IV SA/Po 307/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi I. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] odmówiło I. W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Wskazane postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił I. W. przyznania zasiłku rodzinnego z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] przez J. W.. Składając wniosek o przyznanie świadczenia I. W. (dalej również jako: Skarżąca) wskazała, że samotnie wychowuje syna (ur. 2012), od 2015 jest wdową, pozostaje bezrobotna i pobiera rentę rodzinną. Decyzja została doręczona Skarżącej [...] grudnia 2018 r.(k. 14v. akt adm.). Odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności I. W. złożyła [...] stycznia 2019 r. wskazując, że uchybienie terminu było spowodowane trudną sytuacją rodzinną, związaną m.in. ze stanami depresyjnymi i problemami z koncentracją u niej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] odmówiło I. W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że analizując wniosek I. W. nie sposób przyjąć, że odpowiada on wymogom określonym w art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018, poz. 1302 – dalej jako: k.p.a.). Podkreślono, że Skarżąca nie uprawdopodobniła, że wniesienie przez nią odwołania z uchybieniem terminu nastąpiło bez jej winy. Wskazano, że twierdzenie Skarżącej o niemożności złożenia odwołania z uwagi na stany depresyjne, trudną sytuację rodzinną i problemy z koncentracją nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione. Wskazano, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim również nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. W przewidzianym prawem terminie skargę na wskazane postanowienie wywiodła do sądu administracyjnego I. W. domagając się jego uchylenia. Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie podpisane przez lek. D. K., w których wskazano, że chora - I. W. mogła w okresie od października 2018 r. do stycznia 2019 r. nie pamiętać o sprawach administracyjnych i osobistych dotyczących jej i jej dziecka. Zaświadczenie uzasadniono wywiadem obciążonym urazem czaszkowo-mózgowym i jego późniejszymi następstwami (lipiec 2016 r. hospitalizacja) oraz zaburzeniami depresyjno-lekowymi spowodowanymi śmiercią męża i chorobą syna J. (k. 7 akt sąd.). Do skargi załączono również Informację podpisana przez Dyrektora Powiatowej poradni Psychologiczno –Pedagogicznej w [...] opisującą objawy choroby syna Skarżącej (k. 8 akt sąd.) W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, t.j. ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa. W przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302, t.j. ze zm. - w skrócie "p.p.s.a.") uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt. 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty, oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Działając w zakreślonych wyżej ramach Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżone postanowienie Kolegium narusza prawo. Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji Kolegium wskazać trzeba, że Sąd nie odmawia całkowicie racji organowi, jeżeli chodzi o kwestię uregulowań prawnych w zakresie przywrócenia terminu. Uwadze organu umyka jednak, że zarówno organy, jak i Sąd, rozpatrując sprawę muszą każdorazowo wziąć pod uwagę konkretne okoliczności danej sprawy. Zawodne bywa, bowiem formułowanie kategorycznych stanowisk wyrażonych na gruncie odmiennych stanów faktycznych. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 k.p.a.). Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Wg § 2 prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. W niniejszej sprawie zaskarżonym postanowieniem organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji odmawiającego Skarżącej prawa do świadczenia z pomocy społecznej, w postaci zasiłku rodzinnego z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...]. Podstawę prawną tej odmowy stanowił art. 58 § 1 k.p.a. i brak uprawdopodobnienia przez Skarżącą okoliczności świadczących o tym, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy i prośbę tę wniesie w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie dopełniając czynności, dla której określony był termin. Organ odwoławczy stwierdził, że jako okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do złożenia odwołania Skarżąca wskazała bardzo trudną sytuację życiową, która sama w sobie nie stanowi o braku winy Skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Kolegium nie wzywając Skarżącej do złożenia jakichkolwiek dodatkowych wyjaśnień uznało, że nie uprawdopodobniła ona braku swojej winy w uchybieniu terminu i zadecydowało o odmowie przywrócenia tego terminu. W ocenie Sądu takie działanie Kolegium – w konkretnych