IV SA/Po 297/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Donata Starosta Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2010 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Dnia [...] stycznia 2010 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło podanie o pomoc w postaci przyznania zasiłku stałego do czasu otrzymania renty, złożone przez I. S. Wnioskodawczyni wskazała, że jest w konflikcie z mężem, ma 53 lata, jest bez środków do życia, nie ma z czego zakupić węgla i leków, a zamieszkuje w jednopokojowym pomieszczeniu przy budynku gospodarczym. I. S. podniosła również, że ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, przebyła sześć operacji i nie może podjąć żadnej pracy. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Burmistrz [...], działając na podstawie art. 37 ust. 2 pkt 2, art. 3, art. 8 ust. 1, art. 102, art. 104, art. 106, art. 109 i art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) przyznał I. S. zasiłek stały na okres od 01 stycznia 2010 r. do 30 czerwca 2012 r. w wysokości po 32, 65 złotych miesięcznie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w oparciu o ustalenia przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2010 r. wywiadu środowiskowego oraz pozostałych dokumentów zebranych w sprawie, ustalił, iż strona spełnia wymogi do przyznania zasiłku stałego. Przeprowadzony wywiad rodzinny wskazał jednak, wbrew twierdzeniom samej wnioskodawczyni, że I. S. prowadzi jedno wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dziećmi. Zdaniem organu strona nie udokumentowała swoich twierdzeń o konflikcie z całą rodziną oraz o separacji z mężem. Wszystkie rachunki i opłaty związane z utrzymaniem mieszkania pokrywa mąż. Strona ma swobodny dostęp do wszystkich pomieszczeń i budynku, w którym zamieszkują pozostali członkowie rodziny, opłaca kwartalną składkę na ubezpieczenie w KRUS z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ ustalił faktyczny średni miesięczny dochód strony i jej rodziny na kwotę 1.591,74 zł co oznacza dochód na każdą osobę w rodzinie w wysokości 318,34 zł. Ustawowe kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wnosi 351 zł. Zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej kwotę zasiłku stałego ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Od opisanej decyzji odwołanie wniosła I. S. Ponownie opisując swoją sytuację osobistą i zdrowotną zaznaczyła, że mieszka sama w pomieszczeniu przy budynku gospodarczym – oborze. Podkreśliła, że to samo mąż oświadczył pracownikom pomocy społecznej. Wskazała, że w poprzednim roku, w okresie lipiec-grudzień miała przyznany zasiłek w kwocie 230 zł. Zarzuciła, że partycypuje w regulowaniu rachunków za wodę i prąd i wyjaśniła, że sprawa o rozwód nie została założona z uwagi na wysokie koszty. Mąż który jest na rencie przeznacza ją dla siebie i dzieci. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż organ I instancji ustalił w sposób szczegółowy i nie budzący wątpliwości, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trojgiem dzieci. We własnoręcznie podpisanym oświadczeniu z dnia [...] stycznia 2010 r. wnioskodawczyni wskazała, że obecnie nie toczy się sprawa w sądzie o rozwód ani o separację, ani o alimenty, ponieważ w ubiegłym roku sprawa została wycofana z sądu. Zestawiając treść przepisów art. 37 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej z poczynionymi na podstawie akt sprawy ustaleniami Kolegium uznało, że strona spełnia warunki do przyznania zasiłku stałego, a organ I instancji prawidłowo wyliczył dochód rodziny strony oraz przyznał zasiłek we właściwej wysokości. Od opisanej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła I. S. Zarzuciła, że nie zgadza się z argumentami zaskarżonej decyzji, podkreśliła, że nie ma za co żyć, a przyznana kwota zasiłku stałego w żaden sposób nie wystarczy na cały miesiąc. Zachowanie pracownika opieki społecznej określiła jako obraźliwe i uwłaczające. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo-administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Legalność decyzji bada się zarówno pod względem formalnym jak też i materialno-prawnym. W przedmiotowej sprawie organ orzekał o uprawnieniu skarżącej do zasiłku stałego, a także co do jego wysokości. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175 poz. 1362 ze zm.) stanowi, że jedną z form pomocy społecznej w postaci świadczeń pieniężnych jest zasiłek stały. Zgodnie z art. 37 zasiłek stały przysługuje osobie pełnoletniej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego. W ust. 1 pkt 1 tegoż artykułu mowa jest o osobie samotnie gospodarującej, natomiast w ust. 1 pkt 2 o osobie pozostającej w rodzinie. Organ administracyjny badając zasadność wniosku o przyznanie zasiłku stałego, winien ustalić czy osoba składająca wniosek o jego przyznanie, spełnia wymogi z art. 37 ustawy o pomocy społecznej, a następnie, w przypadku pozytywnego ustalenia zasadności wniosku, przyznać zasiłek w/g reguł o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 1 lub 2. Tryb postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej uregulowany został w dziale II rozdział 7 ustawy o pomocy społecznej a w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (vide art. 14 ustawy o pomocy społecznej). W kontrolowanej sprawie organy administracji ustaliły, że I. S. spełnia wymogi do przyznania zasiłku stałego, natomiast kwestią sporną było ustalenie, czy wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą czy pozostaje w rodzinie. Rozpoznając skargę I. S. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził naruszenie przepisów prawa mające wpływ na wynik sprawy, w szczególności zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 kpa, a także przepisów art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Skoro ocenę istnienia lub nieistnienia przyznania świadczenia należy oprzeć na podstawie materiału dowodowego jaki w sprawie zebrano, to obowiązkiem organu administracji rozstrzygającego sprawę jest nie tylko zgromadzenie w aktach sprawy dokumentów na które organ się powołuje, lecz także dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. W przedmiotowej sprawie organ powołuje się na dokumenty, które rzekomo zostały dołączone do wywiadu środowiskowego, których jednak w aktach administracyjnych sprawy brak. Dotyczy to między innymi orzeczenia o niepełnosprawności skarżącej (k. 37) wypisów ze szpitali i badań (k. 30). Sąd uznał również za nieudowodniony fakt prowadzenia przez skarżącą wspólnego gospodarstwa z mężem i pełnoletnimi dziećmi. W wywiadzie środowiskowym organy uzyskały oświadczenie od wnioskodawczyni, jej męża, dzieci, że nie prowadzą ze skarżącą wspólnego gospodarstwa. Dla oceny faktu, że jest inaczej, niedostateczne jest samo przypuszczenie pracownika socjalnego. Mąż skarżącej wyraźnie przyznał, że powodem wycofania sprawy o rozwód było to, że skarżąca domagała się podziału majątku, a nie, że konflikt między małżonkami wygasł. Z tych też powodów – nie przesądzając jaki jest faktyczny stan sprawy, organy rozstrzygające sprawę winny tak przeprowadzić postępowanie dowodowe, aby ustalenia dotyczące prowadzenia gospodarstwa samodzielnie lub wspólnie z rodziną znalazły potwierdzenie w ustaleniach obiektywnych a nie w przypuszczeniach. Uznając za wiarygodne twierdzenia pracownika socjalnego, że oględziny rzekomego zamieszkania skarżącej i prowadzenia samodzielnego gospodarstwa były mało przekonujące, nie wyjaśniły racjonalnych przesłanek z powodu których przypuszczenia pracownika MGOPS są bardziej wiarygodne niż twierdzenia wnioskodawczyni, czy jej męża. W ocenie Sądu kontrolującego sprawę wadliwym jest, by pracownik socjalny w trakcie przeprowadzanego wywiadu informował wnioskodawczynię o przyszłym rozstrzygnięciu organu (k. 25 akt administracyjnych), a wywiad socjalny winien ograniczać się do rzeczowych i obiektywnych ustaleń dających podstawę do rozstrzygnięcia w oparciu o jego ustalenia, a nie przypuszczenia. Wiedza organu o faktycznej sytuacji osoby która zwraca się z wnioskiem o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej winna być obiektywna i zobowiązuje organ do rzeczowego, logicznego i popartego ustaleniami stwierdzenia, że strona wnioskująca o pomoc znajduje się w takiej a nie innej sytuacji, uzasadniającej przyznanie świadczenia w ogóle, ale i świadczenia w określonej wysokości, gdyż pojęcie rodziny w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej nie jest oparte wyłącznie na więzach pokrewieństwa i powinowactwa, a bardziej istotne jest tworzenie wspólnoty. W tym stanie rzeczy na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.