością kombatancką, ustawodawca w art. 25 uregulował sprawę osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie przed dniem wejścia w życie ustawy o kombatantach, na podstawie dotychczasowych przepisów. Przyjęto zasadę, że osoby te zachowują, uprawnienia, z wyjątkami określonymi w art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach. W przypadku osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów, niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy o kombatantach przyjęto zasadę, że osoby te pozbawia się uzyskanych wcześniej uprawnień kombatanckich. Do tej grupy osób należał mąż skarżącej J.S., który uprawnienia kombatanckie nabył z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...] lutego 1945 r. do [...] grudnia 1947 r., pełniąc w tym czasie służbę w Milicji Obywatelskiej. Fakt pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej nie daje podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich, bowiem zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000 r., sygn. OPS 5/00, Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach. Przysługujące wdowom i wdowcom, w myśl art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach, uprawnienia po kombatantach mają charakter pochodny od uprawnień samego kombatanta. W związku z tym rozwiązania ustawowe dotyczące uprawnień nabytych przez kombatantów należy odnieść do sytuacji wdów i wdowców. Pochodny charakter uprawnień wdowy po kombatancie oznacza, że mogą one być przyznane wdowie wyłącznie w sytuacji, w której w świetle przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, uprawnienia takie przysługiwałyby kombatantowi i nie byłoby podstaw do pozbawienia go tych uprawnień w trybie określonym w art. 25 ustawy. Stanowisko to znajduje uzasadnienie w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. sygn. III AZP 32/95 (OSNAPiUS z 1996 r. nr 15 poz. 206), a także w późniejszych wyrokach SN z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 72/00 (OSNAP 2001/19/575), z dnia 14 marca 2002 r. sygn. III RN 107/01. W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że J.S., gdyby żył, zostałby na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych mu decyzją ZBoWiD-u z 1977 r. W związku z tym brak podstaw prawnych do zachowania przez F.S. uprawnień przysługujących jej jako wdowie po J.S., któremu uprawnienia kombatanckie przyznano z tytułu walki o utrwalenie władzy ludowej. F.S. podniosła jednak już w swoim piśmie z dnia [...] sierpnia 2001 r., stanowiącym odpowiedź na zawiadomienie o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego, że mąż jej J.S. jako żołnierz Krobskiej Kompanii Obrony Narodowej był uczestnikiem wojny obronnej 1939 r. Do pisma tego skarżąca dołączyła oświadczenia świadków A.J. i J.K., z których wynika, że J.S. brał czynny udział w Wojnie Obronnej 1939 r. i walczył w bitwie nad Bzurą. Ponadto skarżąca dołączyła też kserokopię legitymacji "Odznaki Grunwaldzkiej". Z dokumentu tego wynika, że J.S. otrzymał tą Odznakę w sierpniu 1947 r. za uczestnictwo w walce zbrojnej z Niemcami w latach 1939-1945. Zresztą ponownie te same dokumenty F.S. dołączyła do skargi. O odbytym w latach 1936-1939 przeszkoleniu w ramach jednostek przysposobienia wojskowego pisał w deklaracji członkowskiej z [...] października 1969 r. J.S. (k. 5 verte akt administracyjnych). Mimo przedstawionych przez skarżącą dowodów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie poczynił żadnych ustaleń zmierzających do wyjaśnienia czy J.S. przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w wojnie obronnej 1939 r. Gdyby okoliczność ta znalazła potwierdzenie, to skarżąca miałaby podstawę prawną do zachowania uprawnień wdowy z tego tytułu. W związku z tym Sąd nie podziela stanowiska organu, że wniosek skarżącej o przyznanie jej uprawnień wdowy nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu jest to rozstrzygnięcie przedwczesne. Zgodnie z przyjętym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 77/00 (OSN z 2001 r. poz. 475), a następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 3 grudnia 2001 r. sygn. OPS 11/01 (ONSA 2002/3/100), stanowiskiem, w sytuacji gdy kombatant posiada uprawnienia kombatanckie z takiego tytułu, że możliwe jest pozbawienie go tych uprawnień, a jednocześnie wskazuje na działalność kombatancką z innego tytułu, to przed ostatecznym rozstrzygnięciem pozbawiającym taką osobę uprawnień kombatanckich z dotychczasowego tytułu należy dokładnie wyjaśnić czy uprawnienia te nie mogą być zachowane z innego, wskazanego tytułu. Wyżej wymienione orzeczenia dotyczą co prawda osoby kombatanta, ale zdaniem Sądu Orzekającego, zważywszy na treść § 2 pkt 2 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. nr 116 poz. 745), znajdują także zastosowanie w niniejszej sprawie. W związku z powyższym rzeczą Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych będzie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, zgodnie z przepisami kpa, a w szczególności art. 7 i art. 77 kpa, w celu dokładnego wyjaśnienia, czy J.S. spełniałby przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich z innego, wskazanego w ustawie o kombatantach, tytułu, a następnie podjęcie stosownej decyzji co do uprawnień przysługujących F.S. jako wdowie po kombatancie. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 120 w związku z art. 119 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym. /-/ E. Makosz-Frymus TG