IV SA/Po 307/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Donata Starosta Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę R.S. w dniu 2 grudnia 2009r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na żywność, zakup odzieży (bielizny zimowej, skarpet) oraz na zaległy czynsz. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano na ubóstwo, bezrobocie, sieroctwo i długotrwałą chorobę. Mając powyższe na uwadze, Z-ca Dyrektora MOPR w L. decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. Nr [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. w oparciu o art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 7 pkt 4 i pkt. 6 art. 8 ust 1 pkt 1, art. art. 41, art. 45 ust. 1 pkt 1, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 – dalej ups) oraz art. 104 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (jt: Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej kpa) przyznał R.S. specjalny zasiłek celowy w wysokości 50,00 zł w tym na czynsz (30 zł) oraz zakup bielizny i skarpet (20 zl.) oraz specjalny zasiłek celowy w wysokości 100,00 zł na dofinansowanie zakupu gorącego posiłku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawca przekroczył kryterium dochodowe uprawniające go do przyznania zasiłku celowego, jednakże z uwagi na bezrobocie i długotrwałą chorobę przyznano mu pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego. R.S. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionował ustalenia dotyczące wysokości jego dochodu. Skarżący zarzucił, że w zaskarżonej decyzji nie wskazano źródeł pochodzenia dochodów. W trakcie postępowania odwoławczego skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia niezbędnego poziomu wydatków potrzebnych na wyżywienie 1 osoby dziennie oraz ustalenia pozostałych wydatków, które osoba ponosi na miesięczne oraz roczne utrzymanie siebie oraz jednoosobowego gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, po rozpatrzeniu odwołania w dniu [...] lutego 2010r., wydało decyzję nr [...], w której utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na art. 2 ust. 1 ups, zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których sami nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu swoich własnych możliwości, zasobów i uprawnień. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy (art. 8 ust. 1 pkt 1 ups). Powołany przepis zawiera niejako katalog "trudnych sytuacji życiowych", których wystąpienie pociąga za sobą domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy wszcząć postępowanie administracyjne w celu ustalenia, czy tak jest w rzeczywistości. Jak zauważył jednak organ odwoławczy zasiłek celowy, którego materialno prawną podstawę stanowi przepis art. 39 ups, jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego co powoduje, iż sam fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia, nadto w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Zgodnie ze stanowiskiem organu odwoławczego, decyduje o tym całokształt okoliczności sprawy, w tym również rozmiar środków finansowych, jakimi na ten cel dysponuje organ, ilość osób potrzebujących itp. Odnosząc się do zarzutów dotyczących błędnego ustalenia wysokości dochodu organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód R.S. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o udzielenie pomocy i mając na względzie przekroczenie kryterium dochodowego nie mógł przyznać zasiłku celowego. W związku z tym organ wskazał na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2008 r. (sygn. IV SA/GL 139/2008), w którym uznano, iż dodatek mieszkaniowy stanowi dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ups, na podstawie którego ustala się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Niemniej jednak, mając na względzie trudną sytuację życiową organ I instancji rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego i przyznał to świadczenie na podstawie art. 41 pkt 1 ups. Organ odwoławczy stwierdził też, iż organ I instancji najlepiej zorientowany jest w zakresie pomocy niezbędnej dla każdego uprawnionego, a także w możliwości ach finansowych własnego ośrodka. Odnosząc się natomiast do wniosku dowodowego o powołanie biegłego, organ odwoławczy wskazał na treść art. 78 kpa, zgodnie z którym żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. W konsekwencji, w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie było konieczne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, gdyż pomoc społeczna nie polega na finansowaniu w całości wszelkich potrzeb osoby z niej korzystającej. R.S., nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem organu odwoławczego, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, podnosząc zarzuty tożsame z podnoszonymi w odwołaniu. Zdaniem wnoszącego skargę organ błędnie przyjął, że na dzień wydania decyzji jego dochód przekraczał kryterium dochodowe wynoszące 477 zł. Zdaniem skarżącego błędnym jest bowiem stanowisko organów I i II instancji wyrażone w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, zgodnie z którym zasiłek okresowy zalicza się do dochodu, którego przekroczenie powoduje utratę prawa zasiłku celowego. Według skarżącego, wcześniej kwoty zasiłku okresowego nie "należało wykazywać jako – uzyskany dochód." Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Lesznie odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoją wcześniejszą argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na czynsz, zakup bielizny i skarpet oraz dofinansowanie zakupu gorącego posiłku. Zasadniczą kwestią w przedmiotowej sprawie jest ustalenie konsekwencji prawnych zaliczenia do dochodu skarżącego kwot zasiłku okresowego przyznanego skarżącemu na mocy decyzji MOPR w L. z dnia [...] października 2009r. nr [...] i dodatku mieszkaniowego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] września 2009r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lesznie, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, zaliczyło bowiem do dochodu otrzymywane przez skarżącego świadczenia. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei według art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc ta ma zatem charakter pomocniczy bowiem ma za zadanie wspierać starania osób i rodzin w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowej. Przepis art. 8 ust.1 ups określa przesłanki, których spełnienie co do zasady warunkuje przyznanie świadczeń z pomocy społecznej poprzez ustalenie kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z przesłanek wymienionej w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kryterium dochodowe w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynikające z powołanego przepisu, a następnie zmienione rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950) winno nie przekraczać kwoty 477 zł. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ups, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. (art. 8 ust. 4 ups). Zamknięty katalog kwot nie wliczanych do dochodu oznacza, iż zasadnym jest zaliczenie otrzymywanego przez skarżącego zasiłku okresowego i dodatku mieszkaniowego do dochodu będącego podstawą ustalenia kryterium dochodowego. Z przeprowadzonych ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracyjne wynika, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone powołanymi wyżej przepisami. Skarżący, będąc osobą samotną, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej uzyskał dochód wynoszący 477,40 zł. Fakt ten wykluczył skarżącego z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenia pieniężne w postaci zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Organ rozważył jednak możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 ups, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu prawa wynika, że decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Należy podkreślić, iż kontrolując decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego Sąd bada, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, a organy przy ich wydaniu nie przekroczyły granic uznania i czy uzasadniły rozstrzygnięcia dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można im postawić zarzutu dowolności. W ramach tak zakreślonej kontroli Sąd dokonuje oceny, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Nadto zaakceptowanie zakresu, w jakim organy uczyniły użytek z przyznanych im uprawnień, zależy od ustalenia, że stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (por. art. 10 § 1 i art. 77 kpa) w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organy na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż organy I i II instancji prawidłowo opisały sytuację finansową skarżącego i trudną sytuację życiową skarżącego, wynikającą z bezrobocia i długotrwałej choroby (co nie jest przez stronę kwestionowane). Należy w tym miejscu podkreślić, na co zwrócił również uwagę organ odwoławczy, iż pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Pomoc społeczna nie jest jednak instytucją mającą na celu wyręczenie, czy też zastąpienie osób korzystających z pomocy w ich własnych staraniach mających na celu wyjście z trudnej sytuacji życiowej. W świetle powyższego, skład orzekający w niniejszej sprawie przyznaje rację organowi odwoławczemu, iż bezzasadny jest podnoszony w skardze zarzut dotyczący nie powołania przez organy administracyjne biegłego celem ustalenia rzeczywistych kosztów utrzymania 1 osoby w miesiącu i rzeczywistych kosztów miesięcznych związanych z zakupem żywności w tym okresie. Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się lista wypłat dla R.S. w okresie od 01.2000 r. do 01.2010 r. oraz informacja dotycząca wykorzystania środków przez Ośrodek w okresie styczeń- grudzień 2009r., a także notatka służbowa z informacją o wyczerpaniu środków z programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na 2009 r. Powyższe, obok pozostałej dokumentacji, wskazuje na całościowe zebranie materiału dowodowego i wnikliwe jego rozpatrzenie, pozwalające orzec o przyznaniu R.S. świadczenia z pomocy społecznej w wysokości wskazanej w decyzji I instancji. Zdaniem składu orzekającego, organ I instancji, przyznając określone kwoty świadczenia nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Sąd stwierdza, iż uzasadnienie decyzji organu Instancji jest lakoniczne, ale wskazuje na zasadnicze motywy, jakimi organ kierował się przy rozstrzyganiu sprawy. Uzasadnienie organu odwoławczego jest wyczerpujące i wyjaśnienia motywy rozstrzygnięcia w sposób przekonujący. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. jh