IV SA/Po 290/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. R. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego H. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego, opisane w rubrum. Wraz ze skargą zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu sądowego, który w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy został poszerzony do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką dzieci, a ich jedyny dochód stanowi dochód z gospodarstwa rolnego wynoszący 1.300 zł. miesięcznie. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jego majątek stanowi nieruchomość rolna o pow. 10,66 ha, samochód dostawczy [...] i [...]. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wskazał, że ubiegłoroczna susza spowodowała brak opłacalności produkcji w uprawach roślinnych, co wiąże się ze spadkiem dochodu z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z wyjaśnieniami wnioskodawcy cały dochód jest przeznaczany na opłaty, środki produkcji, podatki, telefony, środki czystości, odzież, lekarstwa, wyżywienie i utrzymanie domu (k. 26-27). Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do skarżącej i jego żony (w tym związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym), wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon; itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania, wskazania rodzaju produkcji rolnej, jego skali oraz ilości zwierząt, oraz przedłożenia kopii decyzji przyznających dopłaty do produkcji rolnej za lata 2016 i 2017 r. (k. 30). Jak wynika z akt sprawy wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Postanowieniem z 23 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 290/17 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że na podstawie art. 245 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r. poz. 718 z późn. zm. – dalej jako P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy zaznaczył, że prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w procesie. Uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 P.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Referendarz sądowy stwierdził, że Wnioskodawca nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył dokumentacji pozwalającej na ustalenie swej sytuacji finansowej, w tym nie przedłożył wyciągów bankowych i nie udokumentował faktycznych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, w tym wysokości ewentualnych dopłat. Zdaniem referendarza sądowego powyższe uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy wnioskodawcy skutkował odmową przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie Wnioskodawca wniósł sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie postanowienia w części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego w części oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreślił, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny, polegający na braku określenia, że sprawa dotyczy turbiny wiatrowej [...]. Zdaniem Skarżącego ww. określenie jest niezbędne, bowiem przed WSA w Poznaniu toczą się inne postępowania sądowoadministracyjne dotyczące budowy turbin wiatrowych na terenie gminy [...] i gminy [...]. Ponadto zarzucił niezbadanie wnikliwie sytuacji finansowej, zaś wszystkie dane w formularzu urzędowym są zgodne z prawdą. Napisał, że nie ma obowiązku prowadzenia księgowości, a pieniądze które uzyskuje ze sprzedaży produktów rolnych i dopłat p rzeznacza na prowadzenie gospodarstwa rolnego i wydaje na bieżąco. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Jak jednoznacznie wynika z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem. To na Skarżącym spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy zależy od tego, czy strona wykaże istnienie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Konieczna jest więc ocena złożonego przez Skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można przyznać prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd orzekający w pełni podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym (zwolnienie z kosztów sądowych) jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza i okoliczności podniesionych w sprzeciwie pozwala z przekonaniem stwierdzić, że Skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył dokumentacji pozwalającej na ustalenie swej sytuacji finansowej, w tym nie przedłożył wyciągów bankowych i nie udokumentował faktycznych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego w tym wysokości ewentualnych dopłat. Nie budzi wątpliwości Sądu, że referendarz sądowy postąpił słusznie, wzywając do doprecyzowania informacji zawartych w formularzu. Sąd zaznacza, że Skarżący nie dołączył ww. dokumentów do sprzeciwu i ocenia, że powyższe uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej Wnioskodawcy. Brak rzeczywistej współpracy wnioskodawcy skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy trafnie w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.