okolicznościach, tej sprawy – naruszało zasady postępowania i to w stopniu mogącym mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dopełniwszy wszystkich pozostałych warunków przywrócenia terminu Skarżąca składając odwołanie wniosła o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, uzasadniając przyczyny uchybienia terminu. Uwadze Kolegium umknęło, że przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Pożądany tu jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw". (Kodeks postępowania cywilnego z komentarzem pod redakcją K. Piaseckiego, Warszawa 1989 r., t. I, s. 275). Brak winy zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym, słabszym niż dowód, nie dającym pewności, lecz jedynie wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o danym fakcie. Uprawdopodobnienie prowadzi do uzasadnionego przypuszczenia, że zdarzenie rzeczywiście miało miejsce. Ustawodawca celowo w tym zakresie dopuszcza środek dowodowy mniej pewny, aby tym samym ułatwić zainteresowanemu przedstawienie swych racji. W praktyce często oczekiwania organów są zbyt wygórowane, gdyż oczekują przedstawienia konkretnych dowodów (zaświadczeń, zeznań świadków). Jest to wtedy przekroczenie wymogów ustawowych, gdyż uprawdopodobnienie oparte na dokumentach, czy też zeznaniach (oświadczenia) świadków, staje się udowodnieniem. Zakres uprawdopodobnienia, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., obejmuje zdarzenie (zdarzenia), które spowodowało brak winy po stronie zainteresowanego (por. wyrok NSA z 14 maja 1998 r., sygn. IV SA 1153/96, Lex nr 45637). Jak wynika ze akt sprawy oraz ze skargi Skarżąca jest kobietą, która w 2012 r. urodziła syna cierpiącego na [...], w 2015 r. owdowiała, a w 2016 r. doznała urazu [...]. Powyższe okoliczności wywołały u Skarżącej stany depresyjno-lękowe. Skarżąca samotnie wychowując chorującego na [...] syna, sama cierpi na depresję i problemy z pamięcią. Sytuacja Skarżącej, przynajmniej w części była znana Kolegium, które pomimo tej wiedzy, dochodzącej swych praw z zakresu pomocy społecznej Skarżącej, nie wezwało do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. W ocenie Sądu, Kolegium naruszyło w ten sposób art. 7 i 8 k.p.a. pozbawiając w istocie Skarżącą możliwości uprawdopodobnienia (nie wykazania), że w okresie upływu terminu do wniesienia odwołania wystąpiła niezależna od niej przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie tej czynności. Wagę tego uchybienia przejrzyście zobrazowała sama Skarżąca, załączając do skargi kserokopie zaświadczenia wystawionego przez lekarza pod którego opieką ona pozostaje, w którym - wprost - stwierdza on, że właśnie w terminie do wniesienia odwołania Skarżąca mogła uchybić terminowi do wniesienia odwołania z powodu problemów z koncentracją i pamięcią związanymi ze stanami depresyjnymi. Co więcej, lekarz podpisujący zaświadczenie, którego kserokopię Skarżąca załączyła do skargi, na podstawie samej tylko dokumentacji pacjentki oraz znajomości jej problemów zdrowotnych zaświadczył, że we wskazanym okresie u Skarżącej mogły wystąpić objawy, które spowodowały uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Lekarz sprecyzował przy tym, że stan taki miał trwać aż do stycznia 2019 r. Tymczasem, Skarżąca wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania złożyła [...] stycznia 2019 r., a więc z zachowaniem ustawowego terminu do dokonania tej czynności. Mając na uwadze specyfikę choroby jaką jest depresja (jej nawroty) i fakt, załączenia do skargi kserokopii zaświadczenia lekarskiego dotyczącego właśnie terminu w którym należało złożyć odwołanie, nie sposób zgodzić się argumentacją Kolegium zawartą w odpowiedzi na skargę, że nie sposób uznać, że Skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Należy przyjąć, że stosowny dokument (zaświadczenie od lekarza prowadzącego) Skarżąca przedłożyłaby również przed Kolegium, gdyby organ ten dał jej możliwość to uczynić, wzywając Skarżącą – przed rozpatrzeniem jej wniosku - do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu i pouczając o konsekwencjach braku tego uprawdopodobnienia. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności doszło do istotnego uchybienia po stronie organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem norm procedury administracyjnej wynikających z przywołanych powyżej przepisów k.p.a. (art. 7, art. 8, art. 12, art. 77 § 1). Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium, mając na uwadze powyższe rozważania uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i z jej uwzględnieniem ponownie rozpozna wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wobec powyższego uznając, że stwierdzone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.