IV SA/Po 290/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz- Frymus Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost- Durchowska (spr.) Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 września 2007 r. sprawy ze skargi A.M. na orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej, 1. uchyla zaskarżone orzeczenie, 2. określa, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Sądu Dyscyplinarnego przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej na rzecz skarżącej A.M. kwotę [...] zł /[...]/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/E.Makosz-Frymus /-/P.Miładowski MB Dyrektor Zakładu Karnego we W. orzeczeniem z dnia [...] lipca 2006 r., nr na podstawie art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej ( Dz. U . nr 207, poz. 1761 ze zm. – dalej ustawa o Służbie Więziennej ) oraz § 21 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej ( Dz. U. nr 135, poz. 634 ze zm.), - w pkt 1 uznał por. A.M. - psychologa działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W. za winną popełnienia zarzucanego jej przewinienia określonego w art. 125 ust. 3 pkt 1 ustawy o Służbie Więziennej w związku z art. 60 ustawy o Służbie Więziennej oraz w związku z § 5 regulaminu Dyrektora Generalnego Służby Więziennej w sprawie zasad postępowania i zachowania się funkcjonariuszy Służby Więziennej z dnia 30 czerwca 2005 r. tj. znieważenia wypowiedzią ustną starszego wychowawcy działu penitencjarnego kpt. G.S., - w pkt 2 uznał por. A.M. - psychologa działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W. za winną popełnienia zarzucanego jej przewinienia określonego w art. 125 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej tj. niewykonania polecenia służbowego, i wymierzył jej karę dyscyplinarną ostrzeżenia o niepełnej przydatności na zajmowanym stanowisku służbowym. W uzasadnieniu orzeczenia, zawierającym ustalenie stanu faktycznego, stanu prawnego, ocenę dowodów oraz uzasadnienie wymierzonej kary wskazano m. in., że w dniu [...] stycznia 2006 r. [...] M.B. – kierownik działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W. wydał polecenie służbowe podległej mu służbowo por. A.M., psychologowi działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W., dotyczące przyjęcia na konsultację psychologiczną dwóch osadzonych w skrzydle "B" I. Do przekazania tego polecenia zobowiązał [...] G.S.. Realizując polecenie [...] G.S. umówił się z por. A.M. w dyżurce wychowawcy. W trakcie rozmowy por. A.M. poinformowała kpt. G.S., że od dnia [...] stycznia 2006 r. nie przyjmuje już skazanych ze skrzydła "B", przyjmuje osadzonych w skrzydle "C"., a zmiany jej miejsca pracy dokonał [...]. M.S. - zastępca kierownika działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W. W trakcie rozmowy por. A.M. mówiła do [...] G.S. podniesionym głosem i skierowała do niego słowa "nie zachowujesz się jak mężczyzna, pedał, kapuś". W trakcie postępowania ustalono co prawda, że w trakcie rozmów niektórzy funkcjonariusze używają słów wulgarnych lub zaczerpniętych z gwary podkultury więziennej, dowodzi to jednak jedynie, że takim postępowaniem naruszają zasady pragmatyki służbowej. Ponadto [...] G.S. jest osobą dbającą o kulturę słowa. Nie używał w stosunku do obwinionej słów wulgarnych czy obraźliwych, a słowa por. A.M. w jego subiektywnym odczuciu naruszyły jego godność osobistą. Por. A.M. nie wykonała polecenia służbowego wydanego jej przez [...] M.B., o czym nie zawiadomiła przełożonego, nie zgłaszała mu także żadnych okoliczności utrudniających lub uniemożliwiających realizację wydanego polecenia służbowego. Por. A.M. informując kpt. G.S., że od dnia [...] stycznia 2006 r. nie przyjmuje już skazanych ze skrzydła "B", przyjmuje osadzonych w skrzydle "C"., a zmiany jej miejsca pracy dokonał [...] M.S. - zastępca kierownika działu penitencjarnego Zakładu Karnego we W., wprowadziła w błąd kpt. G.S., bowiem kpt. M.S. ani [...] M.B. nie zmienili miejsca służby obwinionej. Niewykonanie polecenia służbowego w uzbrojonych i umundurowanych formacjach państwowych jest jednym z najcięższych przewinień służbowych, gdyż wpływa na ich sprawność działania. Organ wskazał, że wymierzając karę wziął pod uwagę, że obwiniona nie była dotychczas karana dyscyplinarnie, a dotychczasowa jej służba była nienaganna. Obwiniona posiada pozytywna opinię służbową. Dotychczas wykonywała polecenia służbowe. Z drugiej strony obwiniona w trakcie postępowania dyscyplinarnego modyfikowała swoje zeznania, zmieniała linię obrony i nie przeprosiła kpt. G.S. Zażalenia na powyższą decyzję złożyli Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej i obwiniona. Dyrektor Okręgowej Służby Więziennej wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i wymierzenie obwinionej kary dyscyplinarnej ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby podnosząc, że przewinienia zarzucane obwinionej należą do najcięższych przewinień, które wynikają wprost z zasad pragmatyki służbowej. Por. A.M. wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych polegający na ustaleniu, że: obwiniona skierowała w stosunku do [...] G.S. słowa "pedał", "kapuś", obwiniona swoim zachowaniem znieważyła wypowiedzią ustną [...] G.S., kierownik działu penitencjarnego skierował polecenie służbowe. Orzeczeniu zarzuciła także niewyjaśnianie wszystkich okoliczności istotnych dla wyjaśnienia sprawy, poprzez nieustalenie zakresu czynności obwinionej, nieadekwatność wymierzonej kary dyscyplinarnej do zarzucanych przewinień. Obwiniona wskazała także na naruszenia przepisów postępowania tj. przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej poprzez orzeczenie wobec obwinionej kary dyscyplinarnej mimo niestosowania wobec niej wcześniej innych środków dyscyplinujących. Przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej poprzez niewzięcie pod uwagę przy wymiarze kary okoliczności i pobudek czynu, zachowania obwinionej przed i po popełnieniu przewinienia. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej orzeczeniem z dnia [...]sierpnia 2006 r. nr [...] na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej oraz § 52 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej ( Dz. U. nr 135, poz. 634 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Na powyższe orzeczenie skargę wniosła por. A.M., w której wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie orzeczenia i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podtrzymała wnioski i zarzuty zawarte w zażaleniu, nadto wskazała na naruszenie przez organ II instancji przepisu § 70 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej w zw. z art. 10 § 1 i art. 94 § 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej kpa ) poprzez pozbawienie skarżącej możliwości udziału w rozprawie. Ponadto Sąd Dyscyplinarny naruszył § 54 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, bowiem w zaskarżonym orzeczeniu brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. W odpowiedzi na skargę Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazując, że fakt popełnienia przewinień przez skarżącą nie budzi wątpliwości, są to przewinienia należące do najcięższych przewinień, które wynikają wprost z zasad pragmatyki służbowej, a wymierzona skarżącej kara jest adekwatna do przewinienia. Nie doszło także do pozbawienia skarżącej możliwości udziału w rozprawie, bowiem każdorazowo strony były prawidłowo powiadamiane o terminach rozpraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Kontrola Sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako: ppsa), ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonywujący. Rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej w formie decyzji musi bowiem odpowiadać ogólnym kryteriom procedury administracyjnej i opierać się na sprawdzalnych, a więc zobiektywizowanych przesłankach (porównaj wyroki NSA z 24.09.1996 r. SA/Gd 3281/95, z 5.03.1998 r. I SA 984/97). Sąd administracyjny dokonał tej kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 107 § 1 kpa decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Decyzja, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego lub skarga do sądu administracyjnego, powinna zawierać ponadto pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa lub skargi. Ponadto uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 kpa). Odpowiednikiem tego przepisu w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej ( Dz. U. nr 135, poz. 634 ze zm.) jest przepis § 54 ust. 1, który stanowi, że orzeczenie sądu dyscyplinarnego powinno zawierać: oznaczenie sądu dyscyplinarnego, który je wydał, oraz członków składu orzekającego i oskarżyciela, datę i miejsce wydania orzeczenia, stopień, imię, nazwisko i stanowisko służbowe obwinionego, treść zaskarżonego orzeczenia, rozstrzygnięcie sądu dyscyplinarnego, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie o prawie wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego i podpisy członków składu orzekającego i pieczęć sądu dyscyplinarnego. Organ odwoławczy dokonując kontroli rozstrzygnięcia organu niższej instancji, powinien w toku postępowania administracyjnego wszechstronnie i wnikliwie zebrać materiał dowodowy i ocenić go stosownie do wymogów art. 80 kpa, co winno następnie znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji. Sąd Dyscyplinarny przy Okręgowym Inspektoracie Służby Więziennej nie dokonał jednak tej kontroli w sposób prawidłowy . Należy wskazać, że decyzja wydana przez organ II instancji nie zawiera uzasadnienia o jakim mowa w § 54 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 listopada 1996 r. w sprawie regulaminu dyscyplinarnego funkcjonariuszy Służby Więziennej, nie jest nim bowiem przytoczenie zarzutów stawianych skarżącej w postępowaniu dyscyplinarnym. Organ nie przedstawił motywów, jakim kierował się przy wydawaniu nieprzychylnej dla strony decyzji. Z decyzji nie wynika, dlaczego utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji – jest także ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem organ II instancji nie ustosunkował się w ogóle do zarzutów podniesionych w zażaleniach skarżącej i Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej. Już sam brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji. Wskazać również należy, że w decyzji brak jest także uzasadnienia prawnego decyzji. Tymczasem uzasadnienie prawne decyzji nie może polegać tylko na powołaniu przez organ wydający ową decyzję, artykułu czy paragrafu przepisu prawa, lecz powinno zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa, oraz wskazać, jaki zachodzi związek między tą oceną a treścią rozstrzygnięcia, czego zabrakło także w decyzji organu odwoławczego. Zdaniem Sądu, jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. W opinii Sądu, skoro organ odwoławczy nie ustosunkował się w zaskarżonej decyzji do argumentów przedstawionych w zażaleniach , ani nie uzasadnił swojego rozstrzygnięcia, to zaskarżoną decyzję uznać trzeba za dowolną i wydaną z przekroczeniem granic swobodnego uznania. Wbrew twierdzeniom organu zawartym w piśmie z dnia [...] września 2007 r., w aktach administracyjnych sprawy brak jest zwrotnego poświadczenia odbioru przez pełnomocnika skarżącej i Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej, decyzji Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] lipca 2006 r., co czyni niemożliwym do ustalenia przez Sąd czy w zakreślonym terminie zostały złożone przez skarżącą i Dyrektora Okręgowej Służby Więziennej zażalenia na powyższą decyzję. Tak więc, wobec wykazanych powyżej uchybień proceduralno-prawnych, należało uchylić zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji powinien uwzględnić powyższe uwagi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, dotyczące uchybień organu w toku postępowania administracyjnego i wskazujące na prawidłowe stosowanie wyżej powołanych przepisów. Skoro zaskarżone decyzje naruszały prawo procesowe i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ppsa orzekł jak w pkt I, II sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt III sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ppsa w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus /-/ E. Kręcichwost-Durchowska MB