IV SA/Po 309/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) As. sad. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref. - staż. Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz adwokata B. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści)zł podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu. /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/P. Miładowski MW Decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie odmówił przyznania K. N. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłacenie zaległego czynszu, oraz zaległości za energię elektryczną i gaz. Według ustaleń organu strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czwórką dzieci: M. K. , E. N. , A. N. i B. N. . K. N. jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Z jej deklaracji wynika, iż nie posiada żadnych źródeł dochodów. Kryterium dochodowe które warunkuje przyznanie tej formy pomocy wynosiło w tej sprawie 1580 złotych. Przeprowadzone jednak przez MOPR postępowanie wykazało, iż w aktualnym miejscu zamieszkania (ul. [...] w [...]) strona przebywa od listopada 2003 r. i od tego też czasu nie regulowała żadnych opłat mieszkaniowych, nie będąc nawet zorientowana w jej wysokościach. Zadłużenie w opłatach czynszowych wyniosło 3871 złotych, a zadłużenie w opłatach za energię i gaz 764,26 złotych. O pomoc społeczną strona zwróciła się zamieszkując przy ulicy [...] dopiero w lipcu 2004 r. W ocenie organu skoro art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. stanowi, iż świadczenia pieniężne wypłaca się od miesiąca, w którym złożono wniosek, to tym samym wyklucza on możliwość przyznania świadczeń na spłatę zadłużeń powstałych przed złożeniem wniosku. Nadto z ustaleń organu wynikało, że rodzina posiadała stałe źródło dochodów w postaci świadczeń rentowych zmarłego w maju 2004 r. syna strony – G. K. . Mając wpływy z owych świadczeń nie dokonywano żadnych opłat mieszkaniowych. Strona miała też możność wystąpienia o dodatek mieszkaniowy, który zmniejszyłby należności mieszkaniowe. Generalnie środki pomocy społecznej nie mogą być przyznawane na cele wynikające z zaniedbań osób ubiegających się na pomoc. Według organu spłata zadłużenia czynszowego lub domaganie się zasiłku celowego na opłatę nawet bieżącego czynszu nie jest niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślając swoje ograniczone możliwości finansowe organ postanowił odmówić żądanej formy pomocy. Rozpoznając odwołanie strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...]orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podzielił bowiem pogląd Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, że spłata zadłużenia czynszowego, energii elektrycznej i gazu nie jest niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zadłużenie czynszowe powstało bowiem w okresie, w którym rodzina Pani N. posiadała stałe źródło dochodu, a mimo to nie dokonywała żadnych opłat, nie interesowała się nimi nie będąc nawet zorientowana w ich wysokościach. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie wielokrotnie udzielał wsparcia stronie i jej rodzinie, m.in. na pokrycie zaległości mieszkaniowych, lecz mimo to zaległości wzrastały ponownie. W ocenie organu strona świadomie zaniedbywała obowiązków lokatorskich, nie wnosiła o dodatek mieszkaniowy. Odwołująca nie wywiązywała się z zobowiązań zmierzających do rozwiązywania trudnych sytuacji życiowych, a brak współdziałania może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń pieniężnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. N. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej SKO wydając kwestionowane rozstrzygnięcie nie podało podstawy prawnej nie przytaczając źródła jej publikacji. Wbrew też twierdzeniom organów świadczenia rentowe musiała przeznaczać na ratowanie życia dziecka i nie mogła przeznaczać pieniędzy z renty na opłaty czynszowe czy na energię. Jest w trudnej sytuacji majątkowej i z własnej winy nie zaniedbywała obowiązków lokatorskich. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew twierdzeniom skarżącej kwestionowane rozstrzygnięcie nie zawiera wad powodujących konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego w rozumieniu art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa). Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, iż sytuacja majątkowa strony – nie przekroczenie kryterium dochodowego może być podstawą przyznania różnych form pomocy społecznej. Z akt administracyjnych wynika, że strona taką pomoc od organów pomocy społecznej otrzymuje i to w różnych formach (zasiłek okresowy, zasiłki celowe). Z akt tych także wynika, iż rodzina skarżącej objęta jest różnymi formami pomocy społecznej od kilku już lat. Niewadliwie też organy administracji publicznej w tej sprawie przyjęły, iż podstawą żądania strony może być treść art. 39 tej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64 poz. 593 z późn. zm. – dalej ustawa o pomocy społecznej). W myśl przywołanej normy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przepis ten w ust. 1 do 3 wymienia cele, na jakie przyznany może być zasiłek. I tak zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Ustęp 3 daje możliwość uzyskania pomocy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenie zdrowotne osobom bezdomnym i innym osobom nie mającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Według ustępu 4 zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego. Generalnie wyliczenie to ma charakter przykładowy. Treść jednak przywołanego wyżej przepisu – art. 39 ustawy wskazuje, że ta forma pomocy społecznej nie jest przewidziana na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby, lecz ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy i to niezbędny. Jeszcze na gruncie poprzedniej regulacji – ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U.90.87.506) przy wykładni art. 32, który był odpowiednikiem art. 39 aktualnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej, orzecznictwo i doktryna wypracowały pogląd, iż konieczność spłat wszelkiego rodzaju zaległości, w tym także czynszowych nie mieszczą się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej (porównaj wyrok NSA z 18 lutego 1998 r. I SA 1174/97). To orzecznictwo zachowuje zdaniem tego składu sądu aktualność także przy analizie normy zawartej w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie można oprzeć się argumentacji prezentowanej także w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku NSA, że udzielenie zasiłku celowego na pokrycie zaległości czynszowych byłoby w gruncie rzeczy udzieleniem pomocy wierzycielowi skarżącej, do którego ustawa o pomocy społecznej nie jest adresowana. Jakkolwiek organy nie postępowały w tej sprawie zbyt konsekwentnie bo w przeszłości udzielały już pomocy m.in. na spłatę przedmiotowych zadłużeń, to jednak pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy brak jest podstaw do przyznawania zasiłków celowych na spłatę zadłużeń, które powstały w okresie kiedy rodzina ubiegającego się o świadczenie miała dochody i mogła nimi racjonalnie rozporządzać, a nadto kiedy miała możność na bieżąco ubiegania się o pomoc społeczną przeciwdziałającą powstaniu zadłużenia. Wsparciem dla tego rozumowania jest taka treść przywołanego przez organ I instancji art. 106 § 3 ustawy o pomocy społecznej. Ma rację organ orzekający, iż jego redakcja wskazuje na możliwość udzielenia bieżącej pomocy i generalnie wyklucza przyznanie świadczeń za okresy wsteczne. Nie bez znaczenia dla tej oceny pozostaje fakt, że stronie przyznawano i to wbrew regułom ustawy o pomocy społecznej także tej z 1990 r. pomoc na pokrycie przedmiotowych zaległości, mimo to strona generowała nowe zadłużenie. Wbrew wywodom skargi organy orzekające w tej sprawie wyraźnie wskazały jako podstawą prawną swoich rozstrzygnięć ustawę z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a organ I instancji przywołując art. 2, 3, 7, 8, 39, 106. Wyraźnie też wskazał publikację ustawy w dzienniku promulgacyjnym (Dz.U. nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Zauważyć przy tym należy, że organy administracyjne rozważając sprawę udzielenia świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej działają w granicach tzw. uznania administracyjnego co w tej sprawie oznacza, iż przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne, nawet wówczas gdy są spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie takiej pomocy. Zatem organy administracji publicznej mogą lecz nie muszą przyznać oczekiwanych form pomocy. Nadto udzielenie pomocy społecznej uzależnione jest od posiadanych przez organy administracji środków zwłaszcza pieniężnych. W tych okolicznościach jeśli odmowa przyznania zasiłku celowego mieści się w ramach takiego uznania administracyjnego w oparciu o limitowaną ilość środków pomocowych, to zaskarżonemu rozstrzygnięciu nie można postawić skutecznie zarzutu braku legalności, co w konkluzji prowadzi zgodnie z naprowadzoną wyżej argumentacją i w oparciu o przywołane wyżej przepisy, a nadto art. 151 procedury sądowoadministracyjnej do oddalenia skargi. /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/P. Miładowski za nieobecnego sędziego /-/P. Miładowski MW