IV SA/Po 301/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji /-/ I.Kucznerowicz /-/ B.Popowska /-/ M.Dybowski sygn. IV SA/Po 301/08 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] maja 2008 r.- nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] maja 2008 r.) Prezydent Miasta K. (dalej Prezydent Miasta), na podstawie art. 13 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. [64]/04/593 ze zm.- dalej ups) i § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. 135/06/950- dalej rozporządzenie), art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 81 ust. 8 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 210/04/2135 ze zm.- dalej uośz) i art. 104 kpa, po rozpatrzeniu sprawy K. K., przebywającego w Areszcie Śledczym w Ś., zmienił swą decyzję nr [...] w części dotyczącej wysokości, czasokresu przyznania zasiłku stałego i opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne: przyznał od 1 marca 2008 r. do 3 marca 2008 r. w wysokości 6,12 (sześć i 12/100) zł; odmówił od dnia 4 marca 2008 r. pomocy w formie zasiłku stałego; odmówił od 4 dnia marca 2008 r. opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na brak uprawnień do zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ups, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Art. 106 ust. 5 ups stanowi, że decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (477 zł; art. 37 ust. 1 pkt 1 ups w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia). Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. [nr {...}] przyznano K. K. zasiłek stały z opłacaniem składki na ubezpieczenie zdrowotne od 1 lutego 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. Wysokość zasiłku stałego za luty i marzec ustalono na kwotę 227 zł miesięcznie, a od kwietnia 2008 r. po 444 zł miesięcznie. Dnia 18 marca 2008 r. do MOPS w K. wpłynęło zaświadczenie z Zakładu Karnego w K. stwierdzające, że K. K. odbywa karę pozbawienia wolności od 4 marca 2008 do 4 września 2009 r. Zasiłek stały nie przysługuje od 4 marca 2008 r. Dnia 19 marca 2008 r. do MOPS wpłynęła decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2008 r. przyznająca dodatek mieszkaniowy na okres od 1 marca 2008 r. do 31 sierpnia 2008 r. w kwocie 163,77 zł miesięcznie. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 15 kwietnia 2008 r. ustalono, że K. K. odbywa karę pozbawienia wolności w Areszcie Śledczym w Ś. Dochodem K. K. w marcu 2008 r. był dodatek mieszkaniowy w kwocie 163,77 zł i zasiłek okresowy w kwocie 250 zł (łącznie 413,77 zł). Zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej (477 zł) a dochodem tej osoby (art. 37 ust. 2 pkt 1 ups). Różnica ta w marcu 2008 r. wynosiła 63,23 zł, zatem kwota zasiłku stałego za okres od 1 marca 2008 r. do 3 marca 2008 r. wynosi 6,12 zł i w tej wysokości przysługuje zasiłek stały za marzec 2008 r. (art. 106 ust. 3 zd. 2 ups). W odwołaniu od tej decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. K. K. podnosił, że dnia 4 marca 2008 r. poinformował pracownika MOPS, że o[d] tego dnia odbywa karę pozbawienia wolności, a Jego sytuacja jest tragiczna, z uwagi na Jego przewlekłe choroby; o mieszkaniu otrzymanym od MZBM- K. do remontu; opłatami związanymi z mieszkaniem (czynsz, opłaty za energię). Pracownicy MOPS nie chcieli Mu pomóc w związku z problemami płatniczymi. Odmówiono [pomocy] również matce małoletniego syna Odwołującego się. Dopiero dnia 2 czerwca 2008 r. otrzymał "decyzję odmowną jakiejkolwiek pomocy". Odwołujący się wniósł o głębsze zbadanie jego sytuacji i określenie roli pracowników MOPS w podejmowaniu błędnych decyzji. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r.- nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej SKO) na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z motywów rozstrzygnięcia wynikało, że organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji. SKO wskazało, że K. K. od lat objęty jest stałą opieką MOPS i ma udzielaną pomoc w różnorodnej formie. Jedną z form tej pomocy było przydzielenie Mu lokalu mieszkalnego, na opłacanie którego aktualnie przyznano Mu dodatek mieszkaniowy decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r. przyznano Mu zasiłek stały i opłacaną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Aktualnie K. K. przebywa w Areszcie Śledczym w Ś., odbywając karę pozbawienia wolności od 4 marca 2008 r. do 4 września 2009 r. Ustawodawca w art. 13 ust. 1 ups jednoznacznie ustalił, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Podnoszona przez Odwołującego się sprawa, że brak dochodów uniemożliwi stronie wnoszenia opłat za mieszkanie, winna być uwzględniona przez samego biorcę, poprzez zmianę swego trybu życia. Ośrodek czynił wielorakie starania i udzielał różnej pomocy, by umożliwić Stronie przezwyciężenie swej trudnej sytuacji życiowej i umożliwić normalne życie w społeczeństwie. K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W ocenie Skarżącego, decyzja SKO ujawnia matactwa wobec Jego osoby i pokazuje jak pracownik MOPS potrafi wszystkim manipulować. Skarżący nigdy nie mieszkał przy ul. S. 7 m. 61; MOPS nie pomógł Mu w uzyskanie mieszkania. Skarżący ma lat 49, z czego przepracował ponad 23 lata, a z pomocy korzysta od jesieni 2007 r. Skarżący odnosi wrażenie, że to nie chodzi o Niego. Najważniejsze jest, by MOPS pomógł pięcioletniemu, nieuleczalnie choremu synowi Skarżącego- A. K. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać. W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269, zm. 169/05/1417) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa). W niniejszej sprawie odpis decyzji z dnia [...] maja 2008 r. doręczono Skarżącemu dnia 2 czerwca 2008 r. (art. 231 kpc; Z. Janowicz "Kpa. Komentarz" W. Pr. PWN 1999 s. 223 uw. 5a i b do art. 75; sformułowanie w piśmie Skarżącego z dnia 2 czerwca 2008 r. "dopiero w 2 czerwca 2008 roku dostałem decyzję odmowną" – k. 1a akt administracyjnych). Wraz z odpisem decyzji doręczono Skarżącemu prawidłowe pouczenie o terminie i trybie wniesienia odwołania. Postępowanie odwoławcze uruchamia czynność procesowa strony, jaką jest wniesienie odwołania. Ta czynność procesowa strony, by wywołać skutek prawny, musi spełniać określone wymagania co do formy, treści, terminu i trybu jej dokonania- w szczególności pismo będące odwołaniem, musi być podpisane przez stronę (art. 128 w zw. z art. 63 § 1 i 3 kpa). Utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest pogląd, że uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że organ II instancji bez podstawy prawnej wystąpił w charakterze organu odwoławczego. W tej sytuacji decyzja organu II instancji jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa; J. Borkowski w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2008 s. 757 nb 31; wyroki NSA z: 17.9.1990- III SA 647/90- PiŻ 36/91/15; 21.12.1987 r.- IV SA 907/87- Gospodarka, Administracja Państwowa 12/88/41, akceptowane przez J. Borkowskiego "Nieważność decyzji administracyjnej" ZCO 1997 s. 103; wyrok NSA z 18.5.1994- SA/Gd 2365/93- POP 3/97/62, akceptowany przez: B. Adamiak w: "Kpa. Komentarz" CH BECK 2008 s. 595 nb 1; Zespół pod red. A. Wróbla "Kpa orzecznictwo, piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 662 uw. 6). W aktach administracyjnych znajduje się rękopis pisma Skarżącego, ze wskazaniem w nagłówku "K. K.; 63-100 Ś.; ARESZT ŚLEDCZY; ul. W. 6", opatrzony prezentatą organu I instancji z datą 5 czerwca 2008 r., zatytułowany "Odwołanie- Skarga" i wskazanie numeru decyzji "MOPS [...]" lecz nie podpisany przez K. K. W tej sytuacji organ administracji publicznej winien był stwierdzić, że pismo zawiera braki, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu (art. 64 § 2 kpa). W aktach sprawy brak zarówno wezwania Skarżącego do usunięcia braku w podaniu przez jego podpisanie (np. poprzez doręczenie Odwołującemu się kserokopii pisma z precyzyjnym pouczeniem i z żądaniem jego odesłania w terminie 7 dni na adres organu- po podpisaniu) jak i – w efekcie – podpisanego odwołania. Analizowane pismo zostało bezpodstawnie potraktowane jako odwołanie, bowiem nie spełniało warunków dotyczących odwołań (art. 128 w zw. z art. 63 § 2 i 3 kpa). Organ odwoławczy nie może działać z urzędu- staje się instancyjnie właściwym w wyniku prawidłowo złożonego odwołania i nie skorzystania przez organ I instancji z art. 132 § 1 kpa. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ wydał ją organ II instancji mimo braku odwołania strony. Skoro w niniejszej sprawie nie było prawidłowo wniesionego odwołania od decyzji organu I instancji, to uznanie za odwołanie pisma nie podpisanego przez Skarżącego powoduje, że SKO bez podstawy prawnej wystąpiło w charakterze organu odwoławczego i utrzymało w mocy decyzję, która nie została skutecznie zaskarżona. W tej sytuacji decyzja organu odwoławczego, jako wydana bez podstawy prawnej, jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Jedynie na marginesie należy podnieść, że w uzasadnieniu decyzji należy unikać sformułowań, które nie określają precyzyjnie, od kiedy (konkretna data) udzielana jest pomoc Zainteresowanemu; jakie i kiedy konkretne starania na rzecz Zainteresowanego były podejmowane; kiedy i w jakich konkretnie formach udzielono K. K. pomocy (np. kwotowo określając poszczególne zasiłki i ich rodzaje). Zagadnienia te uwzględni organ odwoławczy po ewentualnym uzupełnieniu braku odwołania- w trybie i terminie przewidzianym w kpa. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ppsa orzeczono jak w sentencji. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski JH