IV SA/Po 301/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Anna Jarosz (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie usług opiekuńczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie (...) (...) zł podwyższone o kwotę (...) (...) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Decyzją z dnia (...) r.., nr (...), działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 11, art. 36 pkt 2 ppkt 1, art. 50, 96 ust.1 pkkt 1, ust 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tekst jednolity z 2009r. Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), oraz art. 104 i 108 ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej zwana kpa), na podstawie upoważnienia Wójta Gminy z (...) r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. przyznał A. Z. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania w terminie od (...) r. do (...) r. w wymiarze cztery razy w tygodniu po 8 godzin w dni robocze i ustalił odpłatność za te usługi w wysokości (...)zł za godzinę. Uzasadniając, organ podniósł, że nie znalazł podstaw do przyznania usług opiekuńczych nieodpłatnie. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, oraz przeprowadzonego w dniu (...) r. wywiadu środowiskowego ustalił, że A. Z. jest osobą samotną, niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i całkowitej niezdolności do pracy na czas nieokreślony. Jest osobą przewlekle chorującą, z pogarszającym się wzrokiem, bólami nóg i barku. Na dochód A. Z. składa się renta inwalidzka z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie (...) zł. Mieszka ona w domu jednorodzinnym – bliźniaku, sąsiaduje ze swoją bratową G. Z. ale prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ustalono też stałe wydatki A. Z. związane z utrzymaniem domu ( miesięcznie około (...) zł energia elektryczna, butla gazu – (...)zł, woda – ok. (...) zł, kanalizacja –(...) zł, odpady – (...) zł i telefon ok. (...) zł). Organ podkreślił, że dochody wnioskodawczyni przekraczają kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej – o kwotę (...) zł, a więc jej dochód miesięczny mieści się w przedziale od 161% do 220% kryterium dochodowego. Zgodnie z uchwałą Rady Gminy O.W. nr III/16/2010 z dnia 21 grudnia 2010r. stawka odpłatności w tej sytuacji wynosi 1,80 zł za godzinę. Organ uznał, że analizując wszelkie okoliczności sprawy, sytuację życiową, materialną i zdrowotną A.Z., brak osób mogących udzielić jej pomocy, ale także wydatki Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i liczbę podopiecznych oraz opiekunek nie znalazł podstaw do przyznania usług opiekuńczych przez 5 dni w tygodniu i to nieodpłatnie. Musiałoby to wiązać się z zatrudnieniem dodatkowej opiekunki a organ nie dysponuje wolnym etatem. Podkreślono także, że wydatki związane z utrzymaniem domu są ponoszone przez wszystkich obywateli i są zwykłą częścią życia całego społeczeństwa. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która ma na celu umożliwienie osobom samotnym i rodzinom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, której w danej chwili nie są w stanie pokonać własnymi zasobami i możliwościami; rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności, które uzasadniają udzielenie pomocy i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Organ podniósł także okoliczności, omawiane ze stroną, a mogące poprawić jej sytuację finansową (np. wynajęcie pokoju, ogrodu, "odwrócony" kredyt hipoteczny), na które A. Z. nie wyraziła zgody, wyliczył też pomoc pieniężną i niepieniężną, jaką otrzymała ona w trzech ostatnich latach ( nieodpłatne usługi opiekuńcze i pomoc rzeczową w formie opału). Od tej decyzji odwołanie wniosła A. Z., która podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca i powoduje uszczuplenie jej środków w postaci otrzymywanej renty. Opisując swą ciężką sytuację życiową i zdrowotną podkreśliła, że w poprzednich latach otrzymywała usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania nieodpłatnie a od tego czasu przepisy w tym zakresie się nie zmieniły – wniosła więc o zwolnienie jej z odpłatności za te usługi. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr (...) z dnia (...) r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji, podzielając pogląd, ocenę sytuacji odwołującej i podstawę prawną zastosowaną przez GOPS w O. W. podkreślił, że organ I instancji wydając decyzję kierował się nie tylko sytuacją w jakiej znalazła się A. Z., ale także możliwościami finansowymi będącymi w jego posiadaniu i potrzebami osób zamieszkałych na jego terenie, a ponadto prawidłowo zastosował właściwe przepisy. W skardze na tę decyzję A.Z. podniosła podobne argumenty jak w odwołaniu, a ponadto zarzuciła, że organ w swym rozstrzygnięciu kierował się wyłącznie kryterium dochodowym, pod tym kątem oceniając sytuację skarżącej, a nie skupił się na jej szczególnej sytuacji życiowej i osobistej, co było podstawą orzekania w poprzednich latach w tej dziedzinie. To samo podniósł jej pełnomocnik wyznaczony z urzędu, wnosząc ponadto o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone nawet w części. Organ wniósł o oddalenie skargi, podnosząc okoliczności jak w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne, jako instytucja prawna, nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (zob.: wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - ust. 2 i 3 art. 50 ustawy. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia - ust. 5 art. 50 ustawy. Podstawą decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej powinna być również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług - art. 50 ust. 6 ustawy a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598) - art. 50 ust. 7 ustawy. Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawczyni z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych. Sporem w sprawie nie jest też rozmiar przyznanych usług opiekuńczych, mimo, iż przyznano ją w zakresie mniejszym od żądanego przez skarżącą ( cztery razy w tygodniu po osiem godzin a nie przez pięć dni). Skarżąca kwestionuje zobowiązanie jej do odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze. Kontrola sądu dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Decyzja wydana w oparciu o ten przepis ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w gestii organu pozostawiona jest odmowa albo uwzględnienie wniosku strony, natomiast sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, w szczególności czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile zatem organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w graniach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności. Analizując omawianą sprawę stwierdzić należy, że organy podjęły wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie logicznie umotywowały, dlatego nie można im zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów, co stanowiłoby podstawę uchylenia ich decyzji. Organy prawidłowo skoncentrowały się na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w celu oceny, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w powołanych przepisach Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu (...) r. W dniu (...) r, do domu skarżącej przybyli osobiście pracownicy Ośrodka na jej żądanie, gdzie odbyli rozmowę z podopieczną i mieli możliwość dodatkowo zapoznać się z argumentami skarżącej i jej sytuacją. Poza tym organ wskazał, że skarżąca otrzymuje inną stałą pomoc. Jak wynika z akt administracyjnych skarżącej przyznano świadczenia z pomocy społecznej w postaci opału. Skarżąca ma poza tym stałe źródło dochodu w postaci renty w kwocie (...) zł, a także potencjalne możliwości poprawienia swej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni w postępowaniu przed organami wskazywała na ponoszone wydatki (za energię, telefon , wodę, leki itd) co także organ analizował. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie można zakwestionować, mając na uwadze materiał dowodowy, prawidłowej oceny prawnej dokonanej przez organy administracji ustalonego stanu faktycznego (sytuacji materialnej i życiowej skarżącego) poprzez uznanie, że sytuacja ta nie jest szczególnym przypadkiem, a zwłaszcza, że odpłatność za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze nie niweczy skutków udzielonej pomocy ani też stanowi dla skarżącego nadmiernego obciążenia. Podkreślić bowiem należy, że ustawową zasadą jest odpłatność za niepieniężne świadczenia przyznawane z pomocy społecznej, w tym za specjalistyczne usługi opiekuńcze, a odstępstwo od tej zasady jest wyjątkiem (art. 96 ustawy). Ustawodawca przyznawanie usług opiekuńczych wiąże bowiem przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która tylko częściowo ma w tym przypadku znaczenie tj. wpływa na wysokość tej odpłatności. Tylko w sytuacji, gdy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawca zwolniony jest z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 ustawy). Skoro w niniejszej sprawie bezspornym jest, że dochód skarżącej jest wyższy niż ustawowe kryterium wynoszące 477 zł, to zwolnienie jej z odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze leżało wyłącznie w granicach uznania organu administracyjnego, którego - w ocenie Sądu - organ nie przekroczył. Organ przeprowadził prawidłowo i starannie postępowanie wyjaśniające, a swoje stanowisko przekonywająco uzasadnił, w szczególności wskazał, że skarżąca stale korzysta z pomocy Ośrodka, a więc jej niezbędne bieżące potrzeby są w miarę możliwości finansowych organu zaspokajane. W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22 % stawki w kwocie 52,80 zł